Pete Sampras (ur. 12 sierpnia 1971 w Waszyngtonie) – tenisista amerykański, pochodzenia greckiego, zwycięzca 14 turniejów wielkoszlemowych w grze pojedynczej (więcej ma tylko Szwajcar Roger Federer – 16).

Dominował w tenisie męskim w latach 90.; w 1993 został po raz pierwszy liderem rankingu światowego 6 sezonów lata 1993-1998 kończył jako lider rankingu ATP – jest to rekord pod tym względem. Łącznie na 1. miejscu w rankingu ATP spędził 286 tygodni, co jest także rekordem pod tym względem. Pierwszy turniej wielkoszlemowy wygrał w 1990, pokonując w finale US Open Agassiego; ten sam zawodnik był przeciwnikiem Samprasa w jego ostatnim finale – także na US Open, w 2002. Również ten pojedynek, podobnie jak większość ze spotkań z Agassim (swoim największym rywalem w okresie dominacji), wygrał Sampras. Finał US Open 2002, rozegrany we wrześniu 2002, okazał się ostatnim meczem w karierze zawodniczej Pete Samprasa, który po wielomiesięcznym namyśle (i licznych spekulacjach medialnych) ogłosił zakończenie kariery w dniu inauguracji kolejnej edycji US Open, 25 sierpnia 2003.

Największe sukcesy przyniósł Samprasowi turniej wimbledoński; Amerykanin wygrał tu aż siedem razy (Jest to rekord pod tym względem) ex aequo z Brytyjczykiem Willianem Renshawem, pozostając niepokonanym w latach 1993-1995 i 1997-2000. Przejął od Beckera przydomek Króla kortu centralnego na Wimbledonie (aktualnie ten przydomek należy do Szwajcara, Rogera Federera). Odnosił sukcesy także w Australian Open (dwie wygrane), natomiast bez powodzenia startował na kortach Rolanda Garrosa; jego wielkim celem było zwycięstwo na paryskiej mączce, czego najbliższy był w 1996, kiedy uległ w półfinale Kafielnikowowi (późniejszemu triumfatorowi). Na kortach o nawierzchni ziemnej odnosił sukcesy rzadko, chociaż wygrał m.in. prestiżowy turniej Italian Open na kortach Foro Italico w Rzymie (1994).

W latach 1990-2000 regularnie kwalifikował się do turnieju Masters, za każdym razem (oprócz 1990) awansując co najmniej do półfinału. Wygrywał Masters pięciokrotnie (1991, 1994, 1996, 1997, 1999).

Kariera

Pete Sampras urodził się w rodzinie potomków greckich emigrantów w Potomac w stanie Maryland, dzieciństwo spędził jednak głównie w ciepłej Kalifornii w Palos Verdes. W wieku 3 lat po raz pierwszy wziął do ręki rakietę tenisową i zaczął regularnie ćwiczyć grę w tenisa. Jego idolem od najmłodszych lat był słynny Australijczyk Rod Laver. Talent młodego Samprasa został szybko dostrzeżony przez znajomego jego rodziców, pediatrię i wielkiego fana tenisa Petera Fischera, który był jego pierwszym trenerem do roku 1989. Sampras początkowo grał defensywnie z tyłu kortu, a jego najlepszym uderzeniem był oburęczny backhand. Pod wpływem Fischera zmienił styl na ofensywny a oburęczny backhand na jednoręczny, żeby w przyszłości mieć większe szanse na triumf na trawiastych kortach Wimbledonu.

Pierwsze lata w ATP. Zwycięstwo na US Open (1988 – 1990)

Sampras został profesjonalnym tenisistą w 1988 roku, w wieku 16 lat. Szybko wszedł do pierwszej setki rankingu ATP. W roku następnym nieznacznie poprawił swój ranking, nadal jednak nie był w stanie przejść drugiej rundy w żadnym turnieju wielkoszlemowym poza US Open (w drugiej rundzie tego turnieju Sampras odniósł cenne zwycięstwo, eliminując mistrza z 1988 roku Matsa Wilandera), nie odniósł też większych sukcesów w turniejach niższej rangi. Sezon 1989 Sampras zakończył na 81 miejscu w rankingu ATP.

