Paul Celan - Polski Serwis Naukowy

Grób Paula Celana

Paul Celan (ur. 23 listopada 1920 w Czerniowcach (Чернівці), wówczas na terenie Rumunii, dziś Ukrainy, zm. 20 kwietnia 1970 w Paryżu), właściwie Paul Antschel (Celan to anagram prawdziwego nazwiska zapisanego "po rumuńsku" – Ancel), reprezentant niemieckojęzycznej poezji lat powojennych.

Bukowina (rum. Bucovina, ukr. Буковина) – kraina historyczna położona pomiędzy Karpatami Wschodnimi a środkowym Dniestrem, obecnie, od II wojny światowej dzieli się na:

Tours – miasto i gmina w środkowej Francji, nad rzeką Loarą, w Regionie Centralnym, w departamencie Indre-et-Loire oraz krainie historyczno-geograficznej Turenia.

Życie

Paul Celan urodził się w Czerniowcach (Cernăuţi) na Bukowinie w niemieckojęzycznej rodzinie żydowskiej. Uczęszczał do niemiecko-hebrajskiej szkoły podstawowej i do rumuńskiego gimnazjum, w którym zdał w 1938 roku maturę. W tym samym roku rozpoczął studia medyczne w Tours, ale powrócił w roku 1939 do Czerniowców, aby rozpocząć studia romanistyczne. W 1940 roku Związek Radziecki zajął północną Bukowinę i zarazem Czerniowce, niemniej Celan mógł kontynuować studia. Zajęcie regionu przez wojska rumuńsko-niemieckie spowodowało przesiedlenie Żydów do gett. Jego rodziców wysiedlono w 1942 roku. Ojciec zmarł na tyfus w obozie w Naddniestrzu, matka została zastrzelona.

Getto (wł. ghetto - pierwotne znaczenie wyrazu huta, odlewnia) - odizolowane miejsce wybrane dla zamieszkania mniejszości narodowej, kulturowej bądź religijnej, poza którym nie wolno tejże społeczności zamieszkiwać; począwszy od średniowiecza przez getto rozumiano wydzielony obszar miasta, w którym przymusowo osiedlano Żydów lub przedstawicieli innych narodów. Getto zazwyczaj otoczone jest murem strzeżonym od zewnątrz, współcześnie zazwyczaj dodatkowo zabezpieczonym zasiekami z drutu kolczastego lub także urządzeniami elektronicznymi. Getto jest zazwyczaj całkowicie zależne od dostaw żywności oraz energii z zewnątrz.

Separacja (tzw. rozdzielenie małżonków od stołu i łoża) – faktyczny lub formalny stan w małżeństwie polegający na rozkładzie pożycia małżeńskiego. Separacja faktyczna nie pociąga za sobą skutków prawnych. Separacja formalna jest instytucją prawną orzekaną przez sąd na wniosek jednego lub obojga małżonków. W odróżnieniu od rozwodu separacja nie rozwiązuje związku małżeńskiego.

Od 1942 do 1943 Celana przetrzymywano w różnych rumuńskich obozach pracy, gdzie pracował przymusowo przy budowie dróg. Po ponownym zajęciu Bukowiny (Czerniowce w sierpniu 1944) przez Sowietów poeta wrócił w grudniu 1944 do Czerniowców i podjął studia. W latach 1945-1947 mieszkał w Bukareszcie, gdzie pracował jako lektor i tłumacz. Potem uciekł z totalitarnej ojczyzny przez Węgry i Wiedeń do Paryża, gdzie osiedlił się w 1948 roku. Jeszcze w tym samym roku ukazał się jego pierwszy ważny tomik wierszy: '"Der Sand aus den Urnen (Piasek z urn).

Gimnazjum (łac. gymnasium z gr. gymnásion – "miejsce służące gimnastyce") – określony typ szkoły średniej, różnej postaci zależnie od epoki i kraju.

