Park Sanssouci - Polski Serwis Naukowy

Park Sanssouci – park (298 ha) otaczający pałac Sanssouci, dawną letnią rezydencję Fryderyka II Wielkiego w Poczdamie w Brandenburgii.

Obecnie (2008) o pielęgnację parku i restaurację budowli historycznych znajdujących się na jego terenie troszczy się Fundacja Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Brandenburg (niem. Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg).

Historia

Mapa Parku Sanssouci, ok. 1900

Park Sanssouci

Wielka fontanna

Maszynownia parowa

Pawilon chiński

Czasy Fryderyka Wielkiego

Zaczątkiem parku były ogrody tarasowe na południowych stokach wzniesienia Bornstedt, założone w 1744 r. przez Fryderyka II Wielkiego. Na początku XVIII w. wzniesienie porastały dęby, które ścięto, by dostarczyć drewna do umocnienia terenów bagiennych przeznaczonych pod rozbudowę Poczdamu. Teren po wycince nazywany Wüsten Berg (pol. łysa góra) został zagospodarowany pod ogrody w stylu francuskim. Stok podzielono na sześć szerokich tarasów, by jak najlepiej wykorzystać dobre nasłonecznienie. Po murach wzmacniających tarasy pięły się winorośle sprowadzone z Portugalii, Włoch, Francji, a także z pobliskiego Ruppin. W 168 oszklonych niszach rosły figowce. Z przodu każdy taras ograniczony był pasem trawnika i żywopłotem z drzew owocowych. Trawniki zdobiły równo przycięte drzewa z rodziny cisowatych.

Johann Friedrich August Borsig (ur. 23 czerwca 1804 r. we Wrocławiu, zm. 6 lipca 1854 r. w Berlinie) niemiecki fabrykant, twórca koncernu przemysłowego Borsigwerke założonego w połowie XIX w. w Berlinie (produkcja parowozów) i Zabrzu-Biskupicach (kopalnie, huta, koksownia).
Junona (łac. Iuno) – bardzo ważna bogini italska, małżonka Jowisza. Zakresem swych możliwości i obowiązków przypominała Herę. Często jest z nią utożsamiana. Była opiekunką życia kobiet, w tym życia seksualnego i macierzyństwa. Należała do Trójcy Kapitolińskiej, w skład której wchodzili również bóg Jowisza i bogini Minerwa.

W 1745 r. na wzniesieniu wybudowano pałac, a u stóp tarasów założono ogród dekoracyjny, pośrodku którego umieszczono wielką fontannę (niem. Grosse Fontäne) (1748). W 1750 r. wokół fontanny rozstawiono marmurowe rzeźby rzymskich bogów – Wenus, Merkurego, Apolla, Diany, Junony, Jowisza, Marsa i Minerwy oraz alegoryczne przedstawienia czterech elementów – powietrza, ognia, wody i ziemi. Rzeźby Wenus i Merkurego wyszły spod dłuta Jeana-Baptisty Pigalle (1714-1785). Przedstawienia powietrza i wody były prezentami króla Francji Ludwika XV. Pozostałe figury pochodziły z warsztatu François Gasparda Adama, kierownika francuskiej pracowni rzeźbiarskiej założonej przez Fryderyka w Berlinie. Prace nad kolistym klombem z wielką fontanną, tzw. französiches Rondell (pol. francuski klomb kolisty) trwały aż do 1764 r.

Fontanna (wodotrysk) – urządzenie wodne, najczęściej ozdobne, wyrzucające pod ciśnieniem wodę z dysz lub dyszy. Jest jednym z elementów tzw. małej architektury.
Taras - celowe ukształtowanie terenu (naturalne lub sztuczne) nadające ogrodom specyficzny, schodkowy wygląd. Poziome płaszczyzny wzmacniane były murem stawianym od strony stoku. Wzmocnienie zabezpieczało płaszczyznę tarasu przed zniszczeniem (rozmyciem wodą deszczową). Ogrody tarasowe znano w starożytności (Babilon, kraje muzułmańskie, Ameryka Południowa), w czasach nowożytnych najpopularniejsze w okresie renesansu i baroku we Włoszech.

Niedaleko francuskiego klombu znajdował się również ogród kuchenny, założony w 1715 r. przez Fryderyka Wilhelma I. Fryderyk Wilhelm I mawiał o nim mein Marly (pol. mój Marly), nawiązując do wyszukanego ogrodu przy pałacu króla Ludwika IV w Marly-le-Roi.

