Pelplin - Polski Serwis Naukowy

Panorama z Góry Jana Pawła II

Pelplin (kaszb. Pôłplëno, niem. Pelplin) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie tczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pelplin.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. gdańskiego. Pelplin jest lokalnym węzłem komunikacyjnym, krzyżują się tu: droga wojewódzka nr 229 z drogą nr 230, w pobliżu miasta znajduje się węzeł drogowy Pelplin autostrady A1 z drogą wojewódzką nr 229. Przez miasto biegnie magistrala kolejowa - Chorzów Batory-Tczew. Wg danych GUS z 31 grudnia 2009, miasto liczyło sobie 8 320 mieszkańców.

Dolina Kwidzyńska (314.81) - mezoregion fizycznogeograficzny w północnej Polsce, stanowiący północną część Doliny Dolnej Wisły. Długość Doliny Kwidzyńskiej to około 40 km (między Kotliną Grudziądzką na południe a Żuławami Wiślanymi na północ). Stanowi ona przełom Wisły przez pas moren Pojezierza Wschodniopomorskiego. Na skraju doliny leży Kwidzyn.
Bad Doberan (do 1921 Doberan; pol. hist. Dobran lub Dobroń) – miasto w północno-wschodnich Niemczech nad Morzem Bałtyckim, w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie, w powiecie Rostock, siedziba urzędu Bad Doberan-Land. Do 3 września 2011 siedziba powiatu Bad Doberan. Leży 15 kilometrów na zachód od centrum Rostocku. Według danych z 31 grudnia 2008 miasto zamieszkiwało 11 294 ludzi.

Położenie

Miasto położone jest w południowej części województwa pomorskiego, w powiecie tczewskim, nad rzeką Wierzycą. Geograficznie Gmina i Pelplin położony jest w obrębie dwóch mezoregionów fizyczno-geograficznych – Pojezierza Starogardzkiego (część centralna i zachodnia) oraz Doliny Kwidzyńskiej (część wschodnia), która jest częścią makroregionu Doliny Dolnej Wisły. Etnicznie należy do regionu zwanego Kociewiem. Położenie geograficzne a także struktura środowiska przyrodniczego (wynik zlodowacenia bałtyckiego oraz procesów przyrodniczych po ustąpieniu lądolodu) determinują większość warunków naturalnych – jest to gmina o wiodącej funkcji rolniczej.

Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP w Pelplinie – gotycka bazylika, wzniesiona dla jednego z najbogatszych klasztorów cysterskich w Polsce (drugi co do wielkości kościół z cegły w Polsce). Katedra od 1824, przebudowana i regotyzowana w latach 1894-1899.
Krwawa jesień pelplińska - nazwa, którą pomorska historiografia nadała wymordowaniu jesienią 1939 r. przez okupantów niemieckich niemal całego składu kapituły diecezji chełmińskiej (jej siedziba mieściła się naówczas w Pelplinie) oraz profesorów pelplińskiego seminarium duchownego i słynnego Collegium Marianum. Większość spośród 24 ofiar "krwawej jesieni" zamordowano w dniu 20 października 1939 r. na terenie koszar wojskowych w Tczewie.

Historia

Historia Pelplina nierozerwalnie związana jest z zakonem cystersów, przybyłych tu z Bad Doberan w Meklemburgii. W 1274 wieś (wtedy zwana Polplin) z przyległymi terenami została nadana zakonowi przez księcia pomorskiego Mściwoja II. Od 1821 stolica diecezji chełmińskiej (po przeniesieniu z Chełmży), od 1992 diecezji pelplińskiej. W 1931 Pelplin otrzymał prawa miejskie. Od 1994 z Pelplina nadaje Katolicka Rozgłośnia Diecezji Pelplińskiej – Radio Głos.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Z kart historii

1274 - książę pomorski Mszczuj II darował cystersom wieś Pelplin

1281 - cysterska wieś Lignowy została przekazana Krzyżakom

1433 - klasztor pelpliński padł ofiarą najazdu czeskich sierotek pod wodzą Jana Čapka z Sán

1626 - król szwedzki Gustaw Adolf podziwiał obraz Hermana Hana w kościele opactwa

1677 - Jan III Sobieski z rodziną gościł w opactwie cysterskim w Pelplinie

1807 - stacjonowała w klasztorze dywizja gen. Mennarda w drodze do Gdańska

1823 - przeniesiono stolicę biskupów chełmińskich do Pelplina

1829 - otwarto seminarium duchowne

1836 - założono szkołę przykatedralną – słynne "Collegium Marianum"

1869 - rozpoczęto wydawanie "Pielgrzyma", reaktywowanego po wojnie w 1989 r.

1878 - uruchomiona została potężna cukrownia pelplińska

1931 - Pelplin otrzymał prawa miejskie, a w 1937 r. herb

1992 - Pelplin zostaje stolicą nowo utworzonej diecezji pelplińskiej

1999 - z pielgrzymką apostolską przybył Jan Paweł II.

Nazwy Pelplina

W tekstach średniowiecznych spotykamy nazwę Poplin (1274 r.), Polplyn (1298 r.), Poplin (1301 r.), Polpelin (1306 r.), a później Paplin lub Peplin (1583 r.). Nazwę tę wywodzono dawniej od rzeczownika "pło", jezioro. Dziś przeważa opinia, że jest ona patronimiczna i pochodzi od nazwiska Pepła.

Diecezja chełmińska została utworzona 28 lipca 1243 roku decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, a zniesiona bullą papieża Jana Pawła II z 25 marca 1992 r.
Meklemburgia (niem. Mecklenburg - kalka obodrzyckiej nazwy Weligard, staroniem. mikile - wielki) – kraina historyczna położona pomiędzy rzekami Łabą a Recknitz, zajmuje płaskie i faliste tereny Pojezierza Meklemburskiego. Obecnie jest to zachodnia i największa część kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie (Mecklenburg-Vorpommern) w RFN.

II wojna światowa

Wybuch II wojny światowej otworzył najbardziej tragiczny rozdział w historii Pelplina. Seminarium Duchowne stało się m.in. więzieniem gdzie odbywały się przesłuchania torturowanych więźniów. 20 października 1939 r. po krwawej procesji, która przeszła przez miasto zginęli pelplińscy profesorowie, kanonicy i pracownicy Kurii jacy znajdowali się na miejscu. Zginęło także kilku świeckich obywateli Pelplina.

Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa (KPBC) - jest projektem realizowanym przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu i wybrane biblioteki współpracujące w ramach Konsorcjum Bibliotek Naukowych Regionu Kujawsko-Pomorskiego. W latach 2005-2006 KPBC była finansowana z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej w chwili obecnej przez UMK i partnerów. W latach 2007-2008 korzystała z grantu MKiDN dla stworzenia nowej kolekcji Baltica i poszerzania zasobu Pommeranica.
Województwo pomorskie (kasz. Pòmòrsczé wòjewództwò) – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw, położone w północnej Polsce. Stolicą województwa jest Gdańsk.

Osobny artykuł: Krwawa jesień pelplińska.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)