L. Mies v.d. Rohe: Pawilon barceloński – rekonstrukcja

Pawilon barceloński – modernistyczny pawilon wejściowy na teren niemieckiej części wystawy światowej w Barcelonie w 1929, zaprojektowany przez niemieckiego architekta Ludwiga Miesa van der Rohe.

Architektura i wyposażenie

Budynek stanowi demonstrację modernistycznego kształtowania przestrzeni, korzystając z zasady wolnego planu oraz kontinuum przestrzennego. Ściany uwolnione są z funkcji konstrukcyjnej, stanowiąc jedynie przegrodę i sposób definiowania przestrzeni, ciężar przeniesiony jest na słupy. Nie istnieje wyraźny podział na wewnętrzną i zewnętrzną przestrzeń budynku ani poszczególne pomieszczenia, przenikają się one wzajemnie, zaś przezroczyste, zbudowane z mlecznego szkła lub lustrzanie gładkie ściany wzmacniają wrażenie swobodnego przepływania przestrzeni. Podobne rozwiązania zastosował Mies w projektowanym jednocześnie domu Tugendhatów w Brnie.

Widok z okolicy narożnika dużego stawu, po lewej widoczne tylne wyjście z pawilonu

Pawilon posiada niesymetryczną i silnie horyzontalną kompozycję, bywa określany jako współczesne przekształcenie archetypu świątyni starożytnej a także maszyna do jednoczesnego budowania i niszczenia symetrii. Wznosi się na niewielkim trawertynowym cokole ze stawem, w którego tafli odbija się lustrzanie. Żelbetowy, otynkowany stropodach pawilonu spoczywa na słupach z polerowanej i chromowanej stali o niewielkim przekroju, w kształcie równoramiennego krzyża. Między podłogą a stropem znajdują się ściany z onyksu doré, z dwóch rodzajów zielonego marmuru, z trawertynu oraz z przezroczystego i barwionego szkła. Ściany, strop i podłoga nie zamykają poszczególnych pomieszczeń, sugerując jedynie ich granice, tak że z różnych punktów widzenia mogą być różnie odczytywane. Różnorodne faktury i barwy poszczególnych materiałów, włączając w to także taflę wody, mogłyby sprawiać wrażenie, że każda z płaszczyzn posiada niezależną funkcję, jednak budynek stanowi plastyczną całość kompozycyjną skonstruowaną na zasadzie trójwymiarowego collage'u – analogiczną technikę stosował Mies także w swych dwuwymiarowych pracach. Pawilon stanowi zbiór przesłaniających się pionowych płaszczyzn, doprowadzając zdaniem wielu krytyków do perfekcji tendencje zapoczątkowane przez teoretyczny projekt domu z cegły, a później kontynuowane w willi Wolfów w Gubinie.

Ławka, zewnętrzny staw i pomieszczenia pomocnicze w lewym skrzydle pawilonu

W samym pawilonie znajduje się przestrzeń dostępna spod części zadaszonej, osłonięta z trzech stron ścianami, pozbawiona jednak stropu, z kolejnym stawem lustrzanie odbijającym niebo. Asymetrycznie, po lewej stronie stawu, ustawiono akt kobiecy pod tytułem Poranek (lub Przebudzenie jutrzenki – niem. Frühlicht) autorstwa rzeźbiarza Georga Kolbego. Wielokrotnie podkreślano znakomite zakomponowanie rzeźby i harmonię skali z architekturą, niekiedy dopatrując się w nich związków z wcześniej przejawianymi przez Miesa tendencjami klasycyzującymi. Johnson i Hitchcock pisali o rzeźbie, że ma [ona] wspaniałe tło i mimo że jest wolno stojąca, stanowi ważną część architektury. W rzeczywistości rzeźba powstała wcześniej (w 1925) niezależnie od pawilonu, wystawiona została na wystawie w Monachium, a potem stała przez kilka lat w atelier Kolbego wraz z drugim aktem kobiecym (Noc) i została dobrana w późnym etapie prac projektowych nad pawilonem.

Widok od strony pomieszczeń pomocniczych – po prawej duży staw, w głębi rzeźba Kolbego

W pawilonie znalazły się poza wymienioną wyżej rzeźbą jedynie dywan oraz meble, zaprojektowane przez Miesa van der Rohe specjalnie na wystawę. Były to fotele (tzw. krzesło barcelońskie) przeznaczone dla hiszpańskiej pary królewskiej i taborety (w podobnej konstrukcji, bez oparcia) dla towarzyszącej im świty. Krzesło barcelońskie (składające się z charakterystycznej chromowanej ramy w kształcie litery X ze stalowych płaskowników oraz dwóch przywiązanych do niego prostokątnych pikowanych poduszek pokrytych białą lub czarną skórą) zyskało sobie duże uznanie i do dziś jest produkowane, stanowiąc wyposażenie luksusowych biurowców i domów. O meblach tych mówi się, że mają królewską jakość, czego odzwierciedleniem jest to, że do dziś elementy metalowe są ręcznie polerowane, a skóra specjalnie dobierana i ręcznie szyta.