Przełom dla 19 letniego wówczas Samprasa nastąpił w roku 1990, kiedy to osiągnął najpierw ćwierćfinał turnieju w Sydney, a potem czwartą rundę Australian Open (przegrał w czterech setach z Yannickiem Noah). W lutym wygrał swój pierwszy turniej w profesjonalnej karierze na dywanie w Filadelfii, pokonując m.in. rozstawionego z numerem szóstym Andre Agassiego, turniejową ósemkę Tima Mayotta, a w finale przyszłego zwycięzcę French Open Andrésa Gómeza. Dzięki temu zwycięstwu po raz pierwszy w karierze wszedł do pierwszej dwudziestki najlepszych tenisistów świata. Nie wystąpił na turnieju Rolanda Garrosa, wygrał jednak drugi tytuł w sezonie na trawie w Manchesterze, pokonując w finale Gilada Blooma. Na Wimbledonie przegrał już w pierwszej rundzie z Christo van Rensburgiem. Sampras mimo tej porażki zaliczył jednak znakomitą końcówkę sezonu. Błysnął na turniejach rozgrywanych na szybkich twardych kortach w Ameryce Północnej. Podczas turnieju Rogers Cup pokonał kilku znanych zawodników, m.in. wyeliminował w ćwierćfinale słynnego rodaka Johna McEnroe, w półfinale przegrał z Michaelem Changiem. Do półfinału doszedł również na turnieju w Los Angeles, gdzie przegrał z numerem dwa światowego rankingu Stefanem Edbergiem. Nikt nie stawiał młodego Samprasa w gronie faworytów do zwycięstwa na US Open. Młody Amerykanin zaskoczył wszystkich, kiedy pokonał w czwartej rundzie Austriaka Thomasa Mustera, a w ćwierćfinale w pięciu setach zmierzającego do dziewiątego z rzędu finału US Open Ivana Lendla. W półfinale pokonał w czterech setach Johna McEnroe. W finale zmierzył się z Andre Agassim, tegorocznym finalistą French Open, i pokonał go w trzech setach, zostając najmłodszym w historii zwycięzcą tego turnieju.

Na koniec sezonu Sampras wystąpił w pierwszej edycji prestiżowego turnieju o Puchar Wielkiego Szlema, pokonując w finale w trzech setach późniejszego trenera Andre Agassiego Brada Gilberta. Zakończył ten rok na 5 miejscu listy ATP.

Lata 1991-1992

Pete Sampras wygrał w 1991 ponownie cztery turnieje, w tym po raz pierwszy triumfował na ważnym turnieju Tennis Masters Cup, kiedy to pokonał w czterech setach Jima Couriera. Nie odniósł jednak większych sukcesów na turniejach wielkiego szlema. Na Wimbledonie odpadł już w drugiej rundzie, na US Open przegrał w ćwierćfinale z Jimem Courierem. Po tej porażce młody Sampras pozwolił sobie na uwagę, że właściwie cieszy się z tej przegranej, gdyż nie radził sobie z oczekiwaniami mediów i kibiców. Jego oświadczenie spotkało się z falą krytyki jako wyraz postawy niegodnej sportowca.

W 1992 roku Sampras w końcu zaczął odnosić większe sukcesy w szlemach od czasu pamiętnego triumfu na US Open w 1990 roku. Nie zagrał w Australian Open, ale na paryskiej mączce podczas turnieju French Open doszedł po raz pierwszy do ćwierćfinału (przegrał w trzech setach z Agassim). Na Wimbledonie doszedł do półfinału (eliminując w ćwierćfinale obrońcę tytułu Niemca Michaela Sticha), gdzie przegrał w czterech setach z Goranem Ivaniševiciem. Doszedł do finału US Open, gdzie przegrał z obrońcą tytułu Szwedem Stefanem Edbergiem w czterech setach 6:3, 4:6, 6:7(5), 2:6. Sampras przyznał później, że ta porażka była dla niego szczególnie bolesna. Obudziła w nim ducha rywalizacji oraz skłoniła do wzmożonego wysiłku w walce o pierwsze miejsce w rankingu ATP.

