Personifikacja śmierci - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy personifikacji śmierci. Zapoznaj się również z: śmierć (ujednoznacznienie).

Detal z obrazu Śmierć i grabarz, Carlosa Schwabe, ok. 1890

Śmierć (personifikacja) – nadanie biologicznemu zjawisku śmierci cech ludzkich, nierzadko również antropomorficznej postaci. Śmierć jako pojęcie abstrakcyjne była personifikowana przez twórców wielu epok.

Słowianie – kryterium lingwistyczne, ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi, oraz kulturowe, podobne zwyczaje, obrzędy, wierzenia. Najliczniejsza indoeuropejska grupa ludnościowa w Europie, zamieszkująca wschodnią, środkową oraz południową część tego kontynentu, a także północną część Azji.

Charon (gr. Χάρων Chárōn, łac. Charon, etr. Charun) – w mitologii greckiej przewoźnik dusz przez rzekę Acheron (lub Styks); w mitologii etruskiej „demon śmierci”.

Najpopularniejsze, a mające swe źródło w średniowieczu, wyobrażenia śmierci:

zakapturzona postać kobieca (słowo śmierć w języku polskim jest rzeczownikiem rodzaju żeńskiego) lub męska (m.in. w kulturze anglosaskiej)

kostucha – ludowe, jako kościotrupa z kosą, czasem w kapturze. Jednak nie zawsze występuje pod postacią szkieletu, czasem kaptur całkowicie skrywa widok twarzy w cieniu i i nie widać innych części ciała, więc może występować jako duch (mimo tego, że widać płaszcz, kaptur oraz kosę).

W starożytnej Grecji miała postać przystojnego Tanatosa. W wyobrażeniach ludowych często jako personifikacja śmierci pojawiał się Charon. Wyobrażenie śmierci jako mężczyzny ma źródło w języku – po grecku śmierć (Θάνατος, Thanatos) jest rodzaju męskiego.

Thanatos – cykl obrazów Jacka Malczewskiego, poświęconych tematyce śmierci. Jest to ważna część poetyckiej mitologii malarza. Artysta odcinając się od pośredniowiecznej tradycji personifikowania śmierci, nie odwołuje się także do motywów makabrycznych. Autor sięga natomiast do greckiego mitu o bogu Tanatosie, bracie bliźniaku Hypnosa (boga snu). Jednak w przeciwieństwie do tradycji greckiej, Malczewski przedstawia Thanatosa jako dorodną kobietę ze skrzydłami. Powstaje w ten sposób niekonwencjonalny wizerunek śmierci. Nie jest to jednak femme fatale, motyw popularny w epoce Młodej Polski. W obrazach występuje bowiem kontrast między erotyzmem ciała kobiety a kosą – narzędziem śmierci. Takie zestawienie symboli oznacza pojmowanie śmierci jako odrodzenia, nadziei na przejście do nowego życia w lepszym świecie (obraz Zmartwychwstanie). Malczewski przedstawiał śmierć także jako kobietę z kosą zamykającą oczy starca albo z twarzą kochanki (obraz z 1911).

Mężczyzna - nazwa osobnika płci męskiej z rodzaju Homo. Mężczyzna różni się od kobiety genetycznie, posiada chromosom Y, co warunkuje różnice budowy morfologicznej i anatomicznej oraz często zachowaniem, widocznym z różnych struktur społecznych w różnych epokach i formach kulturowych.

Wśród Słowian śmierć symbolizowała Marzanna, której wyobrażenie w postaci najczęściej słomianej kukły, palono lub topiono w okresie Jarego Święta.

W średniowieczu przedstawiana była jako gnijący trup, mumia lub suchy szkielet. Przeważnie była kobietą, ale w Niemczech występowały męskie personifikacje śmierci (po niemiecku der Tod – śmierć jest rodzaju męskiego).

Śmierć występowała w toposach takich jak Zaraza-Dżuma, Legenda o trzech żywych i trzech umarłych i Triumf śmierci, Taniec śmierci. W literaturze częsty był motyw rozmowy ze śmiercią, obecny w utworze Rozmowa Mistrza Polikarpa ze śmiercią.

James Sidney Ensor (ur. 13 kwietnia 1860 w Ostendzie, zm. 19 listopada 1949 tamże) – belgijski malarz, grafik, pisarz i kompozytor. Uważany jest za prekursora ekspresjonizmu.

Jacek Malczewski herbu Tarnawa, (ur. 15 lipca 1854 w Radomiu, zm. 8 października 1929 w Krakowie) – polski malarz, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku.

W epoce renesansu przedstawiano śmierć jako Mojry lub przynajmniej najstarszą z nich, Atropos.

W Baroku powrócono do przedstawień makabrycznych, opartych na wzorcach średniowiecznych.

W epoce Młodej Polski powstawały liczne przedstawienia makabryczne, jak na obrazach Jamesa Ensora (np. A fight over a smoked herring – Spór szkieletów o śledzia), czy portrety ze śmiercią a także wiele innych obrazów Arnolda Böcklina. Oryginalną personifikację śmierci stworzył Jacek Malczewski na obrazach z cyklu Thanatos i Śmierć.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Rodzimowierstwo słowiańskie, słowianowierstwo – system wierzeń etnicznych odwołujących się do tradycji przedchrześcijańskich, głównie wspólnoty słowiańskiej – czasem z elementami mogącymi wywodzić się z mitologii i legend dawnych plemion zamieszkujących obecne tereny Polski przed osadnictwem słowiańskim (lub z tym osadnictwem się przenikającymi) jak ludność germańska, bałtycka (Prusowie), czy nawet celtycka, dla których wspólnym mianownikiem była świętość natury. Zespół poglądów opartych na mitologii słowiańskiej i zachowanych obyczajach lokalnej społeczności.

Śmierć stała się też celem żartów, np słynnej grupy Monty Python lub Terry'ego Pratchetta.

narodziła się wraz z odgryzieniem przez Adama kawałka zakazanego owocu w raju,

wykonuje zadanie otrzymane od Boga i niczym nie można jej przekupić,

ma niewyobrażalną władzę, pod którą uginają się najwięksi,

wie, że dosięgnie ostatecznie każdego człowieka,

podczas Sądu Ostatecznego będzie prowadziła grzeszników do piekła, po czym zniknie.

jest tylko siłą roboczą bo decyzje o śmierci podejmuje Bóg

jest postacią odrażającą a mimo to niektórzy chcą, a wręcz pragną się z nią spotkać

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Śmierć (personifikacja)