Petržalka - dzielnica Bratysławy - Polski Serwis Naukowy

Petržalka (węg. Pozsonyligetfalu, Ligetfalu, niem. Engerau, po polsku popularna pisownia Petrzalka) to największa dzielnica mieszkaniowa Bratysławy. Leży na prawym brzegu Dunaju w powiecie Bratysława V. Liczy ponad 115 000 mieszkańców; jeden z najgęściej zaludnionych terenów w Europie Środkowej.

Historia

Pierwsza wzmianka pochodzi z 1225 - list królewski wspomina o osadzie zwanej Flantschendorf (Fl(u)ecendorf/Wlocendorf). W 1278 pojawia się nazwa Flezyndorph, natomiast po najeździe tatarskim spustoszoną okolicę zasiedlają koloniści z Niemiec. Właściwy początek współczesnej osadzie dała druga fala kolonizacji na przełomie średniowiecza i renesansu - wtedy pojawiła się po raz pierwszy niemiecka nazwa Engerau, występująca także jako Ungarau (w wolnym tłumaczeniu "węgierska wieś"). Węgierskie nazwy zaczęły występować dopiero w XIX wieku - w 1863 Ligetfalva, przekształcone później na Ligetfalu (stosowane także z przedrostkiem Pozsony-).

Bratislava-Petržalka, Železničná stanica Bratislava-Petržalka – stacja kolejowa w Bratysławie, w dzielnicy Petržalka, w Słowacji. Stacja posiada 2 perony.
E75 – oznaczenie trasy europejskiej bezpośredniej północ-południe, biegnącej z Vardø w Norwegii przez Finlandię, Polskę, Czechy, Słowację, Węgry, Serbię, Macedonię do miejscowości Sitía na Krecie w Grecji.

W latach 1774-1776 założono w Petrzalce park na dotychczasowych terenach myśliwskich. Początkowo był w stylu barokowego klasycyzmu, jego dzisiejszy wygląd pochodzi z 1839 (zmiany przeszedł również w latach 70. XX wieku). Jest to jeden z najstarszych parków w Europie

W 1809 stacjonowały na tym terenie wojska napoleońskie i ostrzeliwały Bratysławę.

Ružinov (niem. Rosenheim, węg. Főrév) - dzielnica Bratysławy, położona w powiecie Bratysława II, na wschód od centrum miasta. Jedna z najważniejszych dzielnic miasta, druga pod względem liczby mieszkańców.
E65 - trasa europejska wiodąca z północy na południe Europy. Łączy miasto Malmö w Szwecji, będące ważnym ośrodkiem gospodarczym i portowym, z południem Europy, a dokładniej z miejscowością Chania w Grecji.

W 1866 w Petrzalce mieszkało 594 osoby w 105 domach. W okolicy dominowały sady, parki i inne tereny zielone. W 1891 miejscowość poprzez Most Franciszka Józefa (obecnie Stary Most) zyskała połączenie z Bratysławą i Szombathely, a tuż przed I wojną światową z Wiedniem dzięki Pressburger Bahn. Na początku XX wieku zaczęły w Petrzalce powstawać zakłady przemysłowe i fabryki.

Metro to potoczne określenie (wywodzące się od ang. Metropolitan Railway) szybkiej kolei miejskiej, z niezależnym całkowicie lub częściowo, podziemnym korytarzem. Charakteryzuje się wysokimi peronami, wagonami jeżdżącymi pojedynczo lub w układach wielowagonowych, rozwijającymi wysoką prędkość i osiągającymi duże przyspieszenia, na torach oddzielonych od innego typu ruchu specjalną sygnalizacją. W 15 starych krajach UE istnieje obecnie przeszło 30 systemów metra, ostatnie inwestycje to systemy w: Tuluzie (1993), Neapolu (1995), Warszawie (1995), Bilbao (1997), Atenach (1998), Katanii (1999), Kopenhadze (październik 2002), Porto (grudzień 2002) i Turynie (2005).
Kolej podmiejska Bratysława-Wiedeń (niem. Pressburger Bahn, Localbahn Wien–Pressburg, słow. Električková trať Bratislava-Viedeň, Viedenská električka) to elektryczna kolej dojazdowa, uruchomiona w 1914, pomiędzy stolicą Cesarstwa Austrii, a ówczesnym węgierskim miastem Pozsony (niem. Pressburg, dzisiejszą Bratysławą). Łączyła w sobie elementy tramwaju i kolei.

W 1910 absolutną większość mieszkańców stanowili Niemcy - na 2947 mieszkańców było ich 1997 Niemców, poza tym 495 Węgrów i 318 Słowaków. Mimo to po I wojnie światowej przyłączono ją do Czechosłowacji na mocy traktatu w Trianon ze względów gospodarczych, jako tzw. przyczółek bratysławski (mieszkańcy Bratysławy mieli tutaj swoje sady i ogrody). Wtedy zaczęto używać oficjalnie współczesnej nazwy słowackiej Petržalka (pojawiła się na początku XX wieku). W okresie międzywojennym przybyło do miejscowości bardzo dużo Słowaków i w 1921 Niemcy stanowili już tylko niewiele ponad połowę ludności, a w 1930 tylko 22% (13% było Węgrami). Ogólna liczba ludności wzrosła w tym czasie o kilkaset procent.

Cmentarz – jest instytucjonalnie ukształtowanym wycinkiem przestrzeni o programowo założonym grzebalnym przeznaczeniu, zorganizowanym zaś wedle pewnych dyrektyw - reguł kulturowych, związanych tak ze zrytualizowaniem form grzebania zmarłych, jak i z istnieniem pewnej tradycji sposobu utrwalania pamięci o nich.
Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

W latach 20. do Petrzalki przyłączono fragment miejscowości Kittsee, wraz z jednym z dworców kolejowych (pod nazwą Kopčany).

