W czerwcu 1990 Biya został ponownie wybrany na przewodniczącego RDPC. Z powodu presji społecznej i przedłużających się protestów opozycji zadeklarował, jeszcze w tym samym miesiącu, wprowadzenie w przyszłości systemu wielopartyjnego oraz pakietu reform, w tym zniesienie prawa karzącego za działalność wywrotową, zakazującego stowarzyszeń politycznych oraz ograniczającego wolność prasy. W kraju powołano komitet ds. rewizji praw człowieka oraz zwolniono część więźniów politycznych. W grudniu 1990 parlament przyjął prawo ustanawiające oficjalnie system wielopartyjny. Dopuszczało ono rejestrację nowych partii politycznych, które jednak nie mogły być tworzone w oparciu o podziały etniczne i finansowane ze środków zagranicznych.

W 1991 Biya poddawany był dalszym naciskom na przeprowadzenie reform politycznych. W styczniu opozycja rozpoczęła protesty, domagając się uchwalenia przez niego amnestii dla skazanych za organizację zamachu z 1984. Jednocześnie protestowała przeciw procesowi dwóch dziennikarzy oskarżonych o szkalowanie prezydenta. Głównym postulatem opozycji było zwołanie przez prezydenta konwencji narodowej w celu opracowania kalendarza wyborczego. Podtrzymywanie sprzeciwu przez Biyę wobec tych planów doprowadziło do nowej fali protestów w kwietniu 1991, w czasie których, także w wyniku działań funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa, zginęło ponad 100 osób.

W rezultacie prezydent zgodził się na amnestię dla wszystkich więźniów politycznych oraz przywrócił funkcję premiera, którym mianował Sadou Hayatou. Odrzucił jednak plan zwołania ogólnokrajowej konferencji politycznej. Wobec tego opozycja, skupiona w koalicji Narodowego Komitetu Współpracy Partii Opozycyjnych, rozpoczęła w maju 1991 kampanię nieposłuszeństwa obywatelskiego, polegającą początkowo na jednodniowych strajkach i demonstracjach. W czerwcu władze wprowadziły stan wojenny w 10 prowincjach kraju i zakazały zwoływania posiedzeń partii opozycyjnych. Opozycja odpowiedziała intensyfikacją protestów i zorganizowała dotkliwy dla gospodarki strajk generalny. W odpowiedzi władze rozwiązały Narodowy Komitet Współpracy Partii Opozycyjnych.

W październiku 1991 prezydent podjął jednostronną decyzję i ogłosił organizację pierwszych wielopartyjnych wyborów parlamentarnych w lutym następnego roku. Zapowiedział, że ich zwycięzca zyska prawo nominacji premiera, i zaprosił opozycję do dyskusji na temat reformy prawa wyborczego. Pod koniec października rozpoczęły się trójstronne rozmowy (rząd, opozycja, niezależni urzędnicy). W listopadzie władze i opozycja zawarły porozumienie zakładające powołanie komitetu ds. reform konstytucyjnych. Partie opozycyjne zobowiązały się do zawieszenia demonstracji i strajków, a strona prezydencka zwolniła więźniów zatrzymanych w ich trakcie oraz zniosła zakaz zgromadzeń i stan wojenny obowiązujący w części kraju.

Wybory, zorganizowane 1 marca 1992, zostały zbojkotowane przez część opozycji, w tym największe partie SFD i UPC, które oprotestowały w ten sposób zbyt wczesny ich zdaniem termin głosowania i faworyzujące rządzących prawo wyborcze. Będące u władzy RDPC zdobyło 88 ze 180 miejsc w Zgromadzeniu Narodowym i utworzyło koalicję z małą partią MDR (Movement pour la Defence de la Republique, Ruch na rzecz Obrony Republiki). Prezydent na nowego premiera powołał Simona Achidi Achu, członka własnej partii.

