Pavel Jozef Šafárik

Pavel Jozef Šafárik (Safáry, Schaffáry, Schafary, Saf(f)arik, Šafarík, Szafarzik, po czesku Pavel Josef Šafarík, w nowoczesnym słowackim języku Pavol Jozef Šafárik, po niemiecku Paul Joseph Schaffarik, po łacinie Paulus Josephus Schaffarik, po węgiersku Pál József Saf(f)arik, po polsku Paweł Józef Szafarzyk) (ur. 13 maja 1795 w Kobeliarovo - zm. 26 czerwca 1861 w Pradze) - słowacki poeta, historyk, etnograf, słynny slawista i profesor na uniwersytecie.

Biografia

Bodaj najbardziej znany w Polsce słowacki historyk urodził się w Kobeliarowie we wschodniej Słowacji w rodzinie protestanckiego duchownego. Jego ojciec, również Paweł (1761-1831), który tuż przed narodzeniem Pawła Józefa został predykatorem (mówcą kościelnym) w Kobeliarowie, miał już z małżonką Katarzyną (zmarłą w 1812 r.), którą poślubił w 1782 r., trójkę dzieci: Jana (lat 12), Marię (lat 10) i Samuela (lat 7).

Niewiele wiemy o dalszych przodkach Pawła Józefa, najprawdopodobniej rodzina wywodziła się od któregoś z emigrantów czeskich, należących do Braci czeskich, zmuszonych do opuszczenia Czech po klęsce na Białej Górze i rozproszenia się po różnych krajach (głównie w Polsce). Na Węgrzech uchodźcy ci po 1647 r. połączyli się z kalwinistami, zachowując jednak łączność z tradycjami husyckimi, również nazwisko Szafarzyków uległo madziaryzacji na: Safáry. Sam Paweł Józef węgierską formę nazwiska porzucił, podobnie jak formę słowacką Šafárik, na rzecz czeskiej Šafařík zaraz po przeprowadzce do Pragi.

Duże zasługi dla późniejszej twórczości Pawła Józefa położył jego ojciec, który liczący, iż syn pójdzie w jego ślady już w wieku dziecięcym zaczął uczyć go oprócz pisania i czytania, również języka łacińskiego. W 1805 r. dziesięcioletni Paweł Józef został oddany do gimnazjum w Rożniawie, gdzie przykładając się do nauki opanował też język węgierski i niemiecki. W 1808 r. uzyskał od rektora gimnazjum świadectwo upoważniające do kontynuacji nauki z pominięciem jednego roku na wyższym poziomie gimnazjalnym w Dobszynie, dzięki czemu ukończył je już w 1810 r. Następnie piętnastoletni Paweł Józef kontynuował naukę w liceum protestanckim w Kieżmarku (gdzie wcześniej uczęszczał jego ojciec), którego profil pedagogiczno-religijny ukierunkowywał do dalszych studiów filozoficznych i teologicznych (najczęściej w Niemczech). Przez cztery lata nauki w kieżmarskim liceum Szafarzyk z doskonałym rezultatem ukończył kursy filozofii, prawa i polityki, teologii, uzupełnione studium greki i hebrajskiego (w 1813 r. Szafarzyk nawet został administracyjnie wyznaczony nauczycielem języka hebrajskiego). W okresie studiów w Kieżmarku (około 16 roku życia) w Józefie Pawle obudziła się świadomość przynależności słowiańskiej (na co wpływ miał m.in. nacisk madziaryzacyjny). Wobec słabego jeszcze poczucia samoświadomości i odrębności narodowej Słowaków wiązało się to wówczas ze wzrostem poczucia łączności z językiem i kulturą czeską.