Pavao Ritter Vitezović - Polski Serwis Naukowy

Pavao Ritter Vitezović (ur. 7 stycznia 1652, zm. 20 stycznia 1713) – chorwacki pisarz, filolog, historyk, językoznawca i publicysta. Był zwolennikiem jedności południowej Słowiańszczyzny (rozumianej jako Chorwacja), a także prekursorem ideologii wielkochorwackiej.

Twórczość

Pavao Ritter Vitezović znany jest z dzieł historycznych, pisanych w języku chorwackim takich jak Kronika aliti spomen vsega svijeta vikov (Zagrzeb, 1696) oraz po łacinie: m.in. Croatia rediviva regnante Leopoldo Magno caesare (Zagrzeb, 1700), Stemmatographia sive armorum Illyricorum delineatio (Wiedeń, 1701), Plorantis Croatiae saecula duo (Zagrzeb, 1703), Bossna captiva, sive regnum et interitus Stephani ultimi Bossnae regis (Trnawa, 1712).

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).

Napisał także poemat Odiljenje sigetsko (Linz, 1684), przedstawiający bohaterską obronę Szigetváru przez bana Miklósa Zrínyiego oraz słownik łacińsko-chorwacki Lexicon Latino-Illyricum (w rękopisie).

Jego prace wywarły wpływ na kształtowanie się świadomości historycznej Serbów – był autorem pierwszej systematycznej historii Serbii – Serbiae Illustratae Libri Octo (w rękopisie).

Poglądy

Uważał, że wszyscy Słowianie (także ci zamieszkujący tereny inne niż Bałkany) wywodzą się od Chorwatów, a ci zaś są potomkami starożytnych Ilirów. Na północ od Dunaju wyróżniał Chorwację Północną (Croatia Septemtrionalis), a na południe od niego Chorwację Południową (Croatia Meridionalis), dzielącą się na dwie części: Chorwację Białą (Croatia Alba) i Chorwację Czerwoną (Croatia Rubea).

Słowianie – kryterium lingwistyczne, ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi, oraz kulturowe, podobne zwyczaje, obrzędy, wierzenia. Najliczniejsza indoeuropejska grupa ludnościowa w Europie, zamieszkująca wschodnią, środkową oraz południową część tego kontynentu, a także północną część Azji.

Dniestr (ukr. Дністер, rum. Nistru, w starożytności gr. Tyras lub Nester), rzeka płynąca przez Ukrainę i Mołdawię (a w praktyce będąc granicą mołdawsko-naddniestrzańską). Rzeka należy do zlewiska Morza Czarnego. Długość - 1352 km, powierzchnia zlewni - ok. 68 tys. km².

Przodkami Chorwatów zamieszkujących tereny Chorwacji Północnej byli jego zdaniem Biali Chorwaci (w źródłach bizantyńskich zwani Belohrobatoi), zamieszkujący we wczesnym średniowieczu tereny położone w dorzeczu górnej Wisły i górnego Dniestru.

Zobacz też

iliryzm

Bibliografia

Ivo Banač: The national question in Yugoslavia: origins, history, politics. Cornell University Press, 1988, s. 73–76. ISBN 9780801494932. (ang.)

Celia Hawkesworth: Zagreb: a cultural and literary history. Signal Books, 2007, s. 15–16. ISBN 9781904955306. (ang.)

Balázs Trencsényi, Márton Zászkaliczky: Whose Love of Which Country?: Composite States, National Histories and Patriotic Discourses in Early Modern East Central Europe. BRILL, 2010, s. 352–355, 360–370. ISBN 9789004182622. (ang.)

www.biografije.org: Pavao Ritter Vitezović (chorw.). [dostęp 2011-11-24].