W sierpniu 1992 Biya ogłosił organizację planowanych na wiosnę 1993 wyborów prezydenckich we wcześniejszym terminie: w październiku 1992. Ruch ten miał na celu wykorzystanie kapitału politycznego i zwycięstwa w wyborach parlamentarnych. We wrześniu 1992 władze zmieniły także prawo wyborcze, wprowadzając korzystne dla siebie regulacje, jak zakaz formowania sojuszy wyborczych i elekcję głowy państwa nie w dwóch, lecz w jednej turze. W pierwszych wielopartyjnych wyborach prezydenckich z 11 października 1992 głównym rywalem urzędującego prezydenta był wspólny kandydat sojuszu ARC (Alliance pour le Redressement du Cameroun, Sojusz Odnowy Kamerunu), koalicji partii opozycyjnych, które zbojkotowały wcześniejsze wybory parlamentarne, John Fru Ndi (lider FSD).

Według oficjalnych wyników Biya uzyskał 39,98% głosów poparcia, podczas gdy Fru Ndi 35,97%. Kandydat opozycji natychmiast odrzucił oficjalne wyniki, ogłaszając własne zwycięstwo. Zaskarżył rezultat głosowania do Sądu Najwyższego, domagając się jego unieważnienia, jednak sąd odrzucił jego petycję. Międzynarodowe organizacje monitorujące przebieg wyborów doszukały się licznych nieprawidłowości i fałszerstw w ich trakcie. Ogłoszenie wyników wyborów doprowadziło do gwałtownych protestów zwolenników opozycji w wielu regionach kraju, a szczególnie w jego północno-zachodniej części. Pod koniec października, w odpowiedzi na wystąpienia, władze umieściły Fru Ndi i kilku jego współpracowników w areszcie domowym i wprowadziły na okres 3 miesięcy stan wyjątkowy w Prowincji Północno-Zachodniej. W listopadzie 1992 prezydent Biya został zaprzysiężony na swoją trzecią kadencję.

Trzecia kadencja (1992–1997)

W czasie kolejnej kadencji Biya znowelizował ustawę zasadniczą, wprowadzając do niej limit dwóch kadencji prezydenta, co umożliwiło mu na nowo ubiegać się o najwyższy urząd w państwie. W 1997 odniósł zwycięstwo w wyborach, naznaczonych zdaniem organizacji międzynarodowych fałszerstwami. Kamerun zmagał się w tamtym okresie z ruchem secesjonistycznym na zachodzie kraju.

Po wprowadzeniu systemu wielopartyjnego administracja prezydenta rozpoczęła prace nad zmianą konstytucji z 1972 i przystosowaniem jej do nowych realiów politycznych. W maju 1993, po spotkaniu z francuskim prezydentem François Mitterrandem, Biya ogłosił rozpoczęcie debaty w sprawie nowelizacji konstytucji. W tym samym miesiącu jego administracja przedstawiła projekt zmian zapewniający demokratyczną formę rządów, ustanawiający wyższą izbę parlamentu oraz dwie pięcioletnie kadencje prezydenta i wybory prezydenckie przeprowadzane w dwóch turach. Proces zmiany konstytucji przeciągał się z powodu bojkotu ze strony opozycji, która zarzucała władzom ograniczanie debaty publicznej.

W grudniu 1995 Zgromadzenie Narodowe przyjęło ostatecznie poprawki do konstytucji zgłoszone przez Biyę miesiąc wcześniej. Weszły one w życie w styczniu 1996 i różniły się od pierwotnych m.in. w kwestii długości kadencji prezydenta. Dopuszczały wybór szefa państwa na maksymalnie dwie siedmioletnie kadencje i wprowadzały instytucję Senatu. W październiku 1995 prezydent został ponownie wybrany na lidera RDPC. We wrześniu 1996 nowym szefem rządu mianował Petera Mafany Musonge, dyrektora Korporacji Rozwoju Kamerunu.

Terytorium dawnego Kamerunu Południowego, obecnie dwóch prowincji Kamerunu zamieszkanych głównie przez ludność anglojęzyczną

W latach 90. XX wieku w zachodniej części Kamerunu, wchodzącej wcześniej w skład Kamerunu Brytyjskiego nasiliła się działalność ruchów separatystycznych, stanowiących poważne wyzwanie dla rządzących. Południowa część Kamerunu Brytyjskiego, Kamerun Południowy, w wyniku plebiscytu ludności, w 1961 została włączona do Kamerunu.

