Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku – parafia Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, w diecezji katowickiej.

Historia

O przebiegu reformacji w Kluczborku wiadomo tyle, że w 1527 r. kościół parafialny został przejęty przez ewangelików, a rok później (1528) zaczęły się regularne nabożeństwa ewangelickie. Jednak dopiero w 1536 roku, gdy Kluczbork znalazł się we władaniu Piastów śląskich – książąt brzeskich, którzy byli ewangelikami (luteranami), mógł nastąpić swobodny rozwój wyznania ewangelickiego w tym mieście. Ostatecznie w 1556 r. wszystkie okoliczne wioski, oprócz Kuniowa, Kujakowic Górnych i Dolnych oraz Łowkowic, przeszły na luteranizm.

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.
Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej – kościół luterański prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem takich organizacji, jak Światowa Rada Kościołów, Światowa Federacja Luterańska, Konferencja Kościołów Europejskich, Polska Rada Ekumeniczna. Organem prasowym wspólnoty jest Zwiastun Ewangelicki. Zwierzchnikiem Kościoła jest bp Jerzy Samiec.

Pierwszym stałym proboszczem parafii ewangelickiej w Kluczborku przy kościele Zbawiciela był w latach 1558-1588 ks. Georg von Stosch. Jednak najbardziej znanym duchownym ewangelickim w Kluczborku był w latach 1646-1688 ks. Adam Gdacjusz – jeden z najwybitniejszych pisarzy śląskich XVII wieku, zarazem pełniący funkcję seniora (odpowiednik dziekana). Za jego czasów wielki pożar w 1654 r. zniszczył prawie całe miasto, w tym również kościół. Nabożeństwa odprawiano wówczas w kaplicy cmentarnej, zaś lekcje religii odbywały się w ratuszu. Wkrótce jednak z patron parafii – jeden z książąt brzeskich – ofiarował fundusze na odbudowę kościoła, którą ukończono w 1660 r.

Kluczbork (niem. Kreuzburg) – miasto i gmina w północno-wschodniej części woj. opolskiego, w powiecie kluczborskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kluczbork. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego województwa opolskiego.
Ks. Adam Gdacjusz (Gdacius, Gdak), zw. Śląskim Rejem (ur. 1610 w Kluczborku, zm. 18 września 1688 w Kluczborku) – polski pisarz religijny i duchowny luterański, związany z Kluczborkiem, gdzie od roku 1644 był najpierw diakonem, a potem proboszczem i seniorem. Kształcił się w Brzegu, Wrocławiu i Toruniu, następnie był m.in. rektorem szkoły w Bardiowie w ówczesnych Węgrzech (obecnie Słowacja).

Po śmierci ostatniego z Piastów śląskich, Jerzego Wilhelma, w 1675 r. całe księstwo brzeskie, w tym i Kluczbork, przeszedł we władanie katolickiej dynastii Habsburgów. Kościół wówczas na siedem lat (1700-1707) przeszedł w ręce katolików, lecz w 1708 r. odzyskali oni swój kościół w wyniku ugody altransztadzkiej z 1707 roku, w wyniku której sytuacja ewangelików na Śląsku poprawiła się.

Ugoda altransztadzka (niem. Altranstädter Konvention;czes. Altranstädtska konvence) zawarta 1 września 1707 na zamku w Altranstädt (Saksonia) pomiędzy królem Szwecji Karolem XII i cesarzem rzymsko-niemieckim Józefem I.
Jerzy IV Wilhelm, niem. Georg Wilhelm I (ur. 29 września 1660 w Oławie, zm. 21 listopada 1675 w Brzegu) – książę legnicko-wołowsko-brzeski. Był ostatnim księciem ze śląskiej linii Piastów i całej dynastii, synem księcia Chrystiana i jego żony Ludwiki Anhalckiej.

