Pavel Kohout - Polski Serwis Naukowy

Pavel Kohout, Jelena Mašínová i Andrzej Jagodziński, Warszawa, 12 marca 2008 r.

Pavel Kohout i Jelena Mašínová, Praga, 25 października 2007 r.

Pavel Kohout

Pavel Kohout (ur. 20 lipca 1928 r. w Pradze), czeski prozaik, poeta i dramaturg, działacz opozycji demokratycznej, jeden z najbardziej znanych pisarzy czeskich.

Jiří Dienstbier (ur. 20 kwietnia 1937 w Kladnie ) – czechosłowacki dziennikarz, polityk, pierwszy niekomunistyczny minister spraw zagranicznych Czechosłowacji w latach 1989-1992.

Kielce – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy, turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 203 804 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody.

W dzieciństwie mieszkał m.in. w Oświęcimiu, gdzie jego ojciec pracował jako przedstawiciel fabryki samochodowej "Praga". Debiutował jako poeta w 1945 r. na łamach pisma "Mladá fronta". Studiował krótko komparatystykę literacką, estetykę i dramat na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu w Pradze. W 1947 r. rozpoczął pracę w redakcji młodzieżowej Radia Czechosłowackiego. Był w tym czasie aktywistą Związku Młodzieży Czechosłowackiej, później także partii komunistycznej. W latach 1949-1950 był drugim attaché kulturalnym w ambasadzie Czechosłowacji w Moskwie. Następnie, w latach 1951-1952 redaktor naczelny czasopisma "Dikobraz". Od 1952 do 1954 r. odbywał służbę wojskową, będąc redaktorem działu kultury pisma "Československý Voják" ("Czechosłowacki Żołnierz"). W 1956 r. był krótko reporterem i komentatorem w telewizji czechosłowackiej, następnie zajął się głównie twórczością literacką. Od 1963 do 1966 r. pracował jako kierownik literacki w Divadle na Vinohradech w Pradze.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Juliusz Gabriel Verne, Jules Gabriel Verne (ur. 8 lutego 1828 w Nantes, zm. 24 marca 1905 w Amiens) – francuski pisarz, jeden z pionierów gatunku science fiction, nazywany "dziadkiem science fiction".

W 1967 r., po wystąpieniu na IV zjeździe Stowarzyszenia Pisarzy Czechosłowackich (gdzie m.in. odczytał list protestacyjny Aleksandra Sołżenicyna napisany na Zjazd Pisarzy ZSRR) został, wraz z innymi pisarzami, poddany postępowaniu dyscyplinarnemu. W 1968 r. był jednym z przywódców Praskiej Wiosny. Został usunięty z partii komunistycznej, a jego książki wycofano z księgarń i bibliotek.

Radom – miasto z prawami powiatu w centralno-wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim nad rzeką Mleczną. Największy ośrodek miejski w widłach Wisły i Pilicy. Czternaste co do wielkości miasto w Polsce. Siedziba kurii diecezji radomskiej i powiatu radomskiego. Centrum administracyjne i kulturalne ziemi radomskiej.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W 1977 r. jeden ze współtwórców "Karty 77" - ugrupowania opozycyjnego, walczącego w obronie praw człowieka i demokracji. W 1979 r. otrzymał paszport i wyjechał z żoną do Austrii na zaproszenie kanclerza Bruna Kreiskiego (m.in. reżyserował w wiedeńskim Burgtheater), ale nie mógł już powrócić do Czechosłowacji. Został pozbawiony obywatelstwa czechosłowackiego i przyjął austriackie. Do kraju po raz pierwszy przyjechał dopiero w 1989 r.

Broadway (ang. szeroka droga) – ulica w Nowym Jorku, w dzielnicy Manhattan; jedna z najdłuższych ulic na świecie. Biegnie od Manhattanu aż do miasta Albany – 150 mil (241km) na północ od Nowego Jorku. W jej środkowej części mieszczą się liczne teatry (rozrywkowe i musicalowe) stanowiące centrum teatralne USA, przyciągające wielu turystów z całego świata. Jest to także jedna z głównych ulic dzielnicy Manhattanu i jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Nowego Jorku i Stanów Zjednoczonych.