Działająca w tamtym rejonie anglofońska organizacja Narodowa Rada Kamerunu Południowego (Southern Cameroons National Council, SCNC) domagała się autonomii dla regionu. Zarzucała władzom marginalizację społeczności anglojęzycznej i traktowanie jej jak obywateli drugiej kategorii. Wskazywała na wykluczanie anglofonów z pełnienia stanowisk publicznych i sporządzanie oficjalnych dokumentów tylko w języku francuskim. W sierpniu 1995 Narodowa Rada Kamerunu Południowego proklamowała powstanie niepodległego Kamerunu Południowego i zwróciła się do społeczności międzynarodowej z prośbą o uznanie. Plebiscyt z 1961 uznała za sfałszowany i zmanipulowany. W marcu 1997 nieznani sprawcy, najprawdopodobniej powiązani z organizacją, zaatakowali budynki rządowe w Bamendzie, zabijając 10 osób.

W styczniu 1997 władze ogłosiły przełożenie planowanych na marzec wyborów parlamentarnych z powodu trudności organizacyjnych. Wybory ostatecznie odbyły się 17 maja 1997. W przedwyborczych zamieszkach zginęło 5 osób, w kraju zaostrzono środki bezpieczeństwa i zamknięto granice zewnętrzne. Według oficjalnych wyników większość miejsc w parlamencie zdobyło RDPC (109 na 180), zdecydowanie pokonując główną partię opozycyjną FDS (43 mandaty). Opozycja zakwestionowała ten rezultat, oskarżając władze o fałszerstwa. Sąd Najwyższy odrzucił jednak wniosek opozycji negujący wygraną RDPC. Międzynarodowi obserwatorzy, w tym misja Wspólnoty Narodów, wyrazili niezadowolenie w związku z procesem wyborczym. Prezydent powołał nowy gabinet w prawie niezmienionym składzie.

W grudniu 1996 Biya został nominowany przez swoją partię na kandydata w nadchodzących wyborach prezydenckich. Zgodnie z poprawkami do konstytucji z 1996 mógł się on odtąd dwukrotnie ubiegać o najwyższy urząd w państwie. We wrześniu 1997 władze ogłosiły organizację głosowania na dzień 12 października 1997. Wkrótce potem główne partie opozycyjne - FSD, UDC i UNDP - zadeklarowały bojkot wyborów, domagając się powołania niezależnej komisji wyborczej. W wyborach ostatecznie wzięło udział 7 kandydatów.

Pierwsze miejsce, z wynikiem 92,57% głosów, zajął prezydent Biya. 3 listopada 1997 został zaprzysiężony na nową siedmioletnią kadencję. Wybory z 1997 według międzynarodowych organizacji broniących praw człowieka charakteryzowały się poważnymi nieprawidłowościami i fałszerstwami. Prezydent zaapelował do opozycji o podjęcie współpracy i przystąpienie do rządu. W grudniu 1997 powołał nowy rząd, z dotychczasowym premierem Peterem Mafany'm Musonge na czele, w skład którego weszła opozycyjna partia Narodowy Związek na rzecz Demokracji i Postępu (Union Nationale pour la Démocratie et le Progrès, UNDP).

Czwarta kadencja (1997–2004)

Prezydent Biya z sekretarzem stanu USA Collinem Powellem, Nowy Jork, wrzesień 2002

Paul Biya z prezydentem George'em W. Bushem, Waszyngton, marzec 2003

Na przełomie wieków administracja i służby bezpieczeństwa kontynuowały walkę z ruchem secesjonistycznym w kraju. We wrześniu 1998 pod adresem władz pojawiły się oskarżenia o torturowanie kilkudziesięciu członków organizacji secesjonistycznych z Kamerunu Południowego, zatrzymanych po ich wcześniejszym ataku na siedzibę policji. Opozycja zarzucała rządzącym marginalizację społeczności anglojęzycznej, podkreślając fakt, że tylko troje z 2 tys. żołnierzy wcielonych do armii w tamtym czasie mówiło w języku angielskim.

W czerwcu 1999 w Jaunde rozpoczął się proces secesjonistów. Był on wielokrotnie odraczany, a obrońcy oskarżonych podważali kompetencję trybunału wojskowego do rozpoznania tej sprawy. W lipcu wielu zasiadających na ławie oskarżenia oświadczyło, że złożyli obciążające ich zeznania pod groźbą utraty życia i w wyniku tortur. W sierpniu 1999 zaprzeczyli wszystkim stawianym im zarzutom.