Pierwsze lata dominacji. Sezony 1993-1994

Zdeterminowany do walki o pierwsze miejsce w rankingu Sampras zaczął sezon 1993 od dobrego występu na pierwszym turnieju wielkiego szlema rozgrywanym w Melbourne, gdzie przegrał w półfinale ponownie z Edbergiem. Dzięki zwycięstwu w prestiżowym turnieju w Miami, w Tokio oraz Hongkongu po raz pierwszy w kwietniu 1993 roku został liderem rankingu ATP. Na turnieju Rolanda Garrosa powtórzył wynik z ubiegłego roku (przegrał z późniejszym triumfatorem Sergim Bruguerą w czterech setach). Wygrał jednak miesiąc później swój drugi tytuł wielkoszlemowy w karierze, pokonując w finale Wimbledonu Jima Couriera 7:6(3), 7:6(6), 3:6, 6:3, a następnie dwa miesiące później swój drugi tytuł US Open, wygrywając w trzech setach z Francuzem Piolinem 6:4, 6:4, 6:3. Mimo iż na ostatnim w sezonie turnieju mistrzów rozgrywanym we Frankfurcie nad Menem przegrał w finale z Niemcem Michaelem Stichem, z ośmioma tytułami na koncie zakończył sezon jako decydowany lider rankingu ATP.

W 1994 Sampras wygrał aż dziesięć turniejów i ponownie pewnie zakończył sezon na pierwszym miejscu listy ATP. Triumfował po raz pierwszy na turnieju Australian Open, w finale pokonując Todda Martina 7:6(4), 6:4, 6:4. Wygrał trzy turnieje rangi Masters Series w Indian Wells, Miami oraz w Rzymie (największy sukces Samprasa na mączce), obronił również w znakomitym stylu swój tytuł wywalczony rok wcześniej na Wimbledonie (wygrana w finale z Ivaniševiciem 7:6(2), 7:6(5), 6:0). Na US Open wystąpił zmagając się z kontuzją stopy i przegrał w czwartej rundzie w pięciu setach z Jaime Yzagą. Sezon zakończył wygrywając po raz drugi w karierze turniej Tennis Masters Cup, pokonując tym razem Borisa Beckera 4:6, 6:3, 7:5, 6:4.

Na szczycie listy ATP. Lata 1995-1998

Sampras nie obronił w sezonie 1995 tytułu w Melbourne. Podczas tego turnieju stoczył jeden z najbardziej pamiętnych meczy w karierze w ćwierćfinale z Jimem Courierem, kiedy w piątym secie przeżył załamanie emocjonalne i ze łzami w oczach kończył mecz. Okazało się, że u jego trenera oraz bliskiego przyjaciela Tima Gulliksona wykryto złośliwy nowotwór mózgu. Emocjonalnie zdruzgotany Sampras przegrał w finale ze zdeterminowanym Andre Agassim 6:4, 1:6, 6:7(6), 4:6, z którym w całym sezonie 1995 Sampras miał toczyć bardzo wyrównaną i pasjonującą rywalizację o fotel lidera rozgrywek ATP na koniec sezonu. Sampras wygrał z Agassim w finale turnieju w Indian Wells, ale przegrał w finale turnieju w Miami. Na Wimbledonie Sampras triumfował po raz trzeci z rzędu, pokonując w półfinale po pięciosetowej batalii Gorana Ivaniševicia, a w finale weterana Borisa Beckera 6:7(5), 6:2, 6:4, 6:2. Podczas serii turniejów rozgrywanych na twardych kortach Ameryki Północnej Agassi ponownie pokonał Samprasa, tym razem w finale turnieju w Montrealu. Sampras zrewanżował się Agassiemu za tę przegraną na US Open, kiedy w długo antycypowanym finale ostatniego turnieju wielkiego szlema w tym roku, który miał praktycznie przesądzić o tym kto będzie kończył sezon na pierwszym miejscu rankingu, pokonał swojego rywala po zaciętym pojedynku wynikiem 6:4, 6:3, 4:6, 7:5. Po śmierci Gulliksona trenerem Samprasa został były tenisista Paul Annacone, który przestawił grę Amerykanina na styl jeszcze bardziej ofensywny.

