Perła - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wytworów małżów. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Perły – wytwory małży (głównie perłopławów z rodzajów Pteria i Pinctada), rzadko ślimaków. Zbudowane są z tej samej substancji co wewnętrzna strona muszli (masa perłowa), której głównymi składnikami są węglan wapnia (w postaci aragonitu) i rogowata substancja białkowa (konchiolina), która spaja mikrokryształy skupione koncentrycznie wokół jądra. Perły powstają najczęściej w wyniku reakcji organizmu na ciało obce, które przedostało się do muszli.

Zatoka Perska (per. خليج فارس – Chalidż-e Fars, arab. الخليج الفارسي – Al-Chalidż al-farsi) – zatoka Morza Arabskiego, wcinająca się między Półwysep Arabski a wybrzeże Iranu. Tradycyjnie nazywana jest zatoką, ale ze względu na jej powierzchnię (233 000 km²) można by ją uznać także za morze śródlądowe. Z Morzem Arabskim połączona jest poprzez Cieśninę Ormuz i Zatokę Omańską.
Konchiolina (C32H48N2O11) (łac. conchyolinum) – substancja organiczna tworząca zewnętrzną warstwę ochronną muszli mięczaków. Jest również, razem z aragonitem (węglan wapnia), składnikiem pereł. Nierozpuszczalna w wodzie, alkoholu i eterze.

Znaczenie nazwy "perła" nie jest pewne, być może zostało zapożyczone od gatunku małża (łac. "perna") lub kulistego kształtu (łac. "sphaerula").

Obowiązująca definicja, zgodna z ustaleniami międzynarodowymi zawartymi w "Wytycznych dotyczących kamieni szlachetnych, ozdobnych, pereł i korali" (RAL 560 A5 z 1963 r. i RAL 560 A5E z 1970 r.):

Perły – produkty naturalne pochodzenia organicznego, powstałe w płaszczu muszli perłopławów perłorodnych lub innych mięczaków.

Olga Tokarczuk (ur. 29 stycznia 1962 w Sulechowie) – polska pisarka, eseistka, autorka scenariuszy, poetka, psycholog, laureatka nagrody literackiej Nike.
Perły – wytwory małży (głównie z rodzaju Pteria – perłopławów), rzadko ślimaków. Zbudowane są z tej samej substancji co wewnętrzna strona muszli (masa perłowa), której głównymi składnikami są węglan wapnia (w postaci aragonitu) i rogowata substancja białkowa (konchiolina), która spaja mikrokryształy skupione koncentrycznie wokół jądra. Perły powstają najczęściej w wyniku reakcji organizmu na ciało obce, które przedostało się do muszli.

Właściwości

Chemizm: wapń + węglan + substancja organiczna + woda.

Układ krystalograficzny: (rombowe) mikrokrystaliczne.

Twardość: 2,5 – 4,5.

Gęstość: 2,60 – 2,85.

Rysa: biała.

Barwa: białe, białoróżowe, kremowe, różowe, żółte, szare, ciemnoszare i czarne z refleksem zielonym, niebieskim lub oberżynowym białawe lub białozielonawe o tęczowym połysku, czasem są żółtawe lub zielonkawe, a czasem zupełnie czarne.

Przełam: nierówny.

Łupliwość: brak.

Chociaż perły mają twardość tylko do 4,5 są szalenie mocne. W ręku nie da się ich rozgnieść.

Wielkość pereł waha się od główki od szpilki do gołębiego jaja.

Barwy pereł są różne i zależą od gatunku małży i rodzaju wody.

Przy nierównomiernym rozmieszeniu konchioliny perła zyskuje plamistość.

Rodzaje pereł

1. Ze względu na barwę wyróżnia się:

Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.
Diament – minerał z gromady pierwiastków rodzimych. Nazwa pochodzi od gr. ἀδάμας adamas (dopełniacz ἀδάμαντος adamantos, łac. diamentum) = "niepokonany, niezniszczalny" i nawiązuje do wyjątkowej twardości tego minerału. Jest najtwardszą znaną substancją z występujących w przyrodzie.

perły białe – o barwie podstawowej białej lub zbliżonej do białej i bardzo słabym "oriencie" lub "overtonie"

perły czarne (nazwa tradycyjna) – o barwie czarnej, prawie czarnej lub szarej: także brunatnej, ciemnoniebieskiej, niebieskozielonej lub zielonej i grafitowym połysku.

perły brązowe – odmiana pereł czarnych o barwie brunatnej i charakterystycznym intensywnym połysku.

perły niebieskie – odmiana pereł czarnych o barwie ciemnoniebieskiej do szaroniebieskiej, wywołanej obecnością warstewki konchioliny tuż pod zewnętrzną powierzchnią, domieszkami mikroskopijnych cząsteczek iłu lub obecnością domieszek w aragonicie o intensywnym połysku.

perły kremowe – o barwie podstawowej kremowej, modyfikowanej słabym "orientem" lub "overtonem"

perły kremoworóżowe – o barwie podstawowej kremowej i różowym "oriencie"

perły różowe – o barwie podstawowej różowej lub innej i intensywnym różowym "oriencie".

perły "fancy" – o barwie podstawowej białej lub kremowej i różowym "oriencie" oraz nakładającym się na nie niebieskozielonym, fioletowym, purpurowym, niebieskim a niekiedy zielonym "overtonem"

perły kremoworóżowe "fancy" – perły kremowe o intensywnym różowym "oriencie" z poświatą "overtonu"

Barwa podstawowa – zależy od ilościowego stosunku aragonitu do konchioliny. Perły zbudowane tylko z masy perłowej są białe; w miarę wzrastania ilości konchioliny barwa podstawowa staje się ciemniejsza.

