Pawłówek - grodzisko w Bydgoszczy - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy grodziska Pawłówek koło Bydgoszczy. Zapoznaj się również z: miejscowości o nazwie Pawłówek.

Pawłówek – grodzisko wczesnośredniowieczne znajdujące się na zachodnich rubieżach Bydgoszczy, niedaleko drogi krajowej nr 10 Bydgoszcz-Szczecin.

Położenie

Grodzisko leży na płaskim wzgórzu w obrębie Zbocza Kruszyńskiego na tzw „Górze Zamkowej”, ok. 600 m na północ od Kanału Bydgoskiego i 400 m na południe od drogi krajowej nr 80. Obiekt sąsiaduje bezpośrednio od południa z linią kolejową Bydgoszcz-Krzyż, a od zachodu z obwodnicą Bydgoszczy – drogą nr 10 Bydgoszcz-Szczecin. Grodzisko z południowej i zachodniej strony odcięte jest ostro opadającymi stokami, przechodzącymi w poziom dna pradoliny Noteci, natomiast od północy przez sztuczną krawędź, przy której posadowiony był wał obronny. Wymiary majdanu wynoszą 120x80 m, a wysokość grodziska od północy: 6 m.

Gród - prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna, otoczona wałem, na terenie Polski najczęściej drewniano-ziemnym. Grody wznoszone były w różnych okresach; na terenie dzisiejszej Polski w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza (kultura łużycka) oraz w czasach wczesnego średniowiecza.
Kabłączek skroniowy - wczesnośredniowieczna, kobieca ozdoba słowiańska w kształcie otwartego krążka, często z charakterystycznym esowatym zakończeniem. Przypinana do zakładanej na czoło, skórzanej lub płóciennej przepaski, w okolicy skroni.

Należy podkreślić, że grodzisko leży na eksponowanym miejscu, skąd rozpościerają się rozległe widoki na pradolinę Noteci-Warty. Obecnie jest silnie zniwelowane i zniszczone wskutek użytkowania rolniczego oraz budowy w tym miejscu w 1914 r. okopów wojskowych.

Prace wykopaliskowe

Pierwszych przypadkowych odkryć tajemniczych przedmiotów na terenie grodziska dokonał w 1881 r leśniczy Mellin z Czyżkówka. Kolejne datują się na 1883 (Mellin), 1900 (Seefeldt) i 1910 r. (Seefeldt). W związku z tym w listopadzie 1912 r. podjęli w tym miejscu badania powierzchniowe dwaj archeolodzy – amatorzy z Bydgoskiego Towarzystwa Historycznego: Kothe i Wolff. W maju i wrześniu 1918 r. kolejne tego typu badania przeprowadzili Kothe i Schumacher.

Czekan – drzewcowa broń obuchowo-sieczna składająca się z długiego trzonka zakończonego siekierką, zwykle niewielkich rozmiarów, nieco podobna do ciupagi. Od topora bojowego czekan różni się bardziej delikatnym, wąskim żeleźcem, wydatnym, młotkowatym obuchem i zwykle dłuższym styliskiem.
Okres halsztacki – okres w pradziejach Europy Środkowej zwany wczesną epoką żelaza. Datowany jest na czas od końca okresu epoki brązu D do początków okresu lateńskiego (1200–480/450 lat p.n.e.). Jego nazwa pochodzi od cmentarzyska w miejscowości Hallstatt w Austrii. Podział chronologiczny okresu halsztackiego został stworzony przez niemieckiego badacza Paula Reineckego. Przedstawia on się w następujący sposób:

Powyższe wykopaliska: celowe i przypadkowe doprowadziły do wydobycia dość licznych przedmiotów militarnych, ozdób i ceramiki: żelaznego grota włóczni, żelaznego czekana, kabłączków skroniowych z brązu lub cyny, przęślików glinianych, nożyków żelaznych, kilkaset fragmentów naczyń glinianych i innych zabytków. Na północ od grodziska odkryto groby szkieletowe wraz z przedmiotami: kabłączkami skroniowymi, nożykami, klamrami i ułamkami naczyń.

Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka (315.3) – makroregion geograficzny w środkowej i zachodniej Polsce oraz we wschodnich Niemczech, część podprowincji Pojezierza Południowobałtyckie. Ciągnie się równoleżnikowo pomiędzy Pojezierzem Południowopomorskim i Chełmińsko-Dobrzyńskim na północy, a Pojezierzem Lubuskim i Wielkopolskim na południu. Powierzchnia (w granicach Polski) – 7.169 km².
Grodzisko, grodziszcze, horodyszcze – pozostałość po grodzie albo osadzie obronnej w postaci kolistego (w podstawie) lub wielobocznego wzniesienia, zazwyczaj z zachowanymi śladami wałów drewniano-ziemnych. Na terenie dzisiejszej Polski grody budowane były w dwóch okresach: w późnej epoce brązu i wczesnej epoki żelaza (czasy kultury łużyckiej i kultury pomorskiej) oraz w okresie wczesnego średniowiecza (od VII-VIII w. n.e.).

W sierpniu 1969 r. kolejne badania przeprowadziła ekspedycja KAP UMK w Toruniu pod kierownictwem G. Wilkego. Z badań tych pochodzi kilkadziesiąt ułamków naczyń glinianych. Na zachód i południe od grodziska znaleziono liczne fragmenty naczyń, co stało się podstawą do określenia tych miejsc jako osad otwartych.

Droga krajowa nr 80 – droga krajowa o długości ok. 66 km, leżąca na obszarze województwa kujawsko-pomorskiego. Trasa ta łączy DK10 koło Bydgoszczy z DK10 koło Torunia. Biegnie równolegle do DK10 po północnej stronie Wisły. Niegdyś był to odcinek DK10, lecz po remoncie mostu na Wiśle w Fordonie i ograniczeniu jego nośności DK10 poprowadzono od Lubicza przez obwodnicę Torunia, Solec Kujawski i obwodnicę Bydgoszczy, wyprowadzając tranzyt z centrów Torunia i Bydgoszczy. DK80 na całej swej długości od Przysieka k. Torunia, do Strzyżawy (przed mostem na Wiśle w Fordonie) posiada utwardzone pobocza. Na DK 10 została ukończona modernizacja dzięki której droga stała sie prawdziwą obwodnicą Bydgoszczy i Torunia przejmując większość ruchu cięzarowego.
Wyszogród – dawniej gród położony na lewym brzegu Wisły w strategicznie ważnym miejscu na pograniczu pomorsko-kujawskim. Sprawował kontrolę nad drogą wodną Wisły i węzłem drogowym wiodącym z Kujaw na Pomorze Gdańskie oraz ziemię chełmińską. W związku z tym był przedmiotem długotrwałych sporów i walk kujawsko-pomorskich. Grodzisko znajduje się na terenie Fordonu – dzielnicy Bydgoszczy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)