Peron - Polski Serwis Naukowy

Peron wyspowy na stacji Wierzbno (Metro warszawskie)

Lyon. Perony niskie na typowym przystanku tramwajowym

Peron dwukrawędziowy na dworcu Kintetsu Nara

Ścianki bezpieczeństwa na peronie stacji metra w Kantonie

Dworzec Kyōto, peron Tōkaidō Shinkansen. Oznaczenie położenia wagonu z wyświetleniem informacji o najbliższym pociągu

Peron jest to element przystanku, dworca kolejowego lub autobusowego służący do bezpiecznego wsiadania i wysiadania podróżnych oraz ładowania bagażu.

Wiata – konstrukcja kryta dachem, przeznaczona najczęściej na cele magazynowe, handlowe, do przekrycia dużych parkingów albo wykorzystywana jako osłona na przystankach tramwajowych (wiata tramwajowa), przystankach autobusowych (wiata autobusowa) i peronach kolejowych. Wiaty stawiane są również na górskich szlakach turystycznych. Wiaty o dużych powierzchniach budowane są najczęściej z lekkiej szkieletowej konstrukcji stalowej. Budowle tego typu są całkowicie pozbawione ścian albo mają jedną, dwie lub trzy. Z reguły nie są zamknięte ze wszystkich czterech stron. Ściany nie spełniają wymogów izolacji termicznej (ich zadanie to osłona przed wiatrem i deszczem). Powierzchnia terenu pod wiatą, bywa utwardzana, często wykonywana jest w takiej samej konstrukcji jak nawierzchnia pobliskich placów magazynowych, parkingów. Na działkach letniskowych i często mieszkalnych pełnią funkcję zadaszenia na samochód. W związku z przepisami dotyczącymi palenia papierosów wiaty (w tym zmodyfikowane wiaty przystankowe) wyposażone w cztery ściany wykorzystywane są przez niektóre zakłady jako palarnie.

Warszawskie metro – system kolei podziemnej w mieście stołecznym Warszawie, także spółka miejska Metro Warszawskie sp. z o.o. obsługująca tę kolej.

W kolejnictwie jest to wydłużona przestrzeń ruchu pieszego znajdująca się wzdłuż toru, zazwyczaj wyniesiona na specjalnej konstrukcji ponad poziom główki szyn (PGS). Standardowe wysokości peronów to 30 cm nad PGS (peron niski), jak również 76 cm, 86 cm lub 96 cm nad PGS (perony wysokie). Dawniej stosowana była również wysokość 115 cm. Szerokość peronów waha się zwykle od 2,8 m do 8 m. Na niektórych sieciach kolejowych (zwłaszcza w USA) budowano głównie perony położone mniej więcej na wysokości główki szyny, na innych sieciach (zwłaszcza w Brytanii) budowano niemal wyłącznie perony wysokie. Wyniesione ponad poziom torowiska perony stosuje się również na sieciach tramwajowych; perony niskie o wysokości nawet ok. 20-25 cm stały się popularne na sieciach obsługiwanych taborem niskopodłogowym.

Szybka kolej miejska (także skm, kolej miejska, niem. Stadt-Schnellbahn, S-Bahn) – wysokowydajny system kolejowy przeznaczony dla lokalnego transportu pasażerskiego w dużych miastach i zespołach miejskich. Dla kolei miejskich charakterystyczne są prędkości handlowe 2–3 razy wyższe od osiąganych przez autobusy miejskie i duża częstotliwość kursowania pociągów.

TGV (fr. Train à Grande Vitesse; pol. Szybkobieżny Pociąg, Pociąg o Wysokiej Prędkości, Pociąg o Dużej Prędkości) – rodzaj francuskich elektrycznych pociągów pasażerskich, osiągających w regularnej eksploatacji prędkości do 320 km/h. TGV został opracowany i wdrożony przez firmę Alstom przy współpracy z francuskimi kolejami państwowymi SNCF.

Długość peronów zależna jest od spodziewanej maksymalnej długości pociągów; waha się od 50 m na SKM do 400 m na sieciach dalekobieżnych. Są też niekiedy stosowane mniej wygodne perony dłuższe, o ile służyć mają dwóm pociągom ustawionym w linii; wówczas pośrodku długości peronu znajduje się zwykle zjazd krzyżowy na sąsiedni tor, umożliwiający wyminięcie jednego pociągu przez drugi (np. dworzec Amsterdam Centraal).

Kintetsu (jap.: 近鉄), pełna nazwa: Kinki-Nippon Tetsudō (jap.: 近畿日本鉄道) – sieć prywatnej kolei aglomeracyjnej funkcjonująca między Osaką, Narą, Kioto, Nagoją i miastami zachodniego wybrzeża Zatoki Ise (Prefektura Mie). Jest to największa prywatna sieć kolejowa w Japonii: długość eksploatowanych linii 508,3 km, a po włączeniu linii Kintetsu eksploatowanych przez koleje "trzeciego sektora" – 582,3 km. Większość linii zbudowana jest na torze normalnym, niewielka część sieci – na torze 1067 mm, a dwie krótkie linie dowozowe – na torze 762 mm. Liczba stacji – 294. Roczne przewozy – 610 mln 33 tys. pasażerów (dziennie ok. 1,7 mln osób; 2006). Kolej posiada 1976 wagonów i zatrudnia 8419 osób. Wyróżnikiem Kintetsu wśród innych kolei prywatnych, funkcjonujących w japońskich metropoliach, jest znaczny udział ruchu międzymiastowego, obok dominującego ruchu aglomeracyjnego. Nazwę kolei można różnie tłumaczyć, "Kinki" (近畿) jest inną nazwą prowincji "Kansai" (関西).