Jelenia Góra (niem.: Hirschberg im Riesengebirge, czes.: Jelení Hora, dawniej Hiršberk, Hornšperk) – miasto w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim w śródgórskiej Kotlinie Jeleniogórskiej nad rzeką Bóbr. Miasto jest siedzibą Zarządu Karkonoskiego Parku Narodowego oraz polską stolicą Euroregionu Nysa.

W latach 70. i 80. wydawał opowiadania i eseje w drugim obiegu (samizdat) i za granicą. W 1976 r. na Broadwayu odbyła się premiera jego najbardziej znanej sztuki pt. Ubohý vrah (Biedny morderca). W 1988 r. na podstawie jego sztuki Marie zápasí s anděly (Maria walczy z aniołami) powstał film w reż. G. Albertazziego pt. Andělé moci (Anioły władzy). Pisarz reżyserował własne sztuki, a także dramaty innych autorów (m.in. Rewizor Nikołaja Gogola, Wiedeń 1979). Jest także reżyserem filmowym (m.in. twórca Sedm zabitých - Siedmiu zabitych, 1965, scenariusz wespół z Jeleną Mašínovą; Svatba s podmínkou, 1965; Ucho, spektakl teatru telewizji ZDF/ORF 1983 na podstawie tekstu J. Procházky).

Zielona Góra (niem. Grünberg, Grünberg in Schlesien, czes. Zelená Hora) – miasto na prawach powiatu i gmina w zachodniej Polsce, siedziba organów samorządu województwa, Zarządu Województwa Lubuskiego i Sejmiku Województwa Lubuskiego oraz jednostek im podporządkowanych, biskupa diecezji zielonogórsko-gorzowskiej, starosty powiatu zielonogórskiego oraz władz gminy wiejskiej Zielona Góra. W latach 1950-1998 miasto było stolicą województwa zielonogórskiego. Razem z Sulechowem i Nową Solą tworzy tzw. Lubuskie Trójmiasto.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

Wyróżnienia i nagrody: Wielka Austriackia Nagroda Państwowa za Literaturę Europejską (Großer Österreichischer Staatspreis für Europäische Literatur). Członek Niemieckiej Akademii Języka i Dzieła.

Tworzy w języku czeskim i niemieckim. Na język polski tłumaczony przez Leszka Engelkinga (dla pisma "Literatura na świecie"), Andrzeja Jagodzińskiego, Krystynę Krauze, Małgorzatę Łukasiewicz (z j. niem.), Czesława Sojeckiego i Józefa Waczkowa.

W Polsce po 1989 r. ukazała się jedna z jego powieści (Kacica) i wybór dramatów, fragmenty jego twórczości publikowała też "Literatura na świecie". W latach 60. grano w teatrach Warszawy (Klasyczny), Łodzi, Radomia, Zielonej Góry i Jeleniej Góry dwie sztuki Kohouta: Miłość (Taková láska) i W 80 dni dookoła świata (obie w przekładzie Czesława Sojeckiego). W ostatnim czasie wystawiane są: Wojna na trzecim piętrze (Teatr Montownia w Warszawie, premiera 10 listopada 2006 r., reż. Paweł Aigner, muz. Zygmunt Konieczny), Cyjanek o piątej (Teatr Polski w Warszawie, premiera 10 marca 2007 r., oprac. i reż. Dorota Ignatjew; także spektakl Teatru TVP, premiera 16 maja 2005 r., reż. Andrzej Titkow), Bolero Artura (Teatr im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, premiera 12 stycznia 2008 r., reż. Piotr Szczerski).

Sir Isaac Newton (ur. 4 stycznia 1643 w Woolsthorpe-by-Colsterworth, zm. 31 marca 1727 w Kensington) – angielski fizyk, matematyk, astronom, filozof, historyk, badacz Biblii i alchemik.

Praska Wiosna (czes. Pražské jaro, słow.: Pražská jar) – okres politycznej liberalizacji w Czechosłowacji w roku 1968, trwającej od 5 stycznia do momentu, gdy ZSRR i inni członkowie Układu Warszawskiego (Polska, Węgry, NRD i Bułgaria) dokonali inwazji w nocy 20 sierpnia na 21 sierpnia tego roku.

Był trzykrotnie żonaty (obecnie z czeską pisarką i scenarzystką Jeleną Mašínovą). Jego syn, Ondřej Kohout jest artystą plastykiem, córka, Tereza Boučkova - pisarką. Mieszka w Pradze i Wiedniu.

