Partyzant - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy żołnierza. Zapoznaj się również z: hasło dotyczące słonia o takim imieniu oraz Partyzant Targowiska - klub piłkarski..

Zobacz hasło partyzant w Wikisłowniku

Partyzant (wł. partigiano = stronnik) – żołnierz nieregularnych oddziałów prowadzących walki oraz działania dywersyjne na terenach zajętych przez wroga.

Wojna podjazdowa, wojna szarpana to specyficzny sposób prowadzenia walki: strona słabsza unika rozstrzygającej bitwy, atakując mniejsze oddziały wroga, zaplecze i tabory. Stosowana często w średniowieczu. Powszechnie stosowana przez ukrywających się w lasach chłopów. W dawnej Polsce istniały specjalne oddziały do tego przeznaczone, rekrutujące się z lekkiej jazdy np. Tatarów. W XVII wieku oddziałami specjalnie przygotowanymi do tego celu byli lisowczycy.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Konwencja Haska IV (1907)

Zgodnie z zapisami konwencji haskiej żołnierz oddziałów nieregularnych przestrzegających zasad rozdziału I konwencji haskiej IV z 1907 r. jest stroną wojującą w znaczeniu prawa międzynarodowego. Definicja prawa międzynarodowego dotycząca stron wojujących jest jednoznaczna:

Armia Ludowa (AL) – zbrojna konspiracyjna organizacja wojskowa Polskiej Partii Robotniczej w okupowanej przez III Rzeszę Polsce, utworzona na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej z 1 stycznia 1944. Jej pierwszym Naczelnym Dowódcą był Michał Żymierski "Rola".

Agresja (łac. aggressio – napaść, natarcie) – w prawie międzynarodowym określenie zbrojnej napaści (najazdu, ataku) jednego lub kilku państw na inne. Państwo, które pierwsze dokonało aktu agresji na inne określa się mianem agresora. Agresja powoduje zazwyczaj rozpoczęcie wojny. Ofiara agresji ma prawo do samoobrony, w której mogą pomagać jej też inne państwa.

Konwencja haska IV w tym zakresie była niejednokrotnie łamana przez państwa-sygnatariuszy, zwłaszcza przez III Rzeszę i ZSRR w okresie II wojny światowej.

Zobacz w Wikiźródłach tekst
konwencji haskiej IV z 18 października 1907 dotyczącej praw i zwyczajów wojny lądowej

Z uwagi na niezgodne z prawem międzynarodowym stwierdzenie przez Niemcy i ZSRR zaprzestania istnienia państwa polskiego w układzie o granicach i przyjaźni z 28 września 1939 zarówno żołnierze polscy wzięci do niewoli przez Armię Czerwoną podczas najazdu sowieckiego na Polskę od 17 września 1939 r. jak i żołnierze Armii Krajowej w czasie całych działań wojennych w tym zwłaszcza powstania warszawskiego nie byli uznawani zarówno przez Wehrmacht i inne oddziały niemieckie jak i Armię Czerwoną za stronę wojującą. Standardowym określeniem obu agresorów i okupantów było określanie partyzantów polskich jako "bandytów na żołdzie Londynu". Dopiero po otwartej deklaracji brytyjskiej z 30 sierpnia 1944 r. uznającej Armię Krajową za stronę wojującą, otwarte naruszanie przez Niemców zasad konwencji haskiej wobec powstańców warszawskich zostało ograniczone – czego konsekwencją były postanowienia układu kapitulacyjnego pomiędzy gen. Tadeuszem "Bór"- Komorowskim a Obergruppenführerem Erichem von dem Bach w przedmiocie kapitulacji garnizonu warszawskiego AK i statusu żołnierzy AK jako jeńców wojennych.

Antoni Heda-Szary ps. Szary (ur. 11 października 1916 w Małomierzycach koło Iłży, zm. 14 lutego 2008 w Warszawie) – dowódca oddziałów partyzanckich ZWZ i AK, w okresie powojennym formacji niepodległościowych ROAK, DSZ i NIE. Działał głównie na terenie okręgu kieleckiego i radomskiego. Generał brygady Wojska Polskiego.

Józef Kuraś, ps. Orzeł, Ogień (ur. 23 października 1915 w Waksmundzie, zm. 22 lutego 1947 w Nowym Targu) – porucznik WP [1] partyzant na Podhalu w czasie II wojny światowej jeden z dowódców oddziałów podziemia antykomunistycznego i niepodległościowego.

Partyzant a terrorysta lub bandyta

Określanie konkretnych bojowników mianem partyzantów bądź terrorystów jest w wielu wypadkach wybitnie subiektywne. Zwłaszcza propaganda wojenna zazwyczaj odnosi się do wiernych danej stronie oddziałów jako "partyzanckich", a do wrogich jako "terrorystycznych" (dawniej "bandyckich").

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Obergruppenführer- stopień paramilitarny obowiązujący w SS i SA. Jego odpowiednikiem w w siłach lądowych i powietrznych Wehrmachtu był stopień generała. Od roku 1942 poprzedzał stopień Oberstgruppenführera.

Najbardziej znani polscy partyzanci

II wojna światowa

Hubal (Henryk Dobrzański) – ostatni żołnierz kampanii wrześniowej i pierwszy dowódca partyzancki

Jędruś (Władysław Jasiński) – twórca Jędrusiów na Kielecczyźnie

Bohun – Dąbrowski (Antoni Szacki) – d-ca Brygady Świętokrzyskiej

Ponury (Jan Piwnik) – AK – Góry Świętokrzyskie, następnie Okręg Nowogródek

Kotwicz – Maciej Kalenkiewicz – AK – Okręg Nowogródek

Żołnierze wyklęci po II wojnie światowej

Łupaszko – mjr Zygmunt Szendzielarz – d-ca 5 Wileńskiej Brygady AK – Podlasie, Mazury.

Ogień – por. Józef Kuraś – Podhale

Zapora – mjr Hieronim Dekutowski – Lubelszczyzna

Szary – gen. Antoni Heda- Kieleckie

Orlik(Dymek) – mjr Marian Bernaciak – d-ca 15 Pułk Piechoty "Wilków" AK – Lubelszczyzna

Warszyc kpt. Stanisław Sojczyński – Łódzkie

Zobacz też

NSZ, BCh, AL, GL, samoobrona, wojna podjazdowa, Lisowczycy, UPA.

Żołnierze wyklęci