Perm-36 - Polski Serwis Naukowy

Skrzynka pocztowa na obozowym ogrodzeniu

Korytarz w wewnętrznym karcerze dla więźniów politycznych

Widok wewnątrz obozu

Na mapach: 58°16′36.6″N 57°24′48.7″E / 58.276833, 57.413528

Perm-36 (ros. Пермь-36) – jeden z najbardziej znanych obozów (łagrów) Gułagu Związku Radzieckiego. W latach 70. i 80. słynne miejsce przetrzymywania dysydentów i opozycji politycznej. Dziś przestrzeń funkcjonowania jedynego muzeum zorganizowanego na terenie byłego łagru.

Obóz został założony w 1946 roku, gdy w pobliże wsi Kuczino, nad rzeką Czusowa, przeniesiono infrastrukturę i więźniów obozu ITK-6. W pierwszym okresie istnienia byli tu zsyłani różni więźniowie, w tym żołnierze Armii Czerwonej z niemieckich obozów jenieckich i koncentracyjnych, czerwonoarmiści, którzy próbowali przedostać się na Zachód oraz inne osoby uznane za wrogów ZSRR. Trafiali tu również księża i zakonnicy. Po śmierci Stalina do Permu-36 zesłano osoby "odpowiedzialne" za "okresy błędów i wypaczeń". W latach siedemdziesiątych obóz stał się jednym z głównych ośrodków przetrzymywania dysydentów i obrońców praw człowieka. Wówczas otrzymał on nowy, tajny kryptonim: WS-389/36 (ros. ВС-389/36). W tym czasie wewnętrzny karcer stał się jedynym w całym ZSRR oficjalnym miejscem przetrzymywania więźniów politycznych o zaostrzonym rygorze.

GUŁag, Gułag (niekiedy dopuszczana jest forma GUŁAG) - system obozów pracy przymusowej (łagrów) w ZSRR, którego więźniami byli zarówno przestępcy kryminalni, jak i osoby uznawane za społecznie niepożądane lub politycznie podejrzane. Słowo jest akronimem nazwy instytucji zarządzającej tym systemem - ros. Главное Управление Исправительно—Трудовых Лагерей и колоний "Gławnoje Uprawlenije Isprawitielno-Trudowych Łagieriej i Kolonij" (Główny Zarząd Poprawczych Obozów Pracy). W rzeczywistości, w różnych okresach, instytucja ta nosiła różne nazwy. Jako synonim stosowane jest określenie łagry od ros. słowa obóz (лагерь, łagier).

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Pierwsi więźniowie polityczni trafili do obozu w lipcu 1972 roku. Ostatni opuścili go w 1987 roku na podstawie ułaskawienia. Nieliczni, którzy odmówili złożenia prośby o ułaskawienie zostali jeszcze na pewien czas przeniesieni do pobliskiego obozu Perm-35.

Po 1988 roku część budynków zaadaptowano na szpital dla psychicznie chorych. W latach 90. na terenie byłego łagru powstało muzeum, mające na celu upamiętnienie represji politycznych z czasów ZSRR. Administracja muzealna mieści się w mieście Perm, oddalonym o około 120 km.

NKWD – Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR (ros. НКВД – Народный комиссариат внутренних дел – [Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł] posłuchaj ?/i) – centralny organ państwowy (ministerstwo) wchodzący w skład Rady Komisarzy Ludowych – rządu ZSRR, istniejący pod tą nazwą w latach 1917-1946. Zakres jego działalności zmieniał się na przestrzeni lat, początkowo NKWD zajmował się sprawami administracyjno-porządkowymi. Od 1934 r. rola komisariatu wzrosła po reorganizacji polegającej na wcieleniu do jego struktur OGPU i mianowania jego szefa Gienricha Jagody ludowym komisarzem spraw wewnętrznych (szefem NKWD), co było jednym z elementów przygotowań Stalina do Wielkiej Czystki lat 1936-1939. NKWD skupił więc cały aparat represji policyjnych ZSRR – od milicji kryminalnej poprzez wywiad (INO) i kontrwywiad, wojska ochrony pogranicza, administracyjne sądownictwo doraźne (trójki NKWD) po system obozów koncentracyjnych i pracy przymusowej Gułagu. Komisariat nadzorował również lokalne instytucje rządowe, następnie w 1946 r. przemianowany został na Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR. Na terenie całego kraju NKWD działał zarówno bezpośrednio, jak i przez komisariaty spraw wewnętrznych poszczególnych republik, będące jego filiami.

W lipcu, na terenie byłego łagru, odbywa się festiwal "Pilorama" (od nazwy machiny piłującej, przy której pracowali więźniowie, której resztki stoją na placu pracy), który skupia kilka tysięcy osób - głównie byłych więźniów i dysydentów, działaczy demokratycznych i studentów - wokół dyskusji na tematy związane z prawami człowieka, z rozwojem społeczeństwa obywatelskiego, z trudnymi kartami rosyjskiej i sowieckiej historii oraz rozwojem demokracji. Podczas festiwalu mają miejsce również koncerty muzyki rockowej i alternatywnej, pokazy teatralne, filmowe, spotkania poezji.

Przypisy

Мемориальный музей истории политических репрессий Пермь-36, Бывший лагерь "Пермь-36". [dostęp: 2010-09-29].

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Perm-36

Zobacz też

Gułag, NKWD

Kraj Permski, Czusowoj

Linki zewnętrzne

Witryna Muzeum

Lokalizacja Kuczina w Googlemaps

Szczegółowa informacja o systemie terroru w ZSRR Stowarzyszenia "Memoriał" (po rosyjsku)