Pedro Menéndez de Avilés - Polski Serwis Naukowy

Dom Rodzinny Pedro Menéndeza

Pedro Menéndez de Avilés (ur. w 1519, zm. 17 września 1574 w Santander) – żeglarz hiszpański, kolonizator Florydy.

Pochodził z portowego miasta Avilés w Zatoce Biskajskiej w Asturii. Gdy miał 13 lat uciekł z zamożnego domu rodziców i zaciągnął się na statek. W hiszpańskiej marynarce wojennej zrobił zawrotną karierę. W roku 1549 król Karol I wyznaczył go do rozprawienia się z piratami i korsarzami napadającymi na statki na hiszpańskich wodach. W 1554 został dowódcą Złotej Armady i w latach 1555-1563 odbył trzy podróże do Ameryki dowodząc konwojami statków wiozących do Hiszpanii skarby Azteków i Inków.

Filip II (ur. 21 maja 1527 w Valladolid, zm. 13 września 1598 w Eskurialu) – król Neapolu i Sycylii w latach 1554-1598, władca Niderlandów w latach 1555-1598, król Hiszpanii w latach 1556-1598 i Portugalii w latach 1580-1598 (jako Filip I) z dynastii Habsburgów.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Z przyczyn politycznych został w roku 1563 uwięziony, ale po dwóch latach zwolniony na rozkaz króla Filipa II, który 20 marca 1565 mianował go adelantado i kapitanem generalnym Florydy. Głównym zadaniem Menéndeza było zlikwidowanie francuskiej kolonii powstałej niedawno na wschodnim wybrzeżu półwyspu. Hiszpanie uznawali kolonię tę jako bezpośrednie zagrożenie dla statków wiozących złoto i srebro z Ameryki Południowej i Meksyku. Wiosną 1565 roku piraci działający w oparciu o francuską osadę Fort Caroline zaczęli napadać te statki.

St. Augustine – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Floryda, w hrabstwie St. Johns. W 2004 roku miasto zamieszkiwało ok. 12 tysięcy mieszkańców. Zostało założone w roku 1565. Jest to najstarsza europejska osada w kontynentalnej części USA. Przez 235 lat była to polityczna i militarna stolica hiszpańskiej prowincji Floryda.

Zatoka Chesapeake (ang. Chesapeake Bay) - największe estuarium w Stanach Zjednoczonych. Zatoka połączona jest z Oceanem Atlantyckim, jej brzegi należą do stanów Wirginia i Maryland. Dorzecze zatoki ma powierzchnię ponad 166 tys. km². Zatoka ma powierzchnię ok. 11 600 km² i długość ok. 300 km od ujścia rzeki Susquehanna na północy do Atlantyku na południu.

29 czerwca Menéndez, dowodzący 11 okrętami i 2000 ludzi (żołnierzy, księży, kolonistów i niewolników) wyruszył z Hiszpanii. Część flotylli dotarła w końcu lipca do Portoryko, a po trudnym rejsie z postojem na Bahamach, 28 sierpnia, w dzień świętego Augustyna, pięć okrętów osiągnęło wybrzeże Florydy. W dogodnej zatoce założona została pierwsza osada, dzisiejsze miasto St. Augustine, gdzie została część załogi, a adelantado, na czele 700 ludzi pożeglował na północ. 4 września bezskutecznie atakował Fort Caroline (w ujściu rzeki St. Johns), a francuskie okręty, dowodzone przez Jeana Ribaulta zdołały się wymknąć.

Żeglarstwo – niegdyś odmiana transportu, dziś dyscyplina sportów wodnych, oraz rodzaj turystyki lub rekreacji, a także forma szkoleń – zarówno dla późniejszych marynarzy, oficerów i kapitanów jednostek, jak i jako tzw. szkoła charakterów dla młodzieży.

Pirat – osoba, która napada w celu rabunkowym używając statku lub łodzi. Piraci atakują zwykle inne statki, ale mogą również napadać cele nabrzeżne.