Dur brzuszny (łac. typhus abdominalis), zwany dawniej tyfusem lub tyfusem brzusznym, jest ogólnoustrojową chorobą bakteryjną wywołaną Gram-ujemnymi pałeczkami z gatunku Salmonella typhi. Wywołują ją bakterie z grupy salmonelli, które w temperaturze 60°C giną już po kilkunastu minutach. Źródłem zakażenia może być brudna woda, nieumyte owoce, a także nieczystości zawierające w sobie pałeczki Salmonella typhi. Charakteryzuje się gorączką, krańcowym wyczerpaniem, bólami brzucha, objawami zatrucia endotoksyną (splątanie) i różową wysypką, tak zwaną różyczką durową czyli rumieniową wysypką plamisto-grudkową zlokalizowaną na skórze klatki piersiowej lub nadbrzusza. Towarzyszy tym objawom także powiększenie wątroby, śledziony i węzłów chłonnych szyi, oraz zapalenie spojówek. Pomimo gorączki występuje względna bradykardia.

W Paryżu poznał Celan w 1951 roku swoją przyszłą żonę, Gisèle de Lestrange, którą poślubił rok później. Także w 1952 roku ukazał się tomik Mohn und Gedächtnis (Mak i pamięć) wraz ze znanym wierszem Todesfuge (Fuga śmierci). W 1955 roku otrzymał francuskie obywatelstwo i urodził mu się syn Eric (jego pierwsze dziecko zmarło wkrótce po porodzie).

Obóz pracy (także obóz pracy przymusowej) – miejsce przetrzymywania, w którym przebywający (zwykle, ale nie zawsze - więźniowie) są zmuszeni do wykonywania pracy.

Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od północnego wschodu i wschodu z Federacją Rosyjską. Ukraina jest członkiem-założycielem ONZ oraz organizacji regionalnych i subregionalnych tj. Wspólnota Niepodległych Państw, OBWE, GUAM i Organizacja Państw Morza Czarnego. Jedynym skrawkiem Ukrainy w Azji jest wyspa Tuzła w cieśninie kerczeńskiej.

W kwietniu 1967 Celan i jego żona zdecydowali się na separację. Paul Celan zmarł w nocy z 19 na 20 kwietnia 1970, prawdopodobnie w wyniku samobójstwa.

Wyróżnienia

1957 Nagroda literacka koła kulturalnego w Związku Przemysłu Niemieckiego

1958 Bremeńska Nagroda Literacka

1960 Nagroda im. Georga Büchnera

1964 Wielka Nagroda Artystyczna Kraju Związkowego Północna Nadrenia-Westfalia

Dzieła

(tytuły oryginalne)

Der Sand aus den Urnen, Wiedeń 1948

Mohn und Gedächtnis, 1952

Von Schwelle zu Schwelle, 1955

Sprachgitter, 1959

Der Meridian, 1961 (mowa z okazji wręczenia nagrody im. Georga Büchnera w 1960 roku)

Die Niemandsrose, 1963

Atemwende, 1967

Fadensonnen, 1968

Lichtzwang, 1970

Schneepart (pośmiertnie), 1971

Zeitgehöft (pośmiertnie), 1976

Die Gedichte – Kommentierte Gesamtausgabe in einem Band, (Wiersze – kompletne wydanie wraz z komentarzem Barbary Wiedemann), Frankfurt nad Menem (Suhrkamp), 2003

"Mikrolithen sinds, Steinchen". Paul Celan, Die Prosa aus dem Nachlaß. (wydanie krytyczne opublikowanej pośmiertnie prozy), wybór Barbary Wiedemann i Bertranda Batiou, Frankfurt nad Menem 2005

Romanistyka (filologia romańska) - nauka o językach romańskich i literaturze pisanej w tych językach. Obejmuje całokształt wiedzy na temat tych języków oraz krajów w których są one używane, głównie z punktu widzenia kontrastywnego, oraz naukę tych języków w szkołach czy na uniwersytetach.

Język rumuński (dakorumuński, limba română, limba dacoromână, arch. limba rumână) to język z grupy romańskiej (podgrupa wschodnioromańska) języków indoeuropejskich, którym posługuje się około 26 mln osób, z czego około 20,5 mln w Rumunii, około 2,7 mln w Mołdawii (zob. język mołdawski), około 200 tysięcy w Izraelu, około 100 tysięcy w Serbii i około 400 tysięcy na Ukrainie; mniejsze skupiska użytkowników w innych krajach (takich jak: Australia, Azerbejdżan, Kanada, Węgry, Kazachstan, Rosja i USA).