Paragraf 22 - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy powieści amerykańskiego pisarza Josepha Hellera. Zapoznaj się również z: inne pojęcia pod nazwą Paragraf 22.

Paragraf 22 (ang. Catch 22) – powieść amerykańskiego pisarza Josepha Hellera, a także potoczne określenie sytuacji bez wyjścia, w której aby wypełnić jakieś kryterium, trzeba jednocześnie spełniać inny warunek, który to kryterium wyklucza.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Yossarian (kapitan John Yossarian) – główny bohater powieści Paragraf 22 autorstwa Josepha Hellera, a także jej kontynuacji pt. Ostatni rozdział, czyli Paragraf 22 bis, pojawia się też w wyborze opowiadań pt. Paragraf 23. Bombardier 256. eskadry Korpusu Powietrznego Armii Stanów Zjednoczonych.

Akcja książki rozgrywa się w czasie drugiej wojny światowej. Jej głównym bohaterem jest amerykański bombardier Yossarian, stacjonujący wraz ze swoją jednostką we Włoszech. Książka ukazuje w groteskowy sposób bezsens i absurdy współczesnej wojny, prywatę i chęć awansu dowódców kosztem życia młodych pilotów.

Groteska (z wł. grottesca) – kategoria estetyczna, charakteryzująca się połączeniem w jednym dziele (literackim, plastycznym, muzycznym, tanecznym, dramatycznym itp.) jednocześnie występujących pierwiastków przeciwstawnych, takich jak m.in. tragizm i komizm, fantastyka i realizm, piękno i brzydota. Utwory groteskowe charakteryzują się najczęściej niejednorodnością stylistyczną, obecnością kategorii absurdu, elementów karnawalizacji i atmosferą dziwności.

MASH, (skrót od angielskiego Mobile Army Surgical Hospital - Mobilny Wojskowy Szpital Chirurgiczny), amerykański film fabularny, w reżyserii Roberta Altmana (Złota Palma na Festiwalu w Cannes w 1970 r., nominacja do Oscara w 8 kategoriach, w tym za reżyserię w 1971 r.), wyprodukowany w roku 1970.

Heller zaczął pisać książkę w 1953, opierając się na osobistych doświadczeniach. Początkowo miała ona nosić tytuł Paragraf 18. Została wydana w 1961 zdobywając ogromną popularność i dzieląc krytyków.

Na podstawie książki nakręcono film pod tym samym tytułem w reżyserii Mike Nicholsa. Książka była inspiracją do innego spojrzenia na wojnę, czego przykładem może być film MASH i serial telewizyjny M*A*S*H. W Polsce na jej podstawie w 1981 w Teatrze Telewizji nagrano spektakl pod tytułem Paragraf 4 z Piotrem Fronczewskim w roli głównej.

M*A*S*H – popularny amerykański serial komediowy o grupie amerykańskich chirurgów wojskowych i pielęgniarek służących w szpitalu polowym (w nomenklaturze US Army — MASH — Mobile Army Surgical Hospital) podczas wojny w Korei w latach 50. Składający się z 251 odcinków, podzielonych na 11 serii, emitowany przez telewizję CBS od 17 września 1972 do 28 lutego 1983. Od tego czasu nieustannie retransmitowany przez telewizje na całym świecie.

Piotr Fronczewski (ur. 8 czerwca 1946 w Łodzi) – polski aktor teatralny, radiowy i filmowy, piosenkarz oraz satyryk. Absolwent i wykładowca PWST w Warszawie.

Tytułowy paragraf 22 dawał żołnierzowi możliwość natychmiastowego przejścia do cywila na własną prośbę z powodu choroby psychicznej, jednak ktoś, kto w trosce o uratowanie własnego życia wnosi o zwolnienie ze służby, udowadnia tym samym, że jest psychicznie zdrowy, a tym samym nie może prosić o przejście do cywila z powodu choroby psychicznej.

Linki zewnętrzne

First Edition Points to identify Catch-22 by Joseph Heller (ang.)