Pasaż Simonsa w Warszawie - Polski Serwis Naukowy

Zachowany fragment konstrukcji pasażu

Pomnik batalionu "Chrobry I"

Pasaż Simonsa – obecnie nieistniejący żelbetowy gmach handlowy, który w latach 1900-1939/44 znajdował się w pobliżu Arsenału − u zbiegu ulic Długiej i Nalewki w Warszawie. Zbudowany z polecenia Alberta Simonsa, według projektu architekta inż. Terleckiego, w miejscu po zburzonym kościele i klasztorze Brygidek.

Kościół i klasztor Brygidek w Warszawie – obecnie nieistniejący klasztor Brygidek i kościół św. Trójcy, które znajdowały się w Warszawie na Muranowie, u zbiegu ulic Długiej i Nalewki przy wylocie ul. Bielańskiej, w jurydyce Nowolipie.

Goliat (niem. Leichter Ladungsträger Sd.Kfz.302, 303, Goliath) – niemiecki lekki nosiciel ładunków wybuchowych, zdalnie sterowana mina samobieżna zdolna do przenoszenia od 75 do 100 kg materiału wybuchowego, stosowana do precyzyjnego niszczenia wrogich umocnień podczas II wojny światowej.

Wzniesiony w latach 1900-1903 gmach składał się z czterech pięciopiętrowych skrzydeł frontowych wzdłuż ulic Długiej, Nalewek i Wyjazdu oraz oficyny wewnątrz dziedzińca. W późniejszym czasie od strony Nalewek dobudowano dodatkowe skrzydło. Oprócz lokali handlowych wewnątrz budynku znajdowały się również biura, magazyny i hotel.

Plany przebicia korytarza: Bielańska – plac Bankowy – Za Żelazną Bramą – Hale Mirowskie do Śródmieścia, który miał służyć ewakuacji rannych i cywilów ze Starówki. Natarcie rozpoczęło się około 4:00 rano. Nie przyniosło powodzenia, jedynie 2. kompania "Rudy" batalionu "Zośka", dowodzona przez harcmistrza por. Andrzeja Romockiego "Morro" i część grupy kpt. Ryszarda Białousa "Jerzego", przedarła się przez ogień nieprzyjaciela. Ukryli się w Bibliotece Zamoyskich, mniej więcej w połowie planowanej drogi.

Borgward IV, pełna nazwa (niem.) Schwerer Ladungsträger Borgward B IV ("ciężki nosiciel ładunków..."), wg oznaczeń Wehrmachtu: Sonderkraftfahrzeug 301 (Sd.Kfz. 301) ("pojazd specjalny...") – niemiecki ciężki nosiciel ładunków wybuchowych, gąsienicowy pojazd Wehrmachtu wykorzystywany w czasie II wojny światowej do przenoszenia ładunków wybuchowych, które mogły być detonowane zdalnie.

Pasaż został zbombardowany we wrześniu 1939, w trakcie obrony Warszawy. Podczas powstania warszawskiego stanowił polską redutę ryglującą dostęp na Starówkę, a w jego piwnicach znajdował się powstańczy sanitariat oraz chronili się liczni cywile. Gmach był wielokrotnie bombardowany i ostrzeliwany, a 19 lub 20 sierpnia został poważnie uszkodzony wybuchem pojazdu Borgward IV (niekiedy mylnie identyfikowanym jako goliath). 31 sierpnia budynek uległ zawaleniu wskutek nalotu niemieckich stukasów. Pod gruzami zginęło ponad 200 osób, głównie spośród broniących pasażu żołnierzy batalionu "Chrobry I".

Batalion Chrobry I – batalion Armii Krajowej utworzony z oddziału powstałego w ramach Polskiej Organizacji Zbrojnej. Od 1942, włączonego w skład Armii Krajowej i przekształconego w batalion "Chrobry". Wchodził w skład 4 Rejonu Obwodu Śródmieście AK jako IX Zgrupowanie. Oddziały batalionu walczyły w Postaniu warszawskim na Woli, Śródmieściu i Starym Mieście. W trakcie walk zginęło ponad 300 żołnierzy batalionu.

Junkers Ju 87 Stuka (z niem. Sturzkampfflugzeug) – niemiecki bombowiec nurkujący z okresu II wojny światowej. Zaprojektowana przez Hermanna Polhmanna i oblatana 17 września 1935 roku maszyna, swój chrzest bojowy przeszła w 1936 roku podczas wojny domowej w Hiszpanii. W niemieckiej propagandzie samolot stał się symbolem wielkości Luftwaffe.

Do dziś przetrwały jedynie szczątki konstrukcji w postaci fragmentów żelbetowych słupów. Pod ziemią znajdują się zawalone piwnice budynku, w których wciąż spoczywa część z poległych (po wojnie wydobyto jedynie 99 ciał). Na miejscu gmachu znajduje się parking oraz tereny zielone (część Ogrodu Krasińskich). Poległych powstańców upamiętnia wzniesiony tam w 1989 roku pomnik.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Żelbet (stalbet, stalobeton, żelazobeton; niewłaściwie: żelbeton) – element konstrukcyjny powstały przez połączenie betonu z wkładkami stalowymi. Połączenie tych dwóch elementów jest powszechnie stosowane w budownictwie. Beton jest materiałem przenoszącym naprężenia ściskające, jednak jego wytrzymałość na naprężenia rozciągające jest bardzo mała. Stal w elemencie żelbetowym przenosi głownie naprężenia rozciągające, choć często stosuje się zbrojenie ściskane. Połączenie stali i betonu pozwala budować konstrukcje różnego typu. Do zbrojenia stosuje się wkładki w postaci prętów, lin, strun, kabli i siatek. Można spotkać także konstrukcje ze "sztywnym zbrojeniem", tzn. takie, w których elementy stalowe o dużych przekrojach (np. dwuteowniki, ceowniki) są wykorzystane jako rdzeń np. w słupie kompozytowym.

Istnieją plany wybudowania w obrysie dawnego pasażu nowej budowli przez prywatnego inwestora, nie będzie to jednak wierna rekonstrukcja pierwotnego budynku.

Źródła

Zagłada w Pasażu Simonsa

Oddadzą Kino Wars i odbudują Pasaż Simonsa

Żelbet - odkrycie XIX wieku

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Pasaż Simonsa w Warszawie

Fotografie pasażu Simonsa

Projekt nowego pasażu Simonsa