Wraz z rozbudową kompleksu Sanssouci wytyczono liczącą 2,5 km aleję dojazdową, która miała swój początek na wschodzie przy obelisku wzniesionym w 1748 r. i biegła aż do Nowego Pałacu na zachodzie. W 1764 r. zbudowano Galerię Malarstwa oraz pałac Neue Kammern, które stanęły po obydwu stronach pałacu Sanssouci. Pomiędzy nowymi budynkami wyznaczano koliste trawniki z fontannami i grupami rzeźb, skąd odchodziły gwiaździście ścieżki biegnące pomiędzy wysokimi żywopłotami w głąb ogrodu. Nieopodal pałacu wybudowano również oranżerie skrywające egzotyczne drzewa i krzewy (drzewa pomarańczowe, melony, bananowce).

Pałac Charlottenhof (niem. Schloss Charlottenhof) – dawna rezydencja letnia księcia Fryderyka Wilhelma (1795–1861) w południowo-zachodniej części parku Sanssouci w Poczdamie. Przebudowana w latach 1826–29 w stylu klasycystycznym przez Karla Friedricha Schinkla i jego ucznia Ludwiga Persiusa.
Merkury – najmniejsza i najbliższa Słońcu planeta Układu Słonecznego. Jako planeta wewnętrzna znajduje się dla ziemskiego obserwatora zawsze bardzo blisko Słońca, dlatego jest trudna do obserwacji. Mimo to należy do planet widocznych gołym okiem i była znana już w starożytności. Merkurego dojrzeć można jedynie tuż przed wschodem lub tuż po zachodzie Słońca.

Obok ogrodów w stylu barokowym powstawały warzywniki i sady (posadzono m.in. ok. 3000 drzew owocowych). Połączenie ogrodów użytkowych z dekoracyjnymi zwiastują dwie rzeźby przy wschodnim wejściu do parku – figury rzymskich bogiń: Flory (bogini kwiatów) i Pomony (bogini sadów, ogrodów i drzew owocowych) dłuta Friedricha Christiana Glume.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
Pomona – nimfa etruska, włączona następnie do wierzeń rzymskich jako bogini sadów, ogrodów i drzew owocowych. Przypisywano jej liczne miłostki z bóstwami polnymi i leśnymi, m.in. z Sylwanem, Pikusem i Wertumnusem.

Projekt parku Sanssouci nawiązywał do wcześniejszych przedsięwzięć ogrodowych Fryderyka w Neuruppin i Rheinsberg. Fryderyk, jeszcze jako książę, stacjonował w latach 1732-1735 w Neuruppin, gdzie sprawował funkcję dowódcy regimentu. W swojej rezydencji założył ogrody dekoracyjne i użytkowe (sady i warzywniki), odchodząc od klasycznego ogrodu barokowego w stylu Wersalu. Podobną aranżację ogrodową zastosował w parku przy pałacu w Rheinsbergu, otrzymanym w podarunku od ojca w 1734 r. W przeciwieństwie do parków francuskich, osie ogrodu w Rheinsbergu nie były zorientowane według pałacu, lecz odchodziły pod kątem prostym od południowych skrzydeł pałacowych w kierunku centralnej części budowli.

Ludwik XIV Wielki, Król Słońce (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.
Meczet (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) to miejsce kultu muzułmańskiego. Słowo meczet oznacza dowolny budynek, w którym oddaje się cześć Allahowi, niezależnie od jego architektury.

Czasy Fryderyka Wilhelma IV

W 1825 r. Fryderyk Wilhelm III podarował swojemu synowi, przyszłemu królowi Fryderykowi Wilhelmowi IV tereny na południe od Sanssouci, gdzie w miejscu dawnego gospodarstwa rolnego architekci Karl Friedrich Schinkel i Ludwig Persius zbudowali pałac Charlottenhof (1826-1829). Projekt parku wokół pałacu powierzono Peterowi Josephowi Lennému, który przekształcił płaski i częściowo bagienny teren w ogród krajobrazowy w stylu angielskim.

Restauracja (architektura) – zespół działań zmierzających do przywrócenia uszkodzonej lub zmienionej budowli jej dawniejszej formy architektonicznej, wartości artystycznej i użytkowej. Prace restauratorskie przeprowadzane są na podstawie zachowanych materiałów archiwalnych w postaci planów, zdjęć itp. z użyciem oryginalnych detali i zachowaniem ocalałych fragmentów budowli.
Kościół Pokoju w Poczdamie (niem. Friedenskirche) – kościół ewangelicki w parku Sanssouci w Poczdamie. Zaprojektowany w poł. XIX w. na podstawie wskazówek króla Fryderyk Wilhelma IV przez Ludwiga Persiusa w stylu arkadowym. Miejsce ostatniego spoczynku członków rodu Hohenzollernów.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)