Parwati - Polski Serwis Naukowy

Bogini Parwati, posążek w stylu Chola, X wiek.

Parwati ( dewanagari पार्वती, tamilski: பார்வதி, ang. Parvati ) - bogini hinduistyczna reprezentująca łagodny aspekt Śakti, mocy boga Śiwy. Początkowo odrębna od innych plemiennych bogiń, w późniejszym hinduizmie stopniowo przejmując niektóre ich atrybuty, często jest z nimi utożsamiana. Z biegiem czasu stała się uogólnioną personifikacją kobiecości, Dewi, zwłaszcza w jej matczynym aspekcie jako Matadźi, czyli Bogini Matka. Często bywa łączona z Saraswati i Lakszmi w trójcę bogiń, nazywaną Tridewi.

Purany ( dewanagari पुराण, trl. purāṇa) - gatunek literacki świętych pism hinduizmu. Poruszają tematy takie jak: historia, religia, tradycja. Niektóre z nich zawierają opowieści z mitologii indyjskiej.

Ćamunda (dewanagari चामुण्डा ,Straszliwa" ) – hinduistyczna bogini, jedna z tzw. Siedmiu Matek (Saptamatryka), uosobienie niszczącej mocy myśli. Przedstawiana jako stara i odrażająca kobieta o zwiędłej i wysuszonej skórze ubrana w skórę słonia. Jako ascetka często towarzyszy umartwiającemu się Śiwie. Jej atrybutami są sztylet, trójząb i naczynie z czaszki. Do jej kultu weszło wiele ludowych i archaicznych elementów.

Mitologia

Śiwa i Parwati

W mitach Parwati (dosłownie "górska bogini" od sanskryckiego पर्वत góra ), córka boga Himalajów Himawanta, występuje jako małżonka Śiwy, straszliwego boga zniszczenia, lecz konsekwentnie jest przedstawiana jako bogini łagodna, w przeciwieństwie do innych, budzących grozę aspektów Śiwy, personifikowanych jako Kali, Ćandi, Lalita, Ćamunda lub Durga. Parwati jest matką dwójki bogów: Ganeśa i Kartikeji. Inne jej imiona to Ambika (matka) lub Gauri (jasna, złota), Śjama (ciemna). Te ostatnie epitety, opisujące kolor cery zdają się sobie przeczyć, ale wyjaśnia je jeden z mitów, mówiący o tym, że pierwotnie ciemnoskóra bogini po długotrwałej ascezie zmieniła odcień na jaśniejszy. W Ramajanie identyfikowana jest również z Umą, chociaż w starszych mitach miano to oznaczało pierwszą żonę Śiwy Sati. Sati po swojej śmierci inkarnuje się jako druga żona Śiwy, Parwati. Zarówno Sati, jak i Parwati określane są jako manifestacje Mahadewi, (Wielkiej Bogini).

Saraswati (skt. सरस्वती) jest jedną z trzech najważniejszych bogiń w świecie hinduizmu; imiona pozostałych to Lakszmi i Parwati – tworzą one "trójpostaciowość" bogiń (Tridewi), stanowiąc niejako odpowiedź na męską Trimurti, złożoną z Brahmy, Wisznu i Sziwy. Według mitologii indyjskiej małżonka Boga-demiurga Brahmy. Uważana za wcielenie wiedzy; bogini prawdy, mądrości i przebaczenia, patronka nauk, sztuk pięknych, muzyki oraz (pierwotnie) rzek. Miała przemieszczać się po wodzie na grzbiecie łabędzia. Innym zwierzęciem utożsamianym z Saraswati jest jeden z symboli Indii - paw. Jej imieniem nazwano wyschniętą obecnie rzekę w stanie Gujarat.

Tridewi (dewanagari: त्रिदेवी ; sanskryt: trójbogini) - w hinduizmie trójca bogiń: Lakszmi, Parwati i Saraswati, będąca żeńskim odpowiednikiem męskiej trójcy bogów, zwanej Trimurti. Tridewi jest szczególnie czczona w południowych Indiach w czasie festiwalu Nawaratri: w czasie pierwszych trzech dni jako Durga, wojownicza forma Parwati, w czwartym, piątym i szóstym jako Lakszmi i jako Saraswati w ciągu trzech ostatnich dni .

