Pasma górskie w Europie - Polski Serwis Naukowy

Pasma górskie w Europie dzielimy według okresu powstania na:

marealbidy, svekofenidy i karelidy, powstałe w orogenezach prekambryjskich (ponad 542 mln lat temu),

kaledonidy, powstałe w orogenezie kaledońskiej trwającej od kambru po wczesny dewon (542 do 359 mln lat temu),

hercynidy, powstałe w orogenezie hercyńskiej trwającej od późniego syluru do końca permu (444 do 251 mln lat temu),

alpidy, powstałe w orogenezie alpejskiej, która zaczęła się 130 mln lat temu i trwa nadal, przy czym jej największe natężenie przypadło na trzeciorzęd.

Najstarsze pasma marealbidów, svekofenidów i karelidów zostały niemal w całości zrównane. Jedynymi ich reliktami są wzniesienia tarczy fennoskandzkiej - Chibiny na Półwyspie Kolskim i wzgórza Maanselka w Karelii.

Ardeny (Las Ardeński, fr. Ardennes) - silnie zalesione góry w południowo-wschodniej Belgii (rozciągają się również na Luksemburg i Francję). Ich średnia wysokość to około 400-500 metrów, a najwyższym szczytem jest Signal de Botrange 692 m n.p.m. (najwyższy szczyt Belgii). Od północy i zachodu góry opływa Moza. Ardeny są najrzadziej zaludnioną częścią Belgii. Należą do hercyńskiej strefy fałdowań Europy. Zbudowane z utworów paleozoicznych, wśród których przeważają piaskowcowo-ilasto-węglanowe osady dewonu. Obszar Ardenów był silnie deformowany w czasie ruchów kaledońskich i hercyńskich.

Rhön – pasmo górskie w środkowych Niemczech (Bawaria, Turyngia i Hesja). Część Średniogórza Niemieckiego. Rhön jest znana ze swych źródeł mineralnych i łagodnych szczytów. Wzniesienia w paśmie nie przekraczają 1000 m n.p.m. Największe miasto w pobliżu to Fulda.

Kaledonidy również uległy zrównaniu, ale zostały wydźwignięte podczas późniejszych orogenez. Największymi pasmami kaledonidów w Europie są Góry Kambryjskie, Góry Pennińskie, Góry Kaledońskie i góry Grampian w Wielkiej Brytanii oraz Góry Skandynawskie. Kaledonidy zostały poddane intensywnemu działaniu lądolodu, który w znacznej mierze ukształtował ich rzeźbę.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Kaledonidy - łańcuchy górskie, wypiętrzone 0,4 mld lat temu, w okresie dewonu, w wyniku trwających 60 milionów lat ruchów górotwórczych, zwanych orogenezą kaledońską. Szczyty górskie, które wówczas powstały, wznosiły się we wnętrzu superkontynentu Laurosji i prawdopodobnie sięgały 8 tys. m n.p.m..

Hercynidy wzięły swą nazwę od gór Harz w środkowych Niemczech. Również te pasma po wydźwignięciu uległy zrównaniu, lecz niektóre z nich zostały powtórnie wydźwignięte w orogenezie alpejskiej. Największymi łańcuchami hercynidów w Europie są pasma środkowej części Półwyspu Iberyjskiego (Meseta Iberyjska, Góry Kantabryjskie, Góry Iberyjskie, Góry Kastylijskie, Meseta Południowa, Sierra Morena), niemal całej Francji (Masyw Centralny, Masyw Armorykański, Wzgórza Normandzkie), Średniogórza Niemieckiego (Ardeny, Eifel, Westerwald, Rothar, Harz, Hunsrück, Taunus), Masywu Czeskiego (Rudawy, Szumawa, Rhön, Las Turyński, Las Frankoński, Las Czeski, Las Bawarski, Sudety), Masywu Rodopskiego (Kopaonik, Rodopy, Pirin, Riła, Strandża) i Ural.

Chibiny - masyw górski, zbudowany głównie z głębinowych skał magmowych (sjenitów), położony za Kręgiem Polarnym u nasady Półwyspu Kolskiego w północnej Rosji. Występują tu najliczniej skały zawierające rzadki minerał apatyt. Najwyższy szczyt to Judyczwumczorr mający wysokość 1201 m n.p.m. Największe miasto to Kirowsk - ważny ośrodek narciarski i centrum miejscowego przemysłu wydobywczego.

Hercynidy - góry powstałe w czasie orogenezy hercyńskiej (waryscyjskiej), na skutek kolizji paleozoicznych kontynentów Laurosji i Gondwany. Tworzyły one masywne pasmo górskie w centrum superkontynentu Pangei.

W największym stopniu powierzchnię Europy kształtują obecnie góry orogenezy alpejskiej, należące do eurazjatyckiego systemu alpejsko-himalajskiego. Alpidy rozciągają się równoleżnikowo przez całą Europę dwoma równoległymi pasmami, między którymi (w różnym stopniu) zachowały się dawne masywy hercyńskie. Części obu łańcuchów leżą pod poziomem morza. Do łańcucha północnego należą Pireneje, Alpy, Karpaty, Góry Wschodnioserbskie, Bałkan, Góry Krymskie i Kaukaz. Do łańcucha południowego należą Góry Betyckie (i góry Atlas w północnej Afryce), Apeniny, Góry Dynarskie i Hellenidy. Kontynuacją łańcucha północnego są Góry Pontyjskie, a łańcucha południowego - góry Taurus odpowiednio wzdłuż północnego i południowego wybrzeża Azji Mniejszej. Do najwyższego wydźwignięcia alpidów doszło w miejscu zetknięcia się obu łańcuchów - w Alpach.

Meseta, Meseta Iberyjska (hiszp. płaskowyż) - wyżynno-górska część Półwyspu Iberyjskiego, w Hiszpanii i Portugalii. Na jej terenie znajdują się rzeki: Tag i Duero. Północną granicę stanowią Góry Kantabryjskie.

Masyw Czeski (czes. Český masiv, Česká vysočina, niem. Böhmische Masse) – prowincja fizycznogeograficzna i jednocześnie jednostka geologiczna w Europie Środkowej.

Zapoznaj się również z:

Korona Europy