Menéndez i jego ludzie wrócili pospiesznie do St. Augustin, by dokończyć budowę umocnień, a tymczasem Ribault postanowił przeprowadzić kontratak. Do napaści na hiszpańską osadę nie doszło, bowiem silny sztorm rozbił i zatopił francuskie jednostki, co z kolei ułatwiło odwetowe uderzenie Menéndezowi. Jego oddział zaszedł nieobronne osiedle francuskich hugenotów od strony lądu i wymordował większość mieszkańców. Uciec zdołali nieliczni, a wśród nich przywódca osadników René Goulaine de Laudonnière i malarz Jacques Le Moyne de Morgues.

Jean Ribault (ur. w 1520 w Dieppe, zm. 12 października 1565 w Fort Caroline) - francuski oficer marynarki, nawigator i kolonizator terenów, które potem stały się częścią południowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych.

Adelantado to rodzaj gubernatury wojskowej w koloniach hiszpańskich w dobie konkwisty w XVI i XVII wieku. Konkwistadorzy pełniący te funkcje otrzymywali zazwyczaj uprawnienia nieskrępowanej eksploatacji kraju w zamian za zbadanie, podbicie i spacyfikowanie danego terytorium na rzecz Korony. Termin pochodzi od hiszp. por adelantado: posuwać się naprzód, iść na czele. W kilku dokumentach z XI-wiecznej Kastylii i Nawarry można spotkać się z tym określeniem, ale nie wyjaśniają one zakresu obowiązków związanych z piastowanym urzędem adelantada. Najwcześniejszy znany adelentado został mianowany w roku 1253 podczas rekonkwisty terytorium zwanego "La Frontera" (Andaluzja).

Adelantado zwrócił się następnie przeciwko rozbitkom francuskiej floty, którzy wyszli na brzeg w okolicach dzisiejszego Przylądka Canaveral i maszerowali wprost na St. Augustine. Mieli przewagę nad siłami Menéndeza, ale ten zmusił ich, przy pomocy fortelu, do poddania się. Większość spośród 250 jeńców została zgładzona w dniu 12 października; życie darowano tylko katolikom. Ribault został powieszony. Miejsce masakry nosi nazwę Fort Matanzas (z hiszp. matanza: rzeź). Francuska osada została zajęta i przemianowana na San Mateo (dziś w obszarze miejskim Jacksonville).

René Goulaine de Laudonnière (ur. w 1529 - zm. w 1568) – francuski podróżnik, kolonizator Karoliny Południowej i Florydy w Ameryce Północnej, szlachcic hugenocki, który wziął udział w nieudanej próbie skolonizowania wschodnich wybrzeży Ameryki przez Jeana Ribaulta w roku 1562.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

W ciągu następnych dwóch lat Menéndez spenetrował wschodnie i zachodnie wybrzeże Florydy zakładając forty w zatokach Tampa i Charlotte, a także w ujściach rzek Miami i St. Lucie. Pozakładał także (w większości wkrótce opuszczone) osady na wyspach wzdłuż wybrzeży dzisiejszych stanów Georgia, Karolina Południowa i Karolina Północna, a nawet w położonej daleko na północy Zatoce Chesapeake.

Karolina Północna (ang. North Carolina) - stan w południowo-wschodniej części USA, graniczący od północy z Wirginią od południa z Georgią i Karoliną Południową, a od zachodu z Tennessee. Granicę wschodnią stanowi Ocean Atlantycki.

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

W roku 1567 Menéndez został odwołany z Florydy w związku z toczoną głównie na morzu wojną z Anglią. Odwiedził jeszcze dwukrotnie St. Augustine w latach 1568 i 1571. Zmarł w roku 1574 w Santander nad Zatoką Biskajską do ostatnich dni służąc w marynarce.

Bibliografia

I.P. Magidowicz, Historia poznania Ameryki Środkowej i Południowej, Warszawa 1979, ISBN 83-01-00101-1

Carl Waldman i Alan Wexler, Encyclopedia of Exploration, New York 2003, ISBN 0-8160-4678-6

Linki zewnętrzne

Fort Matanzas Natnl. Mon. (ang.)

National Park Service - Pedro Mendez (ang.). [dostęp 2010-05-02].

National Park Service History of Fort Caroline (ang.). [dostęp 2010-05-02].