Ikonografia

Ardhanari

W sztuce indyjskiej Parwati występuje niekiedy samodzielnie, przedstawiana jako piękna kobieta z odsłoniętymi piersiami (w starożytnych Indiach nagość była symbolem boskości, zaś ubranie znakiem przywiązania do świata materialnego) i świętym sznurem. W formie samodzielnej często ma cztery ramiona, symbolizujące jej moc, lecz jest ukazywana najczęściej wraz z Śiwą, jako partnerka siedząca na jego udzie, lub nawet z nim zupełnie utożsamiona w formie nazywanej Ardhanariśwara (Śiwa-Parwati w postaci pół-męskiej, pół-kobiecej). Bardzo częste jest również przedstawienie w stylizowanej formie połączonych linga-joni (seksualno-duchowy symbol jedności przeciwieństw). Innym rodzajem wizerunków jest Parwati przedstawiona ze swoim synkiem Ganeśą. Częstymi atrybutami są lew (w starszych dziełach lwica), w czterech rękach może mieć różaniec, lustro, dzwonek i cytrus. W innych wersjach może się pojawić trójząb lub lotos.

Uma, Satī (san. सती); także: Dakṣayaṇi (Dakszajani) - w tradycji hinduistycznej jedna z form Dewi (Parwati), żona Śiwy. Córka Dakszy i Prasuti znana jako Pani Gór.

Cytrus (Citrus L.) – rodzaj roślin z rodziny rutowatych wywodzący się z Azji południowo-wschodniej. Nadal trwają spory dotyczące systematyki w obrębie taksonu, co powoduje, że wyróżnia się w nim od kilkudziesięciu do niemal 200 gatunków. Gatunkiem typowym jest Citrus medica L..

Parwati jako matka Ganeśa

Kult

Parwati nie należy do bóstw wedyjskich. Kenopaniszad wspomina o bogini, zwanej Uma, związanej z Himalajami, lecz imię Parwati pojawia się dopiero w literaturze epickiej, zarówno w Mahabharacie jaki i Ramajanie. Jest bądź archetypicznym uosobieniem Dewi, Bogini Matki, bądź też, zwłaszcza w nurcie tantrycznym, jest ściśle związana z Śiwą, jako źródło jego boskiej mocy (Śakti). Kult Parwati zdaje się również łączyć dwa wydawałoby się sprzeczne nurty w hinduizmie: ideał życia rodzinnego i ascezę (Śiwa jest patronem joginów)

Mahabharata (dewanagari महाभारत, trl. mahābhārata) – najbardziej obszerny oraz jeden z najstarszych poematów epickich znanych ludzkości, powstały w starożytnych Indiach i zapisany w sanskrycie. Mahabharata liczy sto tysięcy ślok (dwu- i czterowierszy), jest osiem razy dłuższa od Iliady i Odysei razem wziętych.

Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (wg spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.

Główne świątynie

Świątynia Minakszi w Maduraj w Tamilnadu

Świątynia Kamakszi Amman w Kanchipuram w Tamilnadu

Świątynia Akilandeśwari w Thiruvanaikaval w Tamilnadu

Świątynia Wisalakszi w Varanasi w stanie Uttar Pradeś

Świątynia Dewipuram w Visakhapatnam w stanie Andhra Pradeś

Literatura

Głównym źródłem mitów są Purany zwłaszcza Śiwapurana, Matsjapurana i Skandapurana później wzmianki w eposach. Do arcydzieł literatury należy dzieło Kalidasy Kumarasambhawa, skupiające się na narodzinach Kumary/Skandy/Kartikeji, starszego z dwóch synów Śiwy i Parwati.

Bogini - personifikacja Absolutu lub różnych jego aspektów w formie żeńskiej postaci antropomorficznej. W zależności od danej kultury, boginie były pojmowane jako byty niezależne, wszechogarniające, określane przez religioznawców jako Bogini Matka, Wielka Bogini, Matka Bogów, lub też jako jedno z wielu bóstw o określonych funkcjach i atrybutach w systemach politeistycznych. Kult Bogini istniał już w neolicie, lecz jest również obecnie silny zwłaszcza w hinduizmie, gdzie jest ona czczona pod wieloma postaciami i imionami. Występuje tam ona zarówno w postaci Wielkiej Matki (Kali), w formie żeńskiej formy bóstw występujących w starożytnych mitach (np. Lakszmi lub Parwati), jak i w postaci pierwotnych wiejskich bóstw ochronnych (np. Manasa.

Ramajana (skr. रामायण , trl. rāmāyana, Dzieje Ramy) - epos sanskrycki, który kształtował się na przestrzeni II wiek p.n.e. - II wiek n.e. Składa się z ok. 24 tysięcy strof (dwuwierszy), pogrupowanych w 7 ksiąg (kanda). Autorstwo Ramajany przypisuje się legendarnemu wieszczowi, Walmikiemu (lecz - oczywiście - Ramajana powstała dzięki wysiłkowi wielu kompilatorów). Większość strof napisano w metrum anusztubh (tzw. śloka).