Pełnopłetwe - Polski Serwis Naukowy

Pelikanowe, pełnopłetwe, wiosłonogie (Pelecaniformes) – rząd ptaków z podgromady ptaków nowoczesnych Neornithes. Obejmuje gatunki prowadzące wodny tryb życia, zamieszkujące cały świat (choć niektóre rodziny zamieszkują tylko regiony cieplejsze do strefy podzwrotnikowej). Ptaki te charakteryzują się następującymi cechami:

Trzewikodzioby (Balaenicipitidae) – rodzina ptaków z rzędu pełnopłetwych. Obejmuje jeden gatunek, zamieszkujący Sudan, Ugandę, dorzecze Kongo i brzegi jeziora Czad. Charakteryzuje się następującymi cechami:

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

odżywiają się rybami

doskonale pływają i nurkują do głębokości ok. 9 metrów (kormorany) dzięki specjalnej budowie łap, korzystając z ich napędu. Wszystkie palce, wraz z tylnym, są zwrócone ku przodowi i połączone błoną pławną na kształt wiosła. Ogon i skrzydła służą do sterowania pod wodą

różne są metody polowania wiosłonogich: głuptaki i faetony nurkują za zdobyczną rzucając się na nią z powietrza, kormorany i wężówki nurkują z powierzchni wody, fregaty łapią zdobycz lecąc nad powierzchnią wody lub porywając ją innym ptakom, a pelikany celowo płoszą ryby. Wszystkie jednak potrafią łowić w mętnej wodzie posługując się, jak się przypuszcza, słuchem

doskonale latają i szybują

pelikany i kormorany nie tylko posiadają komory powietrzne w kościach, ale i pod skórą, co amortyzuje gwałtowne zetknięcie ciała z wodą

dobrze rozwinięty gruczoł kuprowy szczególnie u głuptaków, co zapewnia suche pióra. Kormorany natomiast po nurkowaniu wachlowaniem suszą skrzydła.

głuptaki i kormorany mogą całkowicie zamykać nozdrza by zapobiec wdarciu się wody do jamy nosowej

gnieżdżą się kolonijnie

jaja jednobarwne i pokryte kredową powłoką

pisklęta wykluwają się nagie i ślepe. W czasie karmienia wkładają dzioby do gardzieli rodziców

Podział systematyczny

Do rzędu należą następujące rodziny:

mtDNA, DNA mitochondrialne – materiał genetyczny w postaci kolistego DNA znajdujący się w macierzy mitochondrium (łac. matrix). Obecność DNA tłumaczona jest teorią endosymbiotycznego pochodzenia tych organelli.

Neornithes – podgromada ptaków nowoczesnych obejmująca tradycyjnie wszystkie współcześnie występujące taksony, taksony wymarłe w czasach historycznych, a także znane z mezozoiku ptaki uzębione.

Rodzina: pelikany (Pelecanidae)

Rodzina: ibisowate (Threskiornithidae)

Rodzina: czaplowate (Ardeidae)

Rodzina: warugi (Scopidae)

Rodzina: trzewikodzioby (Balaenicipitidae)

Do rzędu zalicza się również następujące rodziny wymarłe:

Rodzina: Cyphornithidae †

Rodzina: Pelagornithidae †

Rodzina: Elopterygidae †

Rodzina: Cladornithidae †

Rodzina: Odontopterygidae †

Rodzina: Pseudodontornithidae †

Do 2008 roku rząd pełnopłetwych liczył 6 rodzin. Na podstawie badań genetycznych, zasugerowano że rodziny czaplowatych, warug, trzewikodziobów i ibisowatych zaliczane wcześniej do bocianowych, są bliżej spokrewnione z pelikanowymi. Natomiast dla rodziny faetonów utworzono osobny rząd Phaethontiformes.

Strefa podzwrotnikowa obejmuje obszar ziemi pomiędzy 40-50 a 30-40 stopniem szerokości geograficznej północnej. Na północ i na południe od zwrotników.

Bocianowe, brodzące (Ciconiiformes) – rząd ptaków z podgromady ptaków nowoczesnych Neornithes. Obejmuje gatunki kosmopolityczne, wodno-błotne, w większości wędrowne. Występują na całym świecie (z wyjątkiem obszarów podbiegunowych). Są to ptaki zazwyczaj duże, o długiej, giętkiej szyi (z 16-20 kręgów) i nogach (dokładniej wydłużonych goleni i skoku) przystosowanych do brodzenia. Palce mają również długie, ale i giętkie, przystosowane do brodzenia w płytkiej wodzie na grząskich i zarośniętych obszarach. Charakterystyczne jest to, że pomimo długich nóg ptaki brodzące nie biegają, ale ostrożnie stawiają kroki. Potrafią dobrze latać i szybować. Większość gruczołów kuprowych dobrze rozwinięta, choć u części pióra puchowe wytwarzają też puder służący do utrzymania piór w czystości i suchości. Posiadają lekki szkielet z bardzo dobrze rozwiniętymi komorami powietrznymi w kościach. Część gatunków gnieździ się w koloniach, pisklęta są gniazdownikami - po wykluciu widzą od razu. Rodzice karmią pisklęta zrzucając złowiony pokarm na brzeg gniazda lub prosto do dzioba. Żywią się rybami i niewielkimi kręgowcami. Marabuty są padlinożerne.

Przypisy

Pelecaniformes w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
↑ Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Pelecaniformes Sharpe, 1891 - Pelikanowe - Hamerkop, Shoebill And Pelicans. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 5 grudnia 2010].
Frank Gill, Minturn Wright & David Donsker: Order: Pelecaniformes (ang.). IOC World Bird List: Version 2.8. [dostęp 19 kwietnia 2011].
Joseph W. Brown, John Harshman: Pelecaniformes (ang.). Tree of Life Web Project. [dostęp 10 kwietnia 2009].
Paweł Mielczarek, Włodzimierz Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. ISSN 0550-0842.
S. J. Hackett, R. T. Kimball, S. Reddy, R. C. Bowie i inni. A phylogenomic study of birds reveals their evolutionary history. „Science”. 320, s. 1763-1768, 27 sierpnia 2008. doi:10.1126/science.320.5884.1790b.
Frank Gill, Minturn Wright & David Donsker: Order: Phaethontiformes (ang.). IOC World Bird List: Version 2.6. [dostęp 5 grudnia 2010].