W październiku trybunał zakończył proces, wydając 3 wyroki dożywotniego oraz kary wieloletniego pozbawienia wolności, 29 osób zostało uniewinnionych. Pozarządowa organizacja Amnesty International skrytykowała werdykt, wskazując na istniejącą w jej ocenie stronniczość sądu i przypadki torturowania oskarżonych. W listopadzie 1999 Komitet Praw Człowieka skrytykował Kamerun za brak ochrony i poszanowania podstawowych praw człowieka.

Do kolejnych napięć doszło w grudniu 1999, kiedy członkowie ruchu separatystycznego zdobyli w wyniku szturmu stację radiową w Buéi i ponownie ogłosili powstanie niepodległego Kamerunu Południowego. Wkrótce zostali aresztowani i byli przetrzymywani przez 14 miesięcy. Następna demonstracja siły miała miejsce w październiku 2001. Co najmniej trzy osoby zginęły wówczas w starciach z służbami bezpieczeństwa w czasie manifestacji w Kumbo, zorganizowanych przez separatystyczną organizację Narodową Radę Kamerunu Południowego (SCNC) w 40. rocznicę zjednoczenia kraju. Aresztowanych zostało kilkuset działaczy SCNC, a władze wprowadziły w prowincji godzinę policyjną. Opozycyjny Front Socjaldemokratyczny (FSD) skrytykował działania policji i wezwał prezydenta Biyę do podjęcia rozmów z przywódcami społeczności anglojęzycznej.

W grudniu 2000 parlament uchwalił prawo powołujące Narodowe Obserwatorium Wyborcze (National Elections Observatory), instytucję odpowiedzialną za nadzór nad przebiegiem krajowych wyborów. Po raz pierwszy monitorowała ona organizację wyborów parlamentarnych i lokalnych, które odbyły się 30 czerwca 2002. Zostały one przełożone o tydzień, oficjalnie z powodów technicznych związanych z wydrukiem kart do głosowania. Zdaniem krytyków władz, prawdziwym powodem ich odroczenia były jednak niepokoje w zachodniej anglojęzycznej części kraju, gdzie kilka tygodni wcześniej doszło do antyrządowych protestów i starć z policją. Opozycja zarzuciła władzom wykluczenie części jej kandydatów z udziału w wyborach i zagroziła organizacją protestów. Rząd odrzucił zarzuty, stwierdzając, że odrzucenie części kandydatur spowodowane było formalnymi brakami w złożonych dokumentach. W przeddzień głosowania zwolennicy opozycji zorganizowali protest w Duali, oskarżając władze o manipulacje przy sporządzaniu list wyborców.

RDPC zdobyło w wyborach 133 mandaty, zwiększając swoją większość w parlamencie. FSD, który zajął drugie miejsce, uzyskał 21 mandatów. Głosowanie charakteryzowało się niską frekwencją, która nie przekroczyła 50% i zdaniem opozycji świadczyła o obojętności i niezadowoleniu społeczeństwa z prowadzonej przez władze polityki. Liderzy opozycji oskarżyli władze o fałszerstwa wyborcze i zażądali unieważnienia głosowania. Lider FSD, John Fru Ndi, stwierdził, że nazwiska wielu obywateli nie znalazły się listach wyborców.

W połowie września 2004 prezydent Biya ogłosił start w wyborach prezydenckich zaplanowanych na 11 października tego samego roku. Już wcześniej o jego udział w wyborach zaapelowała grupa ponad 100 byłych piłkarzy, w tym Roger Milla, a także grupa profesorów. Na kandydata koalicji 10 partii opozycyjnych został wybrany Adamou Ndam Njoya ze Związku Demokratycznego Kamerunu (Union Démocratique du Cameroun, UDC). Decyzji tej nie zaakceptował jednak John Fru Ndi, lider największego opozycyjnego Frontu Socjaldemokratycznego (FSD), który ogłosił również swój udział w wyborach. Oskarżył przy tym prezydenta o sterowanie wewnętrznymi sporami w szeregach opozycji i doprowadzenie do jej podziału w przededniu wyborów.