W sezonie 1996 Sampras wygrał 8 turniejów, ale tylko jeden turniej rangi wielkiego szlema. W Australii przegrał już w trzeciej rundzie z silnie serwującym Markiem Philippoussisem. Na turnieju w Paryżu Sampras nieoczekiwanie doszedł do półfinału, eliminując po drodze kolejno dwóch byłych mistrzów French Open w dwóch pięciosetowych maratonach: Sergi Bruguerę i Jima Couriera. W półfinale uległ jednak wyraźnie późniejszemu triumfatorowi Rosjaninowi Kafielnikowowi. Na turnieju wimbledońskim Sampras przegrał w ćwierćfinale w trzech setach ze znakomicie dysponowanym Holendrem Richardem Krajickiem. Na turnieju US Open Sampras błysnął efektowną grą oraz sportową determinacją. W ćwierćfinałowym meczu z Hiszpanem Àlexem Corretją w tie-breaku piątego seta Sampras słaniał się na korcie i dostał torsji, ale ostatecznie wygrał. W finale pokonał Michaela Changa w trzech setach 6:1, 6:4, 7:6(3). Na kończącym sezon turnieju Masters Cup rozgrywanym na nawierzchni dywanowej w Hanowerze Sampras stoczył jeden z najbardziej pamiętnych pojedynków w karierze, pokonując w finale po stojącym na bardzo wysokim poziomie meczu Niemca Borisa Beckera wynikiem 3:6, 7:6(5), 7:6(4), 6:7(11), 6:4. Po raz czwarty z rzędu zakończył sezon jako lider rozgrywek ATP.

Sezon 1997 był jednym z najlepszych w karierze Samprasa, który zakończył go jako nr 1 na świecie z 8 tytułami na koncie. Ponownie wygrał Australian Open, pokonując w finale młodego Hiszpana Carlosa Moyę. Odzyskał tytuł na Wimbledonie (w finale pokonał Piolina), wygrał dwa turnieje rangi Masters w Cincinnati oraz Paryżu. Jako jedyny w historii gracz wygrał zarówno Puchar Wielkiego Szlema jak i Tennis Masters Cup w jednym sezonie, pokonując kolejno Patricka Raftera oraz Kafielnikowa. Jedyną niespodziewaną porażkę poniósł na turnieju US Open, gdzie w czwartej rundzie przegrał w pięciu setach z Petrem Kordą.

Sezon 1998 przyniósł obniżkę formy: Amerykanin zdołał wygrać tylko cztery turnieje w roku. Pojawili się również groźni dla Samprasa rywale, błyskotliwie grający Chilijczyk Marcelo Rios oraz Australijczyk Patrick Rafter. Sampras słabo spisywał się przede wszystkim w turniejach wielkoszlemowych. Na Australian Open przegrał w ćwierćfinale z Karolem Kučerą, na French Open odpadł już w drugiej rundzie z mało znanym Paragwajczykiem Delgado. Tytuł na Wimbledonie Sampras obronił dopiero po bardzo zaciętym i wyrównanym pięciosetowym meczu z Ivaniševiciem, który wygrał ostatecznie wynikiem 6:7(2), 7:6(9), 6:4, 3:6, 6:2. Na US Open przegrał w półfinale w pięciu setach z Patrickiem Rafterem mimo prowadzenia 2-1 w setach. Udało mu się jednak po raz szósty z rzędu zakończyć sezon na pierwszym miejscu listy ATP.

Utrata pierwszego miejsca. Lata 1999-2000

Sampras w 1999 nie grał całą pierwszą część sezonu z powodu kontuzji. Do gry powrócił jednak w wielkim stylu tuż przed Wimbledonem, kiedy wygrał 24 mecze z rzędu, wygrywając kolejno tytuły w Queens, na Wimbledonie, w Los Angeles i w Cincinnati. W finale Wimbledonu pokonał wracającego do wielkiej formy dawnego rywala Andre Agassiego 6:3, 6:4, 7:5. Agassiego pokonał również w finale Los Angeles oraz półfinale Cincinnati i przystępował do US Open jako zdecydowany faworyt. Tuż przed US Open doznał jednak kontuzji na treningu i musiał zrezygnować z udziału w turnieju. Oznaczało to, że po raz pierwszy od sześciu lat Sampras nie zakończy roku na fotelu lidera rozgrywek. Zdołał jednak wygrać po raz piąty tytuł Masters Cup w Hanowerze, ponownie pokonując Agassiego 6:1, 7:5, 6:4.

