Park Henryka Dąbrowskiego w Bydgoszczy

Obelisk gen. Henryka Dąbrowskiego

Wieża ciśnień w parku

Alejka

Park gen. Henryka Dąbrowskiego – park miejski w Bydgoszczy, liczący 2,89 hektarów powierzchni.

Lokalizacja

Teren zajmowany przez park posiada wymiary: 70 × 400 m i jest usytuowany między ulicami: Filarecką, Grudziądzką, Podgórną i Stromą, w obrębie osiedla Szwederowo w Bydgoszczy. Jest zlokalizowany na fragmencie Zbocza Bydgoskiego o deniwelacji ok. 25 m, które oddziela dwie terasy pradolinne.

Miejsce to zwane jest Wzgórzem im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, gdyż z tego miejsca generał dowodził szturmem Bydgoszczy 2 października 1794 r. podczas insurekcji kościuszkowskiej.

Jan Henryk Dąbrowski, herbu Dąbrowski (ur. 2 sierpnia 1755 w Pierzchowie nad Rabą w Małopolsce zm. 6 czerwca 1818 w Winnej Górze w Wielkopolsce) – polski generał, senator-wojewoda Królestwa Polskiego w 1815, generał jazdy armii Królestwa Polskiego 1815-1816, dowódca naczelny wojsk polskich w 1813, twórca Legionów Polskich we Włoszech, generał insurekcji kościuszkowskiej. W 1815 odznaczony Orderem Orła Białego, kawaler Orderu Virtuti Militari w 1807, francuskiej Legii Honorowej w 1804, włoskiego Orderu Żelaznej Korony w 1806, rosyjskich orderów św. Włodzimierza i św. Anny.
Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

Historia

Park założono w roku 1832 z inicjatywy prezydenta regencji bydgoskiej, Honorowego Obywatela Bydgoszczy – Carla von Wissmanna. Od jego imienia fragment zbocza, na którym został usytuowany nazwano Wzgórzem Wissmanna (niem. Wissmannshöhe). Założenie parku było jednym z pierwszych przedsięwzięć powstałego w 1833 r. pionierskiego Towarzystwa Upiększania Miasta i Okolic. Przewodniczącym Towarzystwa był wiceprezes rejencji, a jego zastępcą – nadburmistrz miasta. W okresie pierwszych dwudziestu lat swej działalności Towarzystwo wykazało wiele inwencji w estetyzacji miasta. Planowane założenie znajdowało się na terenach przyległych do dawnego folwarku Górzyskowo oraz niewielkiego cmentarza żydowskiego.

Kapuściska – dzielnica w Bydgoszczy (część Górnego Tarasu), znajdująca się między rzeką Brdą (wzdłuż ul. Toruńskiej), a ulicami Bełzy, Szpitalną i Zakładami Chemicznymi Zachem. Jest 4 bydgoskim osiedlem pod względem ilości mieszkańców. Sąsiaduje z osiedlami: Wyżyny, Glinki, Łęgnowo i Zimne Wody.
Cis pospolity (Taxus baccata L.) – gatunek wiecznie zielonego iglastego drzewa lub dużego krzewu z rodziny cisowatych. Pierwotnie cis pospolity rósł w Europie, w górach Atlas w Maroku i w zachodniej Azji (Kaukaz). Największe osobniki znane są z Kaukazu i Anglii (Fortingall), gdzie osiągają do 32 m wysokości i 9 m obwodu pnia.

W latach 1828–1829 miasto wykupiło zadrzewione, pagórkowate tereny, na których jesienią 1832 r. ukończono budowę parku. Założenia parkowe i nasadzenia zieleni zaprojektował oraz wykonał mistrz Barthold, a drogi parkowe, ich projekt oraz wykonanie były dziełem mistrza Klopscha.

Na terenie wzgórza, jeszcze przed wykonaniem parku, rosły dęby, buki i graby, a w latach 1812–1816 nasadzono kasztanowce. Planowe zadrzewienie i zakrzewienie części górnej i tarasowej parku nastąpiło w latach 1832–1833. Nasadzono wówczas 10 gatunków krzewów ozdobnych i 100 gatunków kwiatów bylinowych i wodnych. Nasadzenie drzew dokonano jeszcze kilkakrotnie, głównie w latach: 1864, 1892, 1900, a 2 września 1871 roku zasadzono tzw. „Dąb Pokoju”.

Sosna zwyczajna, pospolita (Pinus sylvestris L.) – gatunek wiecznie zielonego drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Występuje powszechnie na terenach Europy Północnej i Środkowej (również górskich) oraz Syberii Wschodniej.
Kasztanowiec (Aesculus L.) – rodzaj drzew, rzadziej krzewów należących do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Obejmuje ok. 25 gatunków pochodzących z południowo-wschodniej Europy, Ameryki Północnej oraz Azji wschodniej. W Polsce wszystkie uprawiane gatunki są sztucznie introdukowane przez człowieka. Gatunkiem typowym jest Aesculus hippocastanum L..