Rozróżnia się perony boczne – z jedną krawędzią peronową (czyli obsługujące jeden tor) oraz perony wyspowe – z dwiema krawędziami (czyli obsługujące dwa tory). Niezbyt logicznym terminem peron dwukrawędziowy określa się układ, gdy tor ujęty jest krawędziami peronowymi po obu stronach (rozwiązania te bywają przydatne przy dużej wymianie pasażerów albo dla ułatwienia przesiadania). W Niemczech takie perony określa się czasem jako "układ hiszpański".

Na dworcach o mieszanym, przelotowo-czołowym układzie torów, praktyczne bywają określenia peron czołowy oraz peron przelotowy.

Określenie peron środkowy odnosi się zwykle do szerokiego peronu wyspowego, na którym umieszczone są zabudowania dworca (układ taki był często stosowany na dworcach przesiadkowych).

Na większych dworcach, zwłaszcza niemieckich, budowano na przełomie XIX i XX w. osobne perony pocztowe (inaczej perony bagażowe), służące do dostarczania i odbierania ładunków (np. dworzec Wrocław Główny). Stały się one niepotrzebne wraz z likwidacją ruchu pocztowo-bagażowego na kolei.

Na dworcach czołowych poprzeczną przestrzeń ruchu pieszego położoną przed końcami torów określa się niekiedy peronem poprzecznym.

Na wczesnych dworcach kolejowych perony urządzano wyłącznie wzdłuż budynku dworca. Osobne perony położone przy dalszych torach pojawiły się dopiero w późniejszych fazach rozwoju architektury dworcowej; jeszcze później zaczęto stosować bezkolizyjne dojścia do peronów.

Niezbędnymi elementami wyposażenia peronu jest oświetlenie peronu, tablice z oznaczeniem peronu (i przyległych torów) oraz z nazwą stacji. Peron powinien być wyposażony w system informacji akustycznej (megafony). Na większych dworcach system ten jest zróżnicowany wewnętrznie: umożliwia skierowanie niektórych komunikatów wyłącznie na jeden lub na grupę peronów. System informacji rozbudowuje się w zależności od wielkości stacji i przyjętego standardu obsługi pasażerów. Dla lepszej informacji pasażerów pociągu, nazwa stacji może pojawiać się wielokrotnie na tablicach ustawionych na całej długości peronu. Peron może być podzielony na sektory; wymagają one czytelnego uwidocznienia oznakowaniem pionowym, a także poziomym. Niektóre zarządy stosują na nawierzchni peronu oznaczenia położenia wejść do wagonów wraz z ich numeracją. Przydatnym elementem wyposażenia peronu są tablice z pełnym rozkładem jazdy pociągów odchodzących z dworca oraz diagramy układu wagonów pociągów odchodzących z danego peronu.

System informacji dynamicznej w najprostszej postaci obejmuje indykatory określające rodzaj i kierunek pierwszego odchodzącego pociągu. Takie indykatory bywały pierwotnie obsługiwane ręcznie. Współczesne indykatory elektroniczne, ustawione w kilku miejscach wzdłuż peronu, są w stanie przekazać znacznie więcej informacji, i to w kilku językach i pismach. Niektóre zarządy stosują w odniesieniu do prestiżowych pociągów z miejscami rezerwowanymi (np. TGV) dynamiczną informację pokazującą położenie poszczególnych wagonów w odniesieniu do sektorów peronu.

Coraz więcej szybkich kolei miejskich (w tym większość małych kolei automatycznych) stosuje ścianki bezpieczeństwa na krawędziach peronów, zapobiegające przypadkowemu wtargnięciu na tor. W Japonii ścianki te są najczęściej niepełnej wysokości (ok. 1,5 m).

Mała architektura peronu obejmuje wiaty, miejsca do siedzenia, kasety informacyjne i reklamowe, zatoki dla wózków bagażowych, kolumny telefoniczne i umożliwiające połączenie się z informacją dworcową. Obejmuje też system zadaszeń peronowych. Budowane często zadaszenia całościowe, obejmujące perony i tory, tzw. hale peronowe, stanowią już element "wielkiej architektury", rzutujący na całą bryłę dworca. Popularne na dawnych dużych dworcach peronowe kioski gastronomiczne lub trafiki nie są obecnie projektowane.

W przypadku peronów wyspowych, samo określenie numeru peronu w systemie informacji pasażerskiej nie wystarcza dla precyzyjnej identyfikacji pociągu. Dlatego dla wygody klientów kolei, większość przewoźników kolejowych zrezygnowała z terminu "peron" i używa wyłącznie terminu "tor". Warto przy tym zauważyć, że angielskie określenie "platform" w systemie informacji pasażerskiej praktycznie oznacza "tor" (jeden peron wyspowy tworzą dwa "platforms").