Przed wyborami opozycja zarzuciła władzom zamiar sfałszowania ich wyników i nieprawidłowości przy rejestracji wyborców. Międzynarodowi obserwatorzy ze Wspólnoty Narodów stwierdzili, że w trakcie procesu rejestracji odnotowali nieprawidłowości w kilku miastach, a cały proces uznali za "niesatysfakcjonujący". Innym zarzutem opozycji był brak niezależnej kontroli nad całym procesem wyborczym, bo choć oficjalny nadzór nad organizacją wyborów pełniło Narodowe Obserwatorium Wyborcze, to już sam proces liczenia głosów odbywał się pod kontrolą ministerstwa administracji.

Kampania wyborcza prezydenta Biyi była bardzo ograniczona. Początkowo nie prowadził jej w ogóle i dopiero na tydzień przed wyborami pojawił się osobiście na dwóch wiecach w kraju. Twarz prezydenta widoczna była natomiast na licznych plakatach na ulicach miast. Liderów opozycji Biya określił mianem politycznych amatorów, którzy doprowadziliby kraj do anarchii, rozpadu i dyplomatycznej izolacji.

Według oficjalnych wyników wyborów, prezydent zapewnił sobie reelekcję na stanowisku, zdobywając 70,92% głosów poparcia. Drugie miejsce z wynikiem 17,40% głosów zajął John Fru Ndi, a trzecie Ndam Njoya (4,48%). Opozycja odrzuciła rezultat głosowania, oskarżając władze o masowe fałszerstwa (m.in. wielokrotne oddawanie głosów), i wystąpiła z wnioskiem do sądu o unieważnienie wyborów. Prezydent stwierdził, że głosowanie przebiegło "normalnie" i "zgodnie z planem" oraz pogratulował obywatelom "zachowania spokoju i godności" podczas wyborów. Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku opozycji i potwierdził zwycięstwo Biyi.

Część międzynarodowych obserwatorów, w tym Międzynarodowa Organizacja Frankofonii i delegacja byłych amerykańskich kongresmenów, uznała, że wybory były dobrze zorganizowane i przejrzyste, pomimo zaistnienia pewnych nieprawidłowości. Międzynarodowa Federacja Lig Praw Człowieka wezwała natomiast społeczność międzynarodową do potępienia fałszerstw wyborczych, jakich się doszukała. Również obserwatorzy ze Wspólnoty Narodów stwierdzili, że październikowym wyborom "brakowało koniecznej wiarygodności".

W grudniu 2004 prezydent szefem nowego rządu mianował Ephraïma Inoniego, członka rządzącego RDPC i wieloletniego osobistego doradcę politycznego. 3 listopada 2004 prezydent Biya został oficjalnie zaprzysiężony na piątą kadencję (siedmioletnią), ostatnią o jaką mógł się ubiegać w myśl znowelizowanej w 1996 konstytucji.

Piąta kadencja (od 2004)

Prezydent w październiku 2006

Prezydent Biya wraz małżonką w towarzystwie prezydenta Baracka Obamy i jego żony, wrzesień 2009

Prezydent Biya zgodnie z konstytucją nie mógł ubiegać się o trzecią reelekcję w kolejnych wyborach w 2011. W 2008 zdominowany przez Demokratyczne Zgromadzenie Narodu Kameruńskiego (RDPC) parlament zmienił obowiązujące od 1996 prawo, znosząc kadencyjność głowy państwa. Zmianę prawa poprzedziły masowe protesty społeczne.

22 lipca 2007 w Kamerunie odbyły się wybory parlamentarne. Biya pochwalił przebieg kampanii, którą określił jako spokojną i pokojową. Opozycja oskarżyła władze o fałszowanie głosowania, zarzuciła im umożliwienie części wyborcom wielokrotnego głosowania poprzez używanie zmywalnego tuszu na oznaczenie głosujących, a także niezamieszczenie na listach nazwisk innych. Spośród 18 mln obywateli do głosowania zarejestrowanych zostało 5,5 mln z nich.

