Partyzantka radziecka - Polski Serwis Naukowy

Partyzanci radzieccy w walce z niemiecką ekspedycją karną

Egzekucja radzieckich partyzantów, wrzesień 1941 roku

Radzieccy partyzanci na Białorusi, 1944 rok

Partyzantka radziecka (partyzantka sowiecka) – partyzantka Związku Radzieckiego w czasie II wojny światowej.

Zbrodnia w Koniuchach miała miejsce 29 stycznia 1944, gdy partyzanci radzieccy i żydowscy napadli na wieś Koniuchy (dziś na Litwie, dawniej w II RP) spalili w niej większość domów, zabijając co najmniej 38 polskich mieszkańców - mężczyzn, kobiety i dzieci (najmłodsze miało 2 lata). Co najmniej kilkunastu mieszkańców zostało rannych, a przynajmniej jedna osoba z nich zmarła następnie z ran. Przed atakiem zamieszkana była przez około 300 polskich mieszkańców, istniało w niej około 60 zabudowań. Partyzanci radzieccy wcześniej często zabierali mieszkańcom wsi żywość, ubrania i bydło, dlatego też mieszkańcy powołali niewielki ochotniczy oddział samoobrony.

Marek Jan Chodakiewicz (ur. 15 lipca 1962 w Warszawie) – polski historyk specjalizujący się w badaniu stosunków polsko-żydowskich oraz tematyki Holocaustu.

Historia i organizacja

Partyzantka radziecka powstała po 22 czerwca 1941, gdy w wyniku Operacji Barbarossa III Rzesza dokonała inwazji na ZSRR. Jej szeregi zasiliły dziesiątki tysięcy żołnierzy i oficerów Armii Czerwonej, którzy pozostali na zapleczu frontu w wyniku szybkich postępów Wehrmachtu.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Działalność oddziałów partyzanckich była skierowana przede wszystkim przeciwko nazistowskim niemieckim okupantom i ich sojusznikom, choć zdarzały się przypadki, gdy operacje radzieckiej partyzantki były skierowane przeciw innym „wrogom komunizmu”, m.in. polskim partyzantom Armii Krajowej. Liczba partyzantów radzieckich rosła z czasem, od około 250 tysięcy żołnierzy w 1942 do ponad pół miliona w 1943.

Otriad Bielskich − żydowski oddział partyzancki, który wsparł partyzantkę radziecką, działający na terenie Puszczy Nalibockiej w okolicach Nowogródka w latach 1941-1944. Oddział nazwany był na cześć swoich przywódców, braci Bielskich: Tewjego, Asaela (Izraela) oraz Aleksandra (Zusa). Często pomijany jest udział czwartego z braci, Aarona (obecnie Aron Bell).

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Najsilniejsze sowieckie oddziały partyzanckie istniały na okupowanych terenach Białorusi, gdzie w czasie wojny walczyło 374 tysiące uzbrojonych partyzantów radzieckich (w tym 28 tysięcy na Polesiu), a także Rosji, gdzie w czasie wojny osiągnęły liczebność 220 tysięcy partyzantów, oraz Ukrainy gdzie liczyły 110 tysięcy partyzantów (w tym 10 tysięcy na Wołyniu).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Osobny artykuł: Partyzantka radziecka na Wołyniu 1943-1944.

Oddziały partyzantki sowieckiej operowały także na terytorium Polski, Czechosłowacji, Litwy, Łotwy, Estonii i Finlandii.

Działalność partyzantki sowieckiej była wspierana przez Armię Czerwoną m.in. masowymi zrzutami zaopatrzenia i specjalistów, a także przerzuceniem przez linię frontu korpusu powietrznodesantowego i korpusu kawalerii. Od połowy 1943 przy każdym oddziale partyzantki sowieckiej funkcjonował Wydział Specjalny NKGB, do zadań którego należało tworzenie sieci agenturalnej, wykrywanie ekspozytur obcych wywiadów, zwalczanie dezercji, kontrola politycznej prawomyślności partyzantów, sporządzenie wykazów osób wrogo nastawionych do ZSRR i ich zwalczanie, wydawanie i wykonywanie wyroków.

Partyzantka radziecka na Wołyniu 1943-1944 - na przełomie 1942/1943 partyzantka sowiecka obejmowała zasięgiem swojego działania jedynie wschodnią i południowo-wschodnią część Wołynia, jednak do połowy 1943 objęła także zachodnie powiaty.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Na Ukrainie i Białorusi w ramach partyzantki sowieckiej istniały polskie oddziały partyzanckie z których największy był oddział Jeszcze Polska nie zginęła dowodzony przez Roberta Satanowskiego. W partyzantce sowieckiej brało udział około 12 tysięcy Polaków.