Imitacje kamieni (kamienie ozdobne) - kamienie i inne materiały mające naśladować kamienie szlachetne, preparowane całkowicie lub częściowo ludzką ręką. Imitacje kamieni przypominają wyglądem (zwłaszcza barwą) swoje naturalne odpowiedniki, ale ich własności fizyczne i chemiczne są inne.
Barwa – wrażenie psychiczne wywoływane w mózgu człowieka (i zwierząt), gdy oko odbiera promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu światła, a pisząc dokładniej, z widzialnej części fal świetlnych. Główny wpływ na to wrażenie ma skład widmowy promieniowania świetlnego, w drugiej kolejności ilość energii świetlnej, jednak niebagatelny udział w odbiorze danej barwy ma również obecność innych barw w polu widzenia obserwatora, oraz jego cechy osobnicze, jak zdrowie, samopoczucie, nastrój, a nawet doświadczenie i wiedza w posługiwaniu się zmysłem wzroku.

"Orient" – terminem tym określa się delikatną, zwykle punktową grę barw, o różnych odcieniach barwy różowej.

"Overton" – terminem tym określa się zjawisko występowania dodatkowych barw, zwykle niebieskozielonej, fioletowe, purpurowej, niebieskiej lub zielonej, modyfikujących barwę różową.

2. Ze względu na pochodzenie rozróżniamy:

Twardość – cecha ciał stałych świadcząca o odporności na działanie sił punktowych (skupionych). Efektami oddziaływania sił skupionych mogą być odkształcenia powierzchni, zgniecenie jej lub zarysowanie. Twardość materiału mierzy się za pomocą sklerometru i mikrotwardościomierza. Twardość jest istotną charakterystyką materiałów konstrukcyjnych. Dla każdego z typu tych materiałów utworzono odpowiednie metody klasyfikacji i pomiarów twardości.
Perły słodkowodne – naturalne perły słodkowodne powstają w małżach słodkowodnych: Unio (skójka), Anodonta (szczeżuja), żyjących w rzekach różnych krajów półkuli północnej o umiarkowanym klimacie.

Perły naturalne – powstałe w przyrodzie bez udziału człowieka zarówno w morzach jak i w wodach słodkich. Określa się je mianem pereł prawdziwych.

perły słonowodne

perły słodkowodne

Perły hodowlane – Rosnący popyt doprowadził do tego, że zaczęto masowo hodować perłopławy. Mimo że perły powstały przy współudziale człowieka są produktem naturalnym, nie imitacją.

perły hodowlane słonowodne

perły hodowlane słodkowodne

3. Ze względu na kształt wyróżnia się:

Dziewczyna z perłą albo Dziewczyna w perłowych kolczykach – obraz autorstwa holenderskiego malarza Jana Vermeera, uznawany za jeden z najwybitniejszych przykładów XVII-wiecznego malarstwa. Znajduje się obecnie w muzeum Mauritshuis w Hadze; bywa często nazywany "Mona Lisą północy" lub "Holenderską Mona Lisą".
Kazimierz Julian Kutz, pierwotnie noszący nazwisko Kuc (ur. 16 lutego 1929 w Szopienicach, obecnie w granicach administracyjnych Katowic) – polski reżyser filmowy oraz teatralny, senator w latach 1997–2007, od 2007 poseł VI kadencji.

perły okrągłe – okazy o typowym regularnym kształcie kuli lub lekko spłaszczone.

perły barokowe – okazy o bardzo nieregularnych kształtach.

perły w kształcie kropli – okazy o kształcie zbliżonym do kropli lub gruszki.

perły w kształcie guzika – okazy słabowypukłe, jednostronnie płaskie.

perły w kształcie ziarna – drobne okazy, o masie poniżej 0,25 grana i asymetrycznym kształcie.

perły połówkowe – półwypukłe perły, jednostronnie płaskie.

perły ćwiartkowe – okazy w trzech czwartych owalne, w jednej czwartej płaskie.

perły inne: słodkowodne lub kolorowe.

W związku z dużą różnorodnością pereł występujących na rynku bardzo ważnymi zagadnieniami są:

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.
Pinctada, perłopław perłorodny – rodzaj małży z rodziny perłopławowatych (Pteriidae). W języku polskim są nazywane, wraz z rodzajem Pteria, perłopławami.

Zastosowanie i ocena pereł

Pielęgnacja pereł

Odróżnianie pereł od ich imitacji

Odróżnianie pereł naturalnych od hodowlanych

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)