Paulina Wat - Polski Serwis Naukowy

Ola Watowa

Paulina Wat znana też jako Ola Watowa (ur. 26 kwietnia 1903 w Warszawie, zm. 9 lutego 1991 w Paryżu) – pisarka, tłumaczka, wydawca spuścizny męża, poety Aleksandra Wata.

Urodziła się w rodzinie żydowskiej (była córką Aarona i Sary); jako młoda dziewczyna podjęła studia w Wolnej Wszechnicy Polskiej, a w 1922 rozpoczęła naukę w szkole aktorskiej. Rok później poznała poetę Aleksandra Wata, na którego prośbę porzuciła studia aktorskie a następnie w styczniu 1927 wyszła za niego za mąż w warszawskiej synagodze. W redakcji "Miesięcznika Literackiego" (organu Komunistycznej Partii Polski, którego redaktorem naczelnym był Aleksander Wat) pracowała jako sekretarka; w środowisku literackim Warszawy podziwiana za swoją urodę, o czym świadczyły zachowane wypowiedzi m.in. Jana Lechonia i Janiny Broniewskiej.

Aleksander Wat, właśc. Aleksander Chwat (ur. 1 maja 1900, zm. 29 lipca 1967 w Paryżu) – polski pisarz i poeta z kręgu futurystów pochodzenia żydowskiego. Był również tłumaczem literatury anglosaskiej, francuskiej, niemieckiej, rosyjskiej i radzieckiej.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W lipcu 1931 na świat przyszedł syn Pauliny i Aleksandra – Andrzej Wat, a dwa miesiące później Aleksander został aresztowany za działalność komunistyczną. Paulina wraz z synem i mężem, po jego wyjściu na wolność, mieszkała w Warszawie aż do wybuchu II wojny światowej, kiedy zdecydowali się na ucieczkę do Lwowa. Cztery miesiące po ich tam przybyciu, w styczniu 1940, NKWD zorganizowało prowokację, w rezultacie której aresztowany został Aleksander Wat razem z pisarzem Władysławem Broniewskim. W kwietniu Paulinę wraz z dziewięcioletnim synem deportowano do obwodu wschodniokazachstańskiego, gdzie ciężko pracowała fizycznie. Po roku, w 1941, zezwolono jej na osiedlenie się razem z dzieckiem w południowym Kazachstanie (okolice miasta Czymkent). W 1942 odnaleźli się z mężem w Kazachstanie i od tego czasu przebywali na zesłaniu - już razem, we trójkę - aż do 1946, kiedy pozwolono im na powrót do Polski.

Janina Broniewska z domu Kunig (ur. 5 sierpnia 1904 w Kaliszu, zm. 17 lutego 1981 w Warszawie) – polska pisarka, autorka powieści dla dzieci i młodzieży, publicystka, pedagog. W latach 1934–1937 redaktor "Płomyka", w latach 1944–1946 redaktor naczelna "Polski Zbrojnej". Pierwsza żona Władysława Broniewskiego.

Robert Ignacy Gliński (ur. 17 kwietnia 1952 w Warszawie) – polski reżyser. Aktualny rektor Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi.

W 1959, otrzymawszy stypendium Fundacji Forda, Aleksander wraz z żoną i synem wyjechał z Polski. Początkowo mieszkali we Włoszech, potem trafili do Francji, gdzie zamieszkali - od 1961 w Paryżu - na stałe (z dwuletnią przerwą, kiedy przebywali w USA). Po śmierci męża w 1967 Paulina Wat zajmowała się opracowaniem jego dorobku literackiego; opublikowała też wspomnienia, obejmujące czasy zesłania do Kazachstanu pod tytułem "Wszystko, co najważniejsze". Na podstawie tych wspomnień, już po śmierci autorki, nakręcony został film "Wszystko, co najważniejsze" (scenariusz Dżamila Ankiewicz, reżyseria Robert Gliński), który na 17. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni uzyskał nagrodę: Złote Lwy Gdańskie.

Synagoga, bożnica, bóżnica (z gr. συναγωγή synagoge: "zgromadzenie, miejsce zebrań") – żydowski dom modlitwy, miejsce zebrań religijnych i społecznych gminy żydowskiej.

Obwód wschodniokazachstański (kaz. Шығыс Қазақстан облысы, ros. Восточно-Казахстанская область) - obwód we wschodniej części Kazachstanu o powierzchni 283300 km² i ludności 1442000 mieszkańców. Jego stolicą jest Öskemen. Graniczy od północy z Rosją, od północnego wschodu z Chinami, od północnego zachodu z obwodem pawłodarskim, od zachodu z obwodem karagandzkim i od południa z obwodem ałmaackim. Przeważającą część zajmują pasma Ałtaju (w północno-wschodniej części najwyższy szczyt Biełucha, 4506 metrów); klimat umiarkowany, wybitnie kontynentalny; gęsta sieć rzek (Irtysz i jego dopływy); podstawą gospodarki - górnictwo i hutnictwo metali nieżelaznych (ołów, cynk, miedź, tytan); uprawa zbóż i hodowla; elektrownie wodne na Irtyszu.

Paulina Wat zmarła w lutym 1991 w Paryżu. Jej korespondencja z Czesławem Miłoszem opublikowana została w "Zeszytach Literackich" osiemnaście lat po jej śmierci (i pięć lat po śmierci poety), w 2009.

Bibliografia

Ola Watowa, "Paszportyzacja" w: "Zeszyty Historyczne" nr 21 (1972)

Ola Watowa, "Wszystko co najważniejsze", Londyn 1984

Czesław Miłosz, Ola Watowa: "Listy o tym, co najważniejsze" w: "Zeszyty Literackie" (2009)

tłumaczenia:

Maksym Gorki "Wassa Żeleznowa", Warszawa 1950

Jacoba van Velde "Duża sala", Kraków 1961.

Źródła

Ola Watowa w portalu culture.pl (Instytut Adama Mickiewicza)

Dziennik Dolnośląski nr 38 (105), 22-24 lutego 1991, str. 5