Paweł Giżycki - jezuita - Polski Serwis Naukowy

Herb Gozdawa

Paweł Giżycki SJ (ur. 24 stycznia 1692 w Wielkopolsce, zm. 28 stycznia 1762 w Krzemieńcu) - polski architekt baroku, malarz, dekorator, jezuita.

Życie

Pochodził z rodziny szlacheckiej herbu Gozdawa. Wstąpił do zakonu 16 sierpnia 1710 w Krakowie, studiował filozofię w Lublinie (1713-16), teologię w Sandomierzu (1719) i Krakowie (1720-23). Pracował jako misjonarz w Kowlu, Połonnem, Łucku, Włodzimierzu i Krzemieńcu.

Bardzo prawdopodobne, że znajomość architektury zawdzięczał tylko prywatnym studiom i talentowi. Około 1725 był już sławnym architektem. Prawdopodobnie brał udział przy odbudowie spalonego w pożarze w 1719 kolegium św. Piotra w Krakowie.

Poddębce (ukr. Піддубці) - wieś w rejonie łuckim obwodu wołyńskiego, założona w 1541 r. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Poddębce w powiecie łuckim województwa wołyńskiego. Wieś liczy 1037 mieszkańców. Cennym zabytkiem wsi jest cerkiew prawosławna pw. Opieki Matki Bożej (Pokrowska), pierwotnie unicka, ufundowana w 1740 r. przez Ludwikę Lubomirską. Projekt przypisuje się wybitnemu architektorowi jezuickiemu Pawłowi Giżyckiemu. W 1745 świątynie bogato wyposażył hetman wielki litewski Michał Kazimierz Radziwiłł Rybeńko. Cerkiew jest jednym z najciekawszych zabytków baroku na Wołyniu.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Dzieła

Projekty wykonane:

ołtarza głównego fary w Żywcu (1724),

kościół św. Ignacego Loyoli i św. Stanisława Kostki, szkoła i kolegium w Krzemieńcu (1731-53),

ołtarz św. Stanisława Kostki (dziś nieistniejący) w kościele św. Jana w Jarosławiu (1732),

przebudowa kościoła franciszkanów w Korcu k. Ostroga,

pałac Stanisława Jabłonowskiego w Niżniowie k. Stanisławowa oraz asystował budowie tamtejszego kościoła i klasztoru paulinów (1742-43),

przebudowa kościoła w Poczajowie (Wołyń) (1744),

kolegium jezuickie w Żytomierzu,

kościół i klasztor bernardynów w Łucku (wzniesiony 1752-89),

kościół jezuitów we Włodzimierzu Wołyńskim (prawdopodobnie; wzniesiony 1755-1770)

cerkiew Opieki Matki Bożej w Poddębcach pod Łuckiem.

ołtarz główny unickiej cerkwi w Podhorcach (1754),

kominek starosty radohowskiego (I. Wiszniewskiego) (1755),

dwa ołtarze kościoła franciszkanów w Krzemieńcu (1759),

dekoracja przebudowywanych wież kościoła dominikanów w Podkamieniu (1760).

Z pewnością zaprojektował szereg innych budowli, których dziś nie można stwierdzić archiwalnie. Szereg tez budowli było kopiami jego projektów (kolegium bazylianów w Krzemieńcu).

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą (268,5 km od jej źródła i 673,7 km od jej ujścia do Morza Bałtyckiego), na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej, graniczy z Tarnobrzegiem, z którym tworzy konurbację. Nazwa miasta pochodzi od imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir).

Wsławił się wspaniałymi dekoracjami pogrzebowymi, z których najgłośniejsze, to:

dekoracja wnętrza kościoła jezuitów w Łucku na pogrzeb Jadwigi Zahorowskiej, kasztelanowej wołyńskiej (1725).

kolegiaty w Zamościu na pogrzeb Tomasza Zamoyskiego (1726).

kościoła franciszkanów w Brześciu Litewskim dla Aleksandra Pocieja, wojewody witebskiego (1729).

kościoła jezuitów w Samborze dla Stanisława Chomętowskiego, hetmana polnego koronnego (1729).

kościoła karmelitów w Wiśniowcu dla Michała Serwacego Wiśniowieckiego (1745).

kościoła kapucynów w Lublinie dla Pawła Karola Sanguszki, marszałka wielkiego litewskiego (1750).

kościoła jezuitów w Stanisławowie dla Józefa Potockiego,hetmana wielkiego koronnego (1751).

Sygnowane przez niego są sztychy: Teodora Potockiego w dziele A. Miaskowskiego Deus in essentia unus, Pragae 1723 Michała Serwacego Wiśniowieckiego frontospicium dzieła Cumulat tua bella oraz szereg innych.

Stanisław Chomętowski (lub Chomentowski) herbu Lis (ur. 1673, zm. 1728), syn Marcina Chomętowskiego – hetman polny koronny w latach 1726-1728 i wojewoda mazowiecki od 1706, w 1725 został marszałkiem nadwornym koronnym.

Sobór Świętej Trójcy (ukr. Cвято-троїцький кафедральний собор) – cerkiew katedralna Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego w Łucku.

Przypisy

A. Dylewski, Ukraina, Pascal, Bielsko-Biała 2005, s.190

Bibliografia

Andrzej Betlej, Paweł Giżycki SJ architekt polski XVIII wieku, Towarzystwo Naukowe "Societas Vistulana", Kraków 2003, ISBN 83-88385-16-X.