Według oficjalnych wyników, rządzący RDPC zdobył 153 ze 180 miejsc w parlamencie. Największa partia opozycyjna FSD zdobyła 16 mandatów. Jej lider, John Fru Ndi, określił wybory jako "pozorne". Opozycja oskarżyła władze o masowe fałszerstwa i zapowiedziała zaskarżenie wyników do sądu. Międzynarodowi obserwatorzy stwierdzili, że odnotowali próby fałszerstw i fałszerstwa wyborcze, w tym przypadki wypychania urn wyborczych i wielokrotnego głosowania.

1 stycznia 2008 Biya zasugerował w noworocznym orędziu możliwość zmiany konstytucji i zniesienia ograniczenia kadencyjności głowy państwa. Stwierdził, że byłaby to odpowiedź na dochodzącego do niego powszechne głosy nawołujące do zmiany obowiązującego prawa, wobec których nie może pozostać obojętny. Opozycja potępiła inicjatywę prezydenta i określiła ją jako próbę zmanipulowania opinii publicznej i zagrożenie dla krajowego pokoju.

W lutym 2008 władze ogłosiły zamknięcie prywatnej telewizji "Equinoxe", która transmitowała wywiady z politykami sprzeciwiającym się zmianom ustawy zasadniczej. Zapowiedź możliwej zmiany konstytucji w celu wydłużenia rządów prezydenta była jedną z przyczyn protestów społecznych i zamieszek, do jakich doszło w Kamerunie pod koniec lutego 2008. Były to największe niepokoje społeczne w kraju od początku lat 90. XX wieku. Obok kwestii politycznych, główną ich przyczyną była niezadowalająca sytuacja materialna społeczeństwa i ogłoszenie przez rząd podwyżki cen paliw.

25 lutego 2008 w wielu miastach doszło z tego powodu do strajku pracowników sektora transportowego, kierowców autobusów i taksówkarzy. W kolejnych dniach protesty przybrały na sile. Przyłączali się do nich zwolennicy opozycji i inni mieszkańcy niezadowoleni z polityki rządu. W Jaunde, Duali i Bamendzie doszło do gwałtownych zamieszek. Władze skierowały przeciwko protestującym służby bezpieczeństwa, które przy użyciu gazu łzawiącego i pałek, rozprawiły się z demonstrantami. Według oficjalnych danych, w wyniku zamieszek zginęło 40 osób, jednakże organizacje broniące praw człowieka oceniały, że rzeczywista liczba ofiar była wyższa i dochodziła do 100 zabitych.

Prezydent Biya uznał zamieszki za próbę odsunięcia go od władzy przez przeciwników politycznych. Stwierdził, że to co nie udało się przy urnie wyborczej, chce się uzyskać na drodze przemocy. "Praktykanci czarodzieja", jak określił swoich przeciwników, mieli jego zdaniem wykorzystać strajk do celów politycznych. John Fru Ndi zaprzeczył inspirowaniu protestów, wyrażając jednocześnie zrozumienie dla postulatów demonstrantów. W celu uspokojenia sytuacji rząd cofnął po dwóch dniach od wybuchu zamieszek podwyżkę cen paliwa, a na początku marca 2008 ogłosił wzrost państwowych płac o 15% i obniżenie cła na podstawowe towary. Władze aresztowały około 1,5 tys. osób oskarżonych o grabież własności prywatnej i państwowej. Straty w 31 miastach, w których doszło do protestów, oceniły natomiast na kwotę 10 mld franków CFA (13,2 mln euro/23,4 mln USD).

Pomimo sprzeciwu części społeczeństwa, prezydent nie zrezygnował z planów zniesienia limitu kadencji szefa państwa. Dysponując wystarczającą liczbą głosów w Zgromadzeniu Narodowym, przedłożył projekt zmiany konstytucji. 10 kwietnia 2008 parlament, głosami 157 za i 5 przeciw, uchwalił stosowne poprawki, znoszące kadencyjność prezydenta oraz obejmujące go immunitetem za działalność w ramach pełnienia urzędu. 15 deputowanych opozycyjnego FSD w ramach protestu zbojkotowało głosowanie i określiło decyzję parlamentu mianem "zamachu konstytucyjnego". W proteście wobec zmiany konstytucji opozycja ogłosiła dzień 21 kwietnia 2008 dniem żałoby narodowej i zaapelowała do obywateli o przyodzianie czarnych strojów i pozostanie w domach.

czytaj dalej: [2], [3]