We wschodniej części parku, na miejscu domniemanego grodziska Kujawian z VIII-XI wieku, które Niemcy nazywali Schwedenschantze (okopy szwedzkie z XVII wieku), w czasie zakładania parku wykonano punkt widokowy na miasto, a w roku 1844 ustawiono tam pomnik twórcy parku Carla von Wissmanna, zniszczony w 1928 roku.

W roku 1900, w czasie budowy ujęcia wodnego w Bydgoszczy przy ulicy Filareckiej zbudowano wysoką wieżę wodną, z galerią widokową na szczycie. Z wieży roztaczał się rozległy widok na Bydgoszcz i okolicę, w związku z czym urządzono płatne wejścia na galerię widokową

Klon jawor, jawor, klon jaworowy (Acer pseudoplatanus L.) – gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Występuje naturalnie w środkowej Europie i północnym Kaukazie, poza tym zawleczony.
Topola (Populus L.) – rodzaj drzew z rodziny wierzbowatych (Salicaceae Mirb.). Zalicza się do niego około 40 gatunków, spośród których typowym jest Populus alba L.. W Polsce występują trzy rodzime gatunki topoli: topola czarna, topola biała i topola osika. Topole czarna, biała i szara występują głównie w lasach łęgowych dużych dolin rzecznych, osika natomiast jest rozpowszechniona w lasach liściastych i mieszanych na terenie praktycznie całego kraju. Popularnym drzewem ozdobnym, ze względu na swój kolumnowy pokrój sadzonym zwłaszcza wzdłuż dróg jest topola włoska stanowiąca odmianę uprawną topoli czarnej. W uprawie często spotykane są także mieszańce topoli czarnej z gatunkami amerykańskimi, określane wspólnie mianem topoli kanadyjskiej. Inne topole sadzone często w Polsce to grupa określana zbiorową nazwą topoli balsamicznych. Pochodzą one z Ameryki Północnej oraz Azji i charakteryzują się wydzielaniem silnego, balsamicznego zapachu przez rozwijające się pąki i młode liście.

W zachodniej części wzgórza znajdowały się dwa stawy źródlane, które umiejętnie zagospodarowano, ogrodzono i oświetlono, a także urządzono wodotrysk i wodospad. Stawy te nazywano: Adlerteiche – Orle Stawy, Baptistenteiche – Stawy Baptystów. Dolny staw założono w 1908 r. Hodowano w nim złote rybki – stąd staw ten nazwano Goldfischteich.

Jarząb szwedzki (Sorbus intermedia) – . W Polsce osiąga południową granicę; w stanie dzikim występuje tylko na Pomorzu – w lasach nad . Coraz częściej spotykany w lasach i zaroślach niemal całej Polski za sprawą rozsiewania się drzew uprawianych na terenach zieleni. W północnych i północno-wschodnich Niemczech i w zachodniej Polsce jest nierzadkim drzewem alejowym przy ulicach i w zadrzewieniach śródpolnych.
Jesion (Fraxinus L.) – rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych (Oleaceae), który obejmuje ok. 60 gatunków drzew i krzewów. Występuje w umiarkowanej strefie półkuli północnej.

W roku 1920 park nazwano imieniem gen. Jana Henryka Dąbrowskiego na pamiątkę zajęcia Bydgoszczy przez polskie wojsko powstańcze w 1794 roku. Korpus Dąbrowskiego 2 października dotarł do Bydgoszczy i zatrzymał się na wzgórzach na południe od miasta. W pobliżu dzisiejszej wieży ciśnień rozstawiono wówczas artylerię, która ostrzeliwała miasto, głównie Bramę Poznańską.

Klon zwyczajny, klon pospolity (Acer platanoides L.) – gatunek z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae) występujący w Europie środkowej i wschodniej oraz południowo-zachodniej Azji. Nazywany jest także klonem norweskim. Na zachodzie jego granica występowania znajduje się we Francji, na wschodzie w europejskiej części Rosji, na północy w Skandynawii, a na południu w Iranie. W Polsce jest najpospolitszy z krajowych gatunków swego rodzaju, występuje powszechnie na całym niżu i w niższych położeniach górskich na całym terenie kraju. Sadzony w miastach północno-zachodniej Europy oraz Ameryki Północnej rozprzestrzeniać się zaczął bez udziału człowieka. Inwazja tego gatunku w Ameryce Północnej spowodowała zagrożenie dla miejscowych gatunków. W USA w Nowej Anglii czy stanach takich, jak Nowy Jork, Wirginia, Georgia, Maryland, Wisconsin, Minnesota rozwój klonów jest tępiony.
Brama Poznańska w Bydgoszczy – historyczna brama miejska wchodząca w skład murów obronnych Bydgoszczy. Została rozebrana w latach 30. XIX wieku przez władze pruskie.

