Pasmo Jaworzyny - Polski Serwis Naukowy

Fragment Pasma Jaworzyny

Widok z Niemcowej na Pasmo Jaworzyny

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Pasmo Jaworzyny

Pasmo Jaworzyny – pasmo górskie w Beskidzie Sądeckim ciągnące się od od Barcic po Tylicz.

Topografia

Biegnie z północnego zachodu na południowy wschód. Z wszystkich stron jest wyraźnie oddzielone dolinami rzek. Od zachodu i południowego wschodu jego granicę tworzy głęboka dolina Popradu. Rzeka ta oddziela go od drugiego pasma tych gór – Pasma Radziejowej oraz od Gór Lubowelskich. Od północno-zachodniej strony Pasmo Jaworzyny opada do doliny Kamienicy oddzielającej go od Beskidu Niskiego. Na południowym zachodzie dolina Muszynki oddziela go od Gór Leluchowskich. Główny grzbiet Pasma Jaworzyny ciągnie się od Makowicy (948 m n.p.m.), przez pozbawione kulminacji Zadnie Góry (969 m), Jaworzynę Kokuszczańską (969 m), Halę Pisaną (1044 m), Wierch nad Kamieniem (1083 m), Halę Łabowską (1064 m) i Runek (1080 m) do najwyższej w całej grupie Jaworzyny Krynickiej (1114 m).

Góry Lubowelskie lub Pogórze Lubowelskie (słow. Ľubovnianska vrchovina) – przedłużenie na wschód Pasma Radziejowej w Beskidzie Sądeckim, ciągnące się od znajdującej się na polsko-słowackiej granicy Eliaszówki (1023 m) po dolinę Popradu w Muszynie. Dwa najwyższe szczyty (Eliaszówka i Magura Kurczyńska) znajdują się na wschodnim i zachodnim krańcu tego pasma.

Pasmo Radziejowej – pasmo górskie w Beskidzie Sądeckim będące, obok Pasma Jaworzyny, jedną z jego dwóch głównych części. Rozciąga się od doliny Dunajca na zachodzie po dolinę Popradu na wschodzie. Znajdują się tu wszystkie szczyty Beskidu Sądeckiego wznoszące się powyżej 1200 m n.p.m., łącznie z najwyższą Radziejową, od której pasmo wzięło swoją nazwę.

Główna grań jest wyrównana, jej szczyty niewiele wznoszą się ponad grań, często są niemal płaskie. Północne stoki wyraźnie różnią się od południowych. Na południową stronę od głównej grani schodzą dość długie, ale jednolite i z reguły zalesione i pozbawione widoków grzbiety. Natomiast grzbiety opadające do Popradu są dłuższe, w końcowym odcinku stromo przez Poprad podcięte. Są też znacznie bardziej widokowe i bezleśne. Najdłuższy boczny grzbiet biegnie od Runka przez Pustą Wielką.

Zadnie Góry (773 m) – górna część bocznego grzbietu w Paśmie Jaworzyny w Beskidzie Sądeckim. Grzbiet ten odbiega od głównej grani tego pasma w południowo-zachodnim kierunku i oddziela dolinę Głęboczanki od doliny Jaworzyny. Zadnie Góry mają kilka wierzchołków: 968, 831, 814 m. Poniżej nich w grzbiecie tym znajdują się jeszcze (kolejno od góry w dół): Skała (773 m), Cycówka (593 m), Dermanowski Wierch (562 m) i Bystra (520 m).

Poprad – rzeka we wschodniej Słowacji i w południowo-wschodniej Polsce, w dorzeczu Wisły. Długość – 168,8 km, z czego 107 km na Słowacji, 31,1 km stanowi granicę polsko-słowacką, a 30,7 km leży w Polsce. Powierzchnia zlewni 1889,2 km², z czego 1594,1 km² na Słowacji, 295,1 km² w Polsce. Średni roczny przepływ mierzony na granicy – 22,3 m³/s.

Polany

Dawniej Pasmo Jaworzyny było znacznie bardziej bezleśne, niż dzisiaj. Cały grzbiet zajmowały ogromne hale pasterskie, liczne polany znajdowały się też na bocznych grzbietach i ich stokach. Wszystkie powstały w wyniku działalności ludzi (poprzez wypalanie lub wyrąb) i przez kilkaset lat były intensywnie eksploatowane. Wypasano na nich owce i bydło, część koszono, w niektórych miejscach były także pola orne. Na polanach stały domy i zabudowania gospodarcze; stodoły, stajnie, szałasy i szopy. Polany te były zwykle jedynym źródłem utrzymania wielu rodzin. Po II wojnie światowej, po wysiedleniu Łemków ich pastwiska i pola zalesiono lub same zarosły lasem, zabudowania spalono. Stąd też na odcinku grani głównej od Hali Łabowskiej po Jaworzynę Krynicką obecnie idzie się już cały czas przez las. Dłużej ostały się należące do ludności polskiej polany w zachodniej części Pasma Jaworzyny. Ale gdy pojawiły się możliwości zarobkowe, młodzi ludzie odpływali do miast. Po 89. również pasterstwo stało się nieopłacalne. Wskutek trudnych warunków bytowania (w szczególności brak wody i prądu elektrycznego) w ciągu lat powojennych mieszkańcy stopniowo przenieśli się do nowych siedzib położonych w dolinach. Dzisiaj gospodarzy się już w nielicznych tylko miejscach, a na polanach spotkać można opuszczone i niszczejące zabudowania. Nieużytkowane polany będące kilkusetletnim epizodem w dziejach tych gór stopniowo zarastają lasem.

Góry Leluchowskie (t. grupa Zimnego i Dubnego; 513.54 albo 513.55) – niewielkie pasmo górskie w południowej Polsce (woj. małopolskie), na granicy ze Słowacją.

Jaworzyna lub Jaworzyna Krynicka (1114 m n.p.m.) – szczyt w Beskidzie Sądeckim, znajdujący się na obszarze gminy Muszyna w pobliżu Krynicy-Zdroju, najwyższy w Paśmie Jaworzyny i położony w jego wschodniej części. Stoki północne i wschodnie opadają do doliny Czarnego Potoku, natomiast południowo-zachodnie – ku dolinie Szczawniczka. Występują tu lasy mieszane: bukowe, jodłowe, świerkowe, a nawet jaskinie. Na wschodnim stoku znajduje się Kamień Diabelski.

Bibliografia

Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
Beskid Sądecki. Mapa 1:50 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „Wit” s.c.. ISBN 83-915737-3-7.
Bogdan Mościcki: Beskid Sądecki i Małe Pieniny. Pruszków: Oficyna Wyd. „Rewasz”, 2007. ISBN 978-83-89188-65-6.

Muszynka – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Krynica-Zdrój. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Niemcowa (963 m n.p.m.) – polana grzbietowa w Paśmie Radziejowej, znajdująca się na grzbiecie Niemcowa – Kordowiec. Na grzbiecie tym, kolejno od dołu do góry jest 5 polan: Kordowiec, Poczekaj, Stos, Niemcowa i Kramarka. Polana znajduje się tylko częściowo w granicach gminy Rytro. Granica przebiega środkiem polany, większa część polany należy do miasta i gminy Piwniczna-Zdrój (Młodów). Duża część polany jest zalesiona.

Widok na Pasmo Jaworzyny z Radziejowej