Następny pożar w 1737 r. znowu poczynił duże zniszczenia – prawie całkowicie została zniszczona wieża kościoła, której odbudowa trwała do 1754 r. W zachodniej części kościoła dobudowano drugą nawę, Drewniany sufit zmieniono na ceglany. Ponadto w latach 1743-1745 dokonano gruntownej przebudowy wnętrza kościoła, które do 1760 roku przybrało obecny wygląd – powstał ołtarz, ambona, chrzcielnica i prospekt organowy. Kościół utrzymany jest w białym i złotym kolorze, zdobiony rzeźbami i płaskorzeźbami. W latach 1795-1797 nadbudowano górną kondygnację wieży, a w 1806 r. zamontowano na niej zegar. Około 1820 r. zmieniono pokrycie dachu gontowe na dachówkę. W południowej części kościoła w 1824 roku dobudowano zakrystię, przebudowaną w 1854 r.

Bąków (niem. Bankau) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie kluczborskim, w gminie Kluczbork. Wieś leży nad rzeką Stobrawą.
Diecezja katowicka - jedna z sześciu diecezji Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Liczy 41 parafii oraz 27 filiałów, które dysponują 62 kościołami i 33 kaplicami, obsługiwanymi przez 30 duchownych. Siedzibą władz diecezjalnych są Katowice.

Zmarłych grzebano początkowo wokół kościoła. Później z powodu braku miejsca utworzono w zachodniej części miasta nowy cmentarz, tzw. szpitalny. Od 1815 r. ewangelicy korzystali z cmentarza, obecnie będącego komunalnym. W 1815 r. poświecono trzeci już cmentarz, który później kilkakrotnie powiększano, w międzyczasie zaś zlikwidowano cmentarz przyszpitalny. W 1830 roku postawiono na cmentarzu drewnianą kapliczkę, w 1886 r. zmienioną na murowaną. W 1737 roku obok kościoła wybudowano dom parafialny stanowiący plebanię.

Reformacja – ruch religijny i społeczny zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku, mający na celu odnowę chrześcijaństwa. Był reakcją na negatywne zjawiska, które miały miejsce w katolickiej hierarchii kościelnej, a także stanowił opozycję do katolickiej doktryny dogmatycznej. Podwaliny pod wystąpienie Marcina Lutra położyła działalność Jana Husa na początku XV wieku – ruch husycki (husyci) odegrał ważną rolę w rozwoju reformacji.
Orientowanie – w architekturze sakralnej zwrócenie części prezbiterialnej, mieszczącej ołtarz główny, ku wschodowi (łac. oriens - „wschód”) — w stronę grobu Chrystusa w Jerozolimie. O takich kościołach mówi się, że są orientowane.

W 1833 roku zbudowano nowy dom parafialny oraz szkołę. W 1888 roku rozpoczął działalność szpital ewangelicki "Betania", w którym pracowały diakonise. W latach 1911 i 1926 r. szpital rozbudowano i powstał przy nim mały kościołek. Diakonise prowadziły też: Dom Starców "Sarepta" (1891), "Przytułek Marii" dla nerwowo chorych kobiet (1910), Dom Dziecka "Bersaba" z przedszkolem (1911, przebudowany później na plebanię), oraz nowy Dom Dziecka "Salem" (1918).

Katowice (niem. Kattowitz, śl. Katowicy, czes. Katovice) – miasto położone w południowej Polsce, stolica województwa śląskiego, dawniej autonomicznego województwa śląskiego, główny ośrodek Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Z liczbą 308 724 mieszkańców jest 10. miastem w kraju pod względem liczby ludności i 11. pod względem powierzchni, mając prawie 165 km².

Parafia rozwijała się, także liczebnie. W 1850 r. parafia liczył 6 tys. wiernych, w 1933 r. już ponad 9 tys. W zwiazku z tym od 1896 r. ustanowiono urząd trzeciego duchownego w parafii. Dawny powiat Kreuzburg (Kluczbork) był jedyny na Górnym Śląsku z większością protestancką. W 1861 mieszkało tu 27.783 Ewangelików (72,8% mieszkańców), 9.617 Katolików i 763 ludzi żydowskiego wyznania.

W okresie powojennym jednym z ważniejszych przejawów aktywności parafii są Kluczborskie Wieczory Muzyczne, które odbywają się od 1985 roku, przede wszystkim propagując muzykę organową dzięki wyremontowanym organom Kościoła Zbawiciela, pochodzącym z 1898 roku.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)