W 2000 roku Sampras doszedł do półfinału Australian Open, gdzie przegrał w pięciu setach z Agassim. W dalszej części sezonu osiągnął jednak znaczące sukcesy. Wygrał po raz trzeci prestiżowy turniej w Key Biscayne (pokonał w finale Gustavo Kuertena). Po raz siódmy w karierze zwyciężył na Wimbledonie, mimo iż od drugiej rundy tego turnieju gra z bolesną kontuzją goleni. W finale pokonał po ciężkim meczu Patricka Raftera 6:7(10), 7:6(5), 6:4, 6:2, potwierdzając swoją absolutną dominację na trawnikach Wimbledonu. Był to także trzynasty tytuł wielkoszlemowy w karierze Samprasa, który został wówczas rekordzistą wśród mężczyzn jeśli chodzi o liczbę zwycięstw w turniejach wielkiego szlema. Na US Open dotarł do finału, gdzie dość gładko przegrał z młodym Maratem Safinem 4:6, 3:6, 3:6. W turnieju Masters w Lizbonie Amerykanin przegrał z półfinale z Kuertenem.

Zmierzch kariery i ostatni tytuł wielkoszlemowy

Sampras od czasu zwycięstwa na Wimbledonie nie wygrał przez następne 24 miesiące żadnego turnieju. Na Wimbledonie był obrońcą tytułu, ale przegrał w pięciu setach z młodym Rogerem Federerem już w czwartej rundzie. Na US Open doszedł ponownie do finału, gdzie ponownie przegrał z trzech setach, tym razem z Lleytonem Hewittem 6:7(4), 1:6, 1:6. W 2002 roku Sampras przegrał w finale turnieju w Houston z Andy Roddickiem, natomiast na Wimbledonie przegrał ze 145 w rankingu ATP Szwajcarem Georgiem Bastlem już w drugiej rundzie. Tuż przed turniejem US Open w 2002 roku Sampras był skazywany przez znawców na porażkę we wczesnej fazie turnieju. Amerykanin pokonał jednak po ciężkich bojach młodszych zawodników (m.in. Grega Rusedskiego, Tommy'ego Haasa i Andy'ego Roddicka) i doszedł do finału, gdzie po raz kolejny zmierzył się z Agassim. Sampras wygrał ostatni mecz na tym turnieju, pokonując Agassiego 6:3, 6:4, 5:7, 6:4 i zdobywając tym samym czternasty tytuł wielkiego szlema w karierze. Był, jak się to później okazało, również ostatni mecz w karierze Samprasa, który nie grał przez cały następny rok, ale decyzję o przejściu na sportową emeryturę oficjalnie ogłosił dopiero na US Open w 2003 roku. Tuż po zakończeniu kariery przez amerykańskiego tenisistę zaczęto wymieniać go w gronie największych mistrzów tej dyscypliny.

W 2007 Pete Sampras został wpisany na listę Międzynarodowej Galerii Sław Tenisa (International Tennis Hall Of Fame).

Puchar Davisa

Sampras dwukrotnie zdobył wraz z reprezentacją USA Puchar Davisa: w 1992 i w 1995 roku. W meczu finałowym przeciwko Szwajcarii w 1992 został wystawiony jedynie do gry podwójnej, zdobył punkt w parze z Johnem McEnroe, pokonując Rosseta i Hlaska w pięciu setach. Ponownie przyczynił się do sukcesu USA w Pucharze Davisa w 1995. W finale z Rosją pokonał w Moskwie Andrieja Czesnokowa w pięciu setach oraz Kafielnikowa w trzech setach na swojej najmniej lubianej nawierzchni (mączce).