W 1938 wraz z Devinem włączona po traktacie monachijskim w granice III Rzeszy; powodem miał być fakt, że przed I wojną światową i gwałtowną imigracją Słowaków w Petrzalce przeważali Niemcy.

Typowa zabudowa dzielnicy

4 kwietnia 1945 Armia Czerwona zajęła Petrzalkę i ta ponownie znalazła się w Czechosłowacji, a w 1946 stała się jedną z dzielnic Bratysławy.

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.
Nový most (Nowy Most) – most nad Dunajem w Bratysławie z charakterystycznym pylonem zwieńczony położonym na wysokości ponad 84 metrów "latającym spodkiem", mieszczącym restaurację na 430 osób. Wewnątrz lewego filaru pylonu umieszczono windę, w prawym filarze znajdują się schody ewakuacyjne. Pozostałe wymiary: długość 430 m, szerokość 21 m, waga 7537 t.

W okresie powojennym Petrzalka przeżyła rozwój budowlany - ponieważ miała pełnić rolę dzielnicy-"sypialni", wybudowano liczne osiedla złożone z wielopiętrowych bloków (zwłaszcza od lat 70). Dzięki tym działaniom dzielnica stała się najludniejsza w mieście, ale również najbardziej niebezpieczna. Pod koniec okresu socjalistycznego planowano budowę metra (pierwszego na Słowacji) z Petrzalki do centrum miasta, ale po zmianie systemu politycznego zabrakło pieniędzy na realizację tej koncepcji (powstało tylko kilka konstrukcji, m.in. pojedyncze tunele).

Traktat w Trianon – podpisany 4 czerwca 1920 w pałacu Grand Trianon w Wersalu traktat pokojowy między Węgrami a państwami Ententy: USA (które go nigdy nie ratyfikowały), Wielką Brytanią, Francją, Włochami, Rumunią, Królestwem SHS (późniejsza Jugosławia), Czechosłowacją i Polską.
Park – teren rekreacyjny, przeważnie z dużą ilością flory, w tym często zadrzewiony. W miastach ma charakter dużego, swobodnie ukształtowanego ogrodu z alejami spacerowymi.

Rzadki przykład starej zabudowy

W 2001 w dzielnicy mieszkało 117 227 mieszkańców, w tym 108 600 Słowaków, 4259 Węgrów, 1788 Czechów, 219 Niemców.

W ostatnich latach władze miasta robią dużo, aby zmienić niekorzystny wizerunek dzielnicy. Zrekonstruowano jeden z najstarszych miejskich teatrów "Arena", powstało centrum handlowe "Aupark" i strefa handlowa "Danubia", wzdłuż głównych ulic rosną konstrukcje biurowców (m.in. wielofunkcyjny kompleks "Wiena Gate"). Przez Petrzalkę przebiega międzynarodowa trasa rowerowa z Austrii do Węgier (Dunajská cyklistická cesta).

Powiat Bratysława V (słow. okres Bratislava V) – słowacka jednostka administracyjna znajdująca się w kraju bratysławskim, obejmująca bratysławskie dzielnice Petržalka, Jarovce, Rusovce, Čunovo.
Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Do 2010 dzielnicę z centrum miał połączyć szybki tramwaj (zamiast zarzuconego planu budowy metra), ale nie udało się dotrzymać tego terminu.

Podział dzielnicy

Wielopiętrowe bloki i kanał Chorvátske rameno

Petrzalka dzieli się na trzy główne części:

Dvory - dominują blokowiska,

Lúky,

Háje.

Nieoficjalnie (uwarunkowane podziałem historycznym) również na inne dzielnice:

Przyczółek bratysławski (węg. Pozsonyi hídfő, niem. Pressburger (Bratislavaer) Brückenkopf) – dawna potoczna nazwa jedynej części Słowacji (wcześniej - Czechosłowacji) położonej na południe od Dunaju. W całości leży w granicach Bratysławy.
FC Petržalka 1898 – słowacki klub piłkarski z Bratysławy, występujący w I lidze. W 2005 i 2008 roku zdobył mistrzostwo kraju. Jest to najstarszy klub na Słowacji.

Ovsište (niem. Habern, węg. Zabos) - pierwotnie była w tych okolicach wyspa, majątek rodziny Pallfy. Na początku XX wieku założono niedużą osadę, która znajdowała się na pograniczu Petrzalki i Prievozu (dawna nazwa dzielnicy Ružinov),

Kopčany (niem. Kittsee) - dawniej część węgierskiej, a obecnie austriackiej wsi Kittsee,

Zrkadlový háj (niem. Spiegelhaufen),

Starý háj - częściowo jest to teren chronionego krajobrazu,

Janíkov dvor (niem. Antonienhof) - położony w południowej części Petrzalki, do 1947 teren graniczny. Tutaj miała znajdować się stacja techniczna planowanego bratysławskie metra.

Kapitulský dvor (niem. Flantschendorf) - jedna z najstarszych części Petrzalki, w przeszłości była tutaj osada średniowieczna Flantschendorf (Fl(u)ecendorf/Wlocendorf). Znajduje się tutaj najstarszy czynny do dzisiaj cmentarz (założony w latach 20. XX wieku).

Dunaj (łac. Danubius, ang. Danube, niem. Donau, słow. Dunaj, węg. Duna, chorw. Dunav, serb. i buł. Дунав, rum. Dunărea, ukr. Дунай gr. Ίστρος Istros) – po Wołdze druga co do długości rzeka w Europie.
Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)