Twórczość

Poezje

Verše a písně (1952)

Čas lásky a boje (1954)

Dramaty

Volá Barcelona (1946)

Dobrá píseň (1952)

Zářijové noci (1955)

Chudáček (1956; zakaz wystawiania przed premierą)

Sbohem, smutku (1957)

Taková láska (1957)

Říkali mi soudruhu (1960)

Třetí sestra (1960)

Cesta kolem světa za 80 dní (na motywach powieści Juliusza Verne'a; 1962)

Dvanáct (1963)

Josef Švejk (1963; na podstawie książki Jaroslava Haszka)

Válka s mloky (1963; adaptacja teatralna książki Karela Čapka Války s mloky)

Vzpomínka na Biskaj (1965)

August August, august (1967)

Briefe über die Grenze (1968)

Nenávist v prosinci (1968)

Aksál (1969)

Válka ve třetím poschodí (1970)

Pech pod střechou (1972)

Ubohý vrah(na motywach opowiadania "Rozum" Leonida Andrejewa; 1972; premiera w 1976 r. na Broadwayu)

Amerika (1973); adaptacja teatralna powieści Franza Kafki; wespół z Ivanem Klímą)

Požár v suterénu (1973)

Život v tichém domě (1974)

Rr (napisana korespondencyjnie z Vaclavem Havlem, pod pseud. Pavel Havel)

Ruleta (na motywach opowiadania "Tma" Leonida Andrejewa; 1976)

Atest (1979)

Marie zápasí s anděly (1981; jednoaktówka o życiu czeskiej aktorki Vlasty Chramostovéj)

Marast (1982)

Ecce Constantia! (1988)

Fool’s Mate (1990; prapremiera w New End, w Londynie)

Kyanid o páté (1996)

Šest a sex (1998)

Fire In The Basement (1998; prapremiera w Traverse Theatre w Edynburgu)

Arthurovo bolero (2004)

Psía matka (2006; adaptacja powieści Pavlosa Matetisa)

Powieści

Z deníku kontrarevolucionáře (1969; debiut prozatorski, pierwsze wydanie ukazało się w Szwajcarii, w Czechach wydano dopiero w 1997 r.)

Bílá kniha o kauze Adam Juráček, profesor tělocviku a kreslení na Pedagogické škole v K., kontra Sir Isaac Newton, profesor fyziky na univerzitě v Cambridge – podle dobových materiálů rekonstruoval a nejzajímavějšími dokumenty doplnil P. K. (II obieg wydawniczy [samizdat]; 1970)

Katyně (1970)

Nápady svaté Kláry (1982)

Kde je zakopán pes (1987)

Hodina tance a lásky (1989; adaptacja filmowa w reż. Viktora Polesnego, 2003)

Konec velkých prázdnin (1991)

Pat aneb Hra králů (1991)

Sněžím (1992)

Klaun (1994; wespół z Michalem Pavlíčkem)

Hvězdná hodina vrahů (1995)

Ta dlouhá vlna za kýlem (2000)

Książki w języku polskim

Degrengolada (II obieg wydawniczy; tłum. Andrzej Sławomir Jagodziński; Przedświt 1988)

Z dziennika kontrrewolucjonisty (tłum. z niem. Gabriel Winkler; Volumen 1990)

Kacica (tłum. Józef Waczków; Muza 1995, ISBN 83-7079-340-1)

W roli głównej Ferdynand Waniek. Antologia sztuk czeskich dysydentów (Autorzy: Vaclav Havel, Pavel Kohout, Pavel Landovský, Jiři Dienstbier, wstęp: Lenka Jungmannova; Oficyna Wydawnicza ATUT 2008, ISBN 978-83-7432-238-6; zawiera dramaty Kohouta: Atest, Degrengolada i Safari w tłum. Małgorzaty Łukasiewicz (z niem.) i Andrzeja Jagodzińskiego (z czeskiego))

Sześć utworów scenicznych (tłum. Krystyna Krauze; Agencja Dramatu i Teatru "Adit" 2008, ISBN 978-83-60699-04-1; zawiera dramaty: Klaun, Wojna na trzecim piętrze, Biedny morderca, Maria walczy z aniołami, Cyjanek o piątej, Bolero Artura)

Bibliografia

Pavel Kosatík, Fenomén Kohout (Paseka 2001, ISBN 80-7185-372-0; w jęz. czeskim)