Partie polityczne w Polsce Ludowej - Polski Serwis Naukowy

Partie polityczne w Polsce Ludowej. W 1946 roku partie lewicowe (PPR, PPS, SD i SL) utworzyły tzw. Blok Demokratyczny, mający na celu przeprowadzenie referendum i eliminację PSL. W związku ze sfałszowaniem wyborów w 1947 roku znaczenie opozycji w Sejmie zostało mocno osłabione. Zawiązał się system partii hegemonicznej z PPR na czele. 15 grudnia 1948 roku ze zjednoczenia PPS i PPR powstało PZPR. Od 27 listopada do 29 listopada 1949 roku następowało zjednoczenie ruchu ludowego, powstanie ZSL.

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" – ogólnopolski związek zawodowy powstały w 1980 dla obrony praw pracowniczych, do 1989 również jeden z głównych ośrodków masowego ruchu oporu przeciw socjalistycznym rządom Polski Ludowej. Początkowo duże wpływy polityczne organizacji w III Rzeczypospolitej (np. Akcja Wyborcza Solidarność w latach 1997-2001) uległy następnie znacznemu osłabieniu.
Polska Partia Robotnicza (PPR) – polska partia polityczna, utworzona 5 stycznia 1942 w Warszawie z inicjatywy przybyłych z ZSRR polskich komunistów z tzw. Grupy Inicjatywnej (zrzuconych przez lotnictwo radzieckie na spadochronach 28 grudnia 1941 w okolicach Wiązowny [1]), poprzez połączenie kilku spośród istniejących konspiracyjnych grup komunistycznych (m.in. Młot i Sierp, Stowarzyszenie Przyjaciół Związku Radzieckiego i Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie) w Związek Walki Wyzwoleńczej (ZWW) i grupy Proletariusz. ZWW, utworzony we wrześniu 1941, był najsilniejszą z przedpeperowskich konspiracyjnych organizacji komunistycznych. Szkoleniem aktywistów PPR tworzących Grupę Inicjatywną m.in. w specjalnym ośrodku w miejscowości Puszkino pod Moskwą, zajmował się Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (NKWD), badania historyków przeprowadzane po 1989 wykazały, iż wielu z nich było agentami NKWD.

Ostatecznie w PRL ukształtował się system partii hegemonicznej z PZPR jako partią kierowniczą i stronnictwami sojuszniczymi ZSL i SD.

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) powstała 15 grudnia 1948 roku na Kongresie Zjednoczeniowym PPR i PPS.

Najniższym ogniwem w strukturze partii była podstawowa organizacja partyjna, a najwyższą władzą Zjazd, który zwoływany był przez Komitet Centralny co 5 lat - w okresie pomiędzy zjazdami najwyższą władzą był KC z I sekretarzem na czele.

Lewica – zwyczajowe określenie sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównymi założeniami lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.
Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.

I sekretarze KC:

B. Bierut - 21.12.1948 – 09.03.1956

E. Ochab - 20.03.1956 – 21.10.1956

W. Gomułka - 21.10.1956 – 20.12.1970

E. Gierek - 20.12.1970 – 05.09.1980

S. Kania - 05.09.1980 – 18.10.1981

W. Jaruzelski - 18.10.1981 – 29.07.1989

M. F. Rakowski - 29.07.1989 – 28.01.1990

PZPR określała się mianem partii marksistowsko–leninowskiej, kontynuującej rewolucyjne tradycje I Proletariatu, SDKPiL, PPS – Lewicy, KPP i PPR.

Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – polska partia polityczna o charakterze niepodległościowym, socjalistycznym i pracowniczym (klasyfikowana w grupie partii lewicowych), założona w listopadzie 1892 podczas tzw. zjazdu paryskiego jako Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich, jedna z najważniejszych w Polsce sił politycznych aż do 1948. W czasach PRL jako samodzielna partia działała jedynie na emigracji.
Władysław Gomułka, ps. Wiesław (ur. 6 lutego 1905 w Białobrzegach Franciszkańskich (obecnie dzielnica Krosna), zm. 1 września 1982 w Konstancinie) - polski polityk, działacz komunistyczny, I sekretarz KC PPR (1943-1948), I sekretarz KC PZPR (1956-1970), poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji.

Spadające poparcie było wynikiem autokratycznych metod sprawowania władzy i stłumienia NSZZ "Solidarność" w czasie stanu wojennego. Wybory parlamentarne w czerwcu 1989 roku przyniosły klęskę PZPR w rywalizacji z kandydatami KO "Solidarność". W momencie rezygnacji W. Jaruzelskiego z funkcji I sekretarza PZPR (zasiadł na stanowisku prezydenta RP), wielu członków kierownictwa partii odeszło ze sprawowanych stanowisk, a wśród członków partii pogłębiał się kryzys związany z klęską w wyborach. Znikomy skutek przyniosły próby zreformowania partii przez Ruch 8 Lipca.

Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. Mарксизм-ленинизм), to doktryna polityczna, religijna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. Wielu marksistów, wśród nich m.in. główny teoretyk II Międzynarodówki, Karl Kautsky, uważało leninizm za odstępstwo od marksizmu, wskazując, że próba budowy socjalizmu w kraju niedorozwiniętym ekonomicznie musi zakończyć się fiaskiem. Wielu teoretyków marksistowskich, m.in. Róża Luksemburg, krytykowało leninizm za jego antydemokratyczną, dyktatorską koncepcję partii i sprawowania władzy.
Polska Partia Socjalistyczna - Lewica — partia socjalistów polskich powstała w 1906 r. po IX zjeździe PPS w Wiedniu. Jej działacze odrzucili program natychmiastowego odzyskania niepodległości Polski, stawiając na drogę rewolucji robotniczej w sojuszu z organizacjami rosyjskimi na rzecz obalenia caratu rosyjskiego, zbudowania republiki demokratycznej z uzyskaniem autonomii. Jej organem prasowym był: "Robotnik" oraz Głos Robotniczy.

Pod koniec stycznia 1990 roku odbywa się XI Zjazd PZPR, który był ostatnim kongresem partii, 30 stycznia 1990 roku PZPR została rozwiązana, a w jej miejsce utworzono trzy partie:

Związek Komunistów Polskich Proletariat, do którego weszli komunistyczni działacze,

Socjaldemokrację Rzeczypospolitej Polskiej, do której weszli działacze skrzydła reformatorskiego PZPR,

Polską Unię Socjaldemokratyczną, do której weszli politycy lewicowi odcinający się od tradycji PZPR.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Komunistyczna Partia Polska – nielegalna partia polityczna w PRL założona przez polskiego maoistę Kazimierza Mijala w 1965. Nie rozwinęła ona szerszej działalności. Skupiała kilkadziesiąt osób działających konspiracyjnie. W 1966 Kazimierz Mijal opuścił nielegalnie kraj i udał się do Albanii. Radio Tirana nadawało programy po polsku, popularyzując KPP. Za pośrednictwem ambasady albańskiej w Warszawie Mijal nadal kierował swoimi zwolennikami. Kilka osób związanych z KPP było pozbawionych wolności. Wśród nich byli: Stanisław Brodziński, Zbigniew Osten, Kazimierz Jarzębowski, Władysław Rowiński. KPP istniała do początku lat 70., kiedy została opanowana przez SB. Po wejściu w konflikt z Enverem Hodżą Mijal opuścił Albanię i wyjechał w 1978 do Chin. Do Polski powrócił nielegalnie w 1983 i nadal usiłował działać pod szyldem KPP, atakując rządy Jaruzelskiego. Mijal był krótko aresztowany w 1984. Formalnie KPP istniała do 1996, praktycznie nie prowadząc istotnej działalności.

Rząd Tadeusza Mazowieckiego – gabinet pod kierownictwem premiera Tadeusza Mazowieckiego powołany przez Sejm 24 sierpnia 1989, a zatwierdzony przez niego i prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego 12 września 1989 po nieudanej próbie stworzenia rządu Czesława Kiszczaka. Rząd Tadeusza Mazowieckiego złożył dymisję 25 listopada 1990, nazajutrz po porażce Tadeusza Mazowieckiego w wyborach prezydenckich. Sejm przyjął dymisję rządu 14 grudnia 1990. Rada Ministrów pełniła swoje obowiązki do czasu powołania rządu Jana Krzysztofa Bieleckiego 12 stycznia 1991.

Trybunał Konstytucyjny (skrót TK) – organ sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, znany także w ustrojach innych państw. Jego podstawowym zadaniem jest kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu (rangi ustawowej lub podustawowej) z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z Konstytucją i niektórymi umowami międzynarodowymi (tzw. "sąd nad prawem").

Stan wojenny został wprowadzony 13 grudnia 1981 r. na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na mocy uchwały Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r., podjętej niejednogłośnie na polecenie Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (pozakonstytucyjnego tymczasowego organu władzy, faktycznie nadrzędnego wobec konstytucyjnych władz państwowych), poparty przez Sejm PRL uchwałą z dnia 25 stycznia 1982 r.. Został zawieszony 31 grudnia 1982 r., a zniesiono go 22 lipca 1983 r.

Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) – chłopska partia polityczna w Polsce powstała 27 listopada 1949 z połączenia "lubelskiego" Stronnictwa Ludowego z resztkami rozbitego przez komunistów PSL "mikołajczykowskiego". ZSL realizowało politykę PZPR wobec wsi. Partia satelicka PZPR.

Polska Unia Socjaldemokratyczna – ugrupowanie polityczne powstałe na początku 1990 roku w efekcie likwidacji i podziału Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Jednym z powstałych wówczas ugrupowań (oprócz Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej) była Polska Unia Socjaldemokratyczna z Tadeuszem Fiszbachem na czele. PUS w założeniach miała być tą lewicą powstałą z PZPR, która mogła być zaakceptowana przez środowiska solidarnościowe. W sejmie X kadencji PUS było reprezentowane przez 39 posłów Poselskiego Klubu Pracy. Lech Wałęsa, ówczesny przywódca NSZZ "Solidarność", mówił o konieczności istnienia "lewej nogi" na formującej się scenie politycznej. Jednak PUS nie utrzymała się na scenie politycznej. Duża grupa jej działaczy przeszła w końcu do Unii Pracy.

Trybunał Stanu – w Polsce konstytucyjny organ władzy sądowniczej, którego główne zadanie polega na egzekwowaniu odpowiedzialności najwyższych organów i urzędników państwowych za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, jeśli czyn ten nie wyczerpuje znamion przestępstwa (inaczej: popełnienie deliktu konstytucyjnego) oraz za przestępstwa pospolite i skarbowe w przypadku Prezydenta RP.