W dwudziestoleciu międzywojennym dewastacji uległ cmentarz żydowski sąsiadujący z parkiem. W 1930 r. dokonano nasadzeń nowych drzew i krzewów, a obszar parku wynosił 2,85 ha, nieco więcej niż obecnie.

W roku 1938 rosło w parku 56 gatunków drzew i krzewów, m.in.: dąb bezszypułkowy, kasztanowiec biały i kasztanowiec czerwony, klon pospolity, klon polny, klon jawor, olsza czarna, grab, akacja syberyjska płacząca, jesion pospolity, buk zwyczajny, topola piramidalna, lipa drobnolistna, lipa szerokolistna (w pobliżu ulicy Stromej), czeremcha, jarząb szwedzki, wiąz górski, wiąz szypułkowy, winorośl wonna, cyprys nutka, cyprys groszkowy, modrzew europejski, jodła Douglasa, sosna pospolita, sosna Banka, świerk sitkański, cis pospolity, cisowiec dwustronny. W parku znajdowały się aleje: topolowa, lipowa, klonowa i dębowa.

Tytuł Honorowego Obywatela Miasta Bydgoszczy przyznawany jest najbardziej zasłużonym dla miasta osobom, zasługującym na trwałą pamięć. Pierwszy zapis o nadawaniu tytułu Honorowego Obywatela Bydgoszczy znajduje się w ordynacji miejskiej z 1831 r. W latach 1946-1992 zamiast tytułu wręczano odznakę „Bydgoszcz- zasłużonemu obywatelowi”.
Sosna (Pinus L. 1753) – rodzaj roślin z rodziny sosnowatych (Pinaceae Lindl.) obejmujący niemal 115 gatunków drzew i krzewów. Występują przeważnie w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej, choć niektóre gatunki rosną również w strefach cieplejszych (tu jednak zwykle w górach). W Ameryce Środkowej najdalej na południe sięgają do Gwatemali, Salwadoru i Nikaragui, zaś w Azji do Archipelagu Malajskiego. Jedyne naturalne stanowisko na półkuli południowej znajduje się na Sumatrze (P. merkusii).

W 1942 r. zlikwidowany został cmentarz żydowski, który po wojnie zagospodarowano zielenią.

Na początku lat 50. XX wieku, we wschodniej części parku władze ustawiły wieżę drewnianą o wysokości 25 m, na której zainstalowano zagłuszarkę audycji radiowych nadawanych z Zachodniej Europy. 18 listopada 1956 r. społeczeństwo Bydgoszczy w spontanicznej manifestacji spaliło maszt radiostacji zagłuszającej. W latach następnych uczestnicy akcji zostali poddani represjom, lecz radiostacja nie została odbudowana.

Radio Wolna Europa (Radio Wolna Europa/Radio Swoboda, ang. Radio Free Europe/Radio Liberty) – rozgłośnia finansowana przez Kongres Stanów Zjednoczonych, utworzona w 1949 z połączenia "Radia Wolna Europa" i "Radia Swoboda". Swoją misję określa następująco: "Promować wartości i instytucje demokratyczne przez rozpowszechnianie prawdziwych informacji i idei". Audycje tworzone są w ponad dwudziestu językach i nadawane na falach krótkich, przez satelity i Internet oraz retransmitowane lokalnie w wielu krajach na falach średnich i ultrakrótkich.
Zagłuszanie radiowe – emisja fal radiowych, mająca na celu utrudnienie lub uniemożliwienie odbioru sygnałów radiowych nadawanych na określonej częstotliwości, z reguły tej samej, na której nadawany jest sygnał zagłuszony. Zagłuszania używa się zarówno do uniemożliwienia pracy urządzeń sterowanych falami radiowymi, jak też dla zablokowania przepływu informacji przekazywanych z wykorzystaniem fal radiowych.

W 1995 r. na wzgórzu, w zachodniej części parku ustawiono obelisk z tablicą pamiątkową ku czci generała Henryka Dąbrowskiego. Autorem projektu monumentu jest art. rzeźb. Krystyna Panasik. Z kolei w 1996 r. w miejscu dawnej zagłuszarki audycji radiowych umieszczono tablicę pamiątkową.

W 2002 r. wykonano remont alejek parkowych, konserwację zieleni, odtworzono system kaskadowych stawów, wraz z fontannami i wodospadem.

Modrzew europejski (Larix decidua Mill.) – gatunek drzewa iglastego należący do rodziny sosnowatych. Pierwotnym miejscem jego występowania były góry środkowej Europy (Alpy, Karpaty), ale został rozpowszechniony na innych terenach w wyniku nasadzeń. W Polsce na naturalnych siedliskach rośnie tylko w Tatrach. Poza tym jest sadzony powszechnie na terenie całego kraju.
Towarzystwo Upiększania Miasta – stowarzyszenie (niem. Verschönerungs – Verein zu Bromberg) istniejące w latach 1832–1898, poświęcone powiększaniu estetyki miasta Bydgoszczy; protoplasta Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)