Piątek, trzynastego - film 1980 - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy filmu Seana S. Cunninghama z 1980 roku. Zapoznaj się również z: reboot filmu z 2009 roku.

Piątek, trzynastego (ang. Friday the 13th, 1980) – amerykański filmowy horror z podgatunku slasher, jeden z najpopularniejszych slasherów powstałych w latach osiemdziesiątych. Zapoczątkował serię filmową, na którą do 2009 roku roku złożyło się dwanaście tytułów.

VHS (ang. Video Home System, czasami błędnie rozwijany jako Vertical Helical Scan, co jest określeniem systemu zapisu) - w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych popularny standard zapisu i odtwarzania kaset wideo przeznaczony dla rynku konsumenckiego.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Wielokrotnie krytykowany za banalność przekazu, dziś uznawany za klasykę gatunku, głównie dzięki efektom specjalnym Toma Saviniego i ścieżce dźwiękowej Harry'ego Manfrediniego. Głównym negatywnym bohaterem pierwszej części Piątku, trzynastego jest Pamela Voorhees, matka tragicznie zmarłego przed laty Jasona, która mści się za śmierć syna na każdym, kto przekroczy teren obozu nad Crystal Lake.

The Remake – amerykański niezależny horror filmowy z roku 2006. Film zrealizowała minimalnym kosztem (zaledwie stu tysięcy dolarów) rodzina Brunswicków – reżyser filmowa Tommy, jej mąż Todd i ich dzieci – oraz ich bliscy.
Zwiastun – zapowiedź wydarzenia, oznaka, prognostyk, omen. Także osoba przynosząca nowiny, wieści o czymś co ma nastąpić. W medycynie – objaw zapowiadający chorobę, czyli prodrom.

W roku 1987 Simon Hawke wydał nowelizację fabuły filmu, a w 2009 roku powstał reboot filmu w reżyserii Marcusa Nispela.

Opis fabuły

Film rozpoczyna się wczesnym latem 1958 roku. Nastoletnia para opiekunów z obozu wakacyjnego wymyka się z kempingowego domku i udaje się w kierunku stodoły, by tam uprawiać seks. Zanim dwójka rozbiera się do naga, niewidoczny oprawca najpierw dźga chłopaka nożem w brzuch, a następnie morduje również dziewczynę.

DVD (Digital Video Disc lub Digital Versatile Disc) – standard zapisu danych na optycznym nośniku danych, podobnym do CD-ROM (te same wymiary: 12 lub 8 cm) lecz o większej pojemności uzyskanej dzięki zwiększeniu gęstości zapisu.
Tom Savini właściwie Thomas Vincent Savini (ur. 3 listopada 1946 w Pittsburghu) – amerykański aktor, kaskader, reżyser i specjalista od efektów specjalnych.

Następnie akcja przenosi się na piątek, trzynastego czerwca czasu obecnego, tj. 1979 roku. Młoda dziewczyna, imieniem Annie (Robbi Morgan), odwiedza przydrożny bar i pyta obsługę, jak dojść do obozowiska nad jeziorem Crystal, czym szokuje pracowników i gości miejsca. Ralph (Walt Gorney), miejscowy dziwak, dowiedziawszy się o reaktywacji kempingu, informuje Annie o klątwie krążącej nad terenem. Annie zostaje wszak udzielona pomoc i kierowca jeepa, którego twarz nie jest widoczna, podwozi ją nad Crystal Lake. W trakcie drogi Annie niepokoi fakt, że kierowca gwałtownie przyspiesza. Dziewczyna wyskakuje z samochodu, lecz kierowca rusza za nią. W głębi lasu morduje dziewczynę nożem łowieckim.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Krwawy obóz Bay (wł. Reazione a catena, ang. A Bay of Blood aka Twitch of the Death Nerve) – włoski film fabularny z 1971 roku, często uznawany za pierwszy oficjalny slasher w historii kinematografii, także przedstawiciel włoskiego nurtu grozy – giallo. Film stał się inspiracją dla twórców serii Piątek, trzynastego.

Na kempingu inni opiekunowie – Marcie (Jeannine Taylor), Jack (Kevin Bacon), Brenda (Laurie Bartram), Bill (Harry Crosby), Ned (Mark Nelson) i Alice (Adrienne King), wraz z właścicielem obozu Steve'em Christy'm (Peter Brouwer), odnawiają poszczególne z domków mieszkalnych i doprowadzają teren do gotowości. Nikt nie zauważa tajemniczego zniknięcia Neda. Wraz z pojawieniem się na niebie zachmurzeń, Steve wyjeżdża do pobliskiego sklepu. Niezidentyfikowany morderca pojawia się wówczas na kempingu i zaczyna dokonywać zbrodni. Jack zostaje zabity w łóżku, po odbyciu stosunku płciowego z Marcie. Jego dziewczyna ginie w toalecie, uderzona siekierą w głowę. Zabójca morduje Steve'a po jego powrocie. Alice zdaje się słyszeć krzyki Brendy z obozowej strzelnicy, więc wraz z Billem wybiera się do pokoju dziewczyny, by sprawdzić, czy wszystko jest w porządku. W łóżku Brendy zostaje znaleziona zakrwawiona siekiera. Po próbie wezwania policji, okazuje się, że linie telefoniczne są przecięte. Również samochody nie chcą ruszyć z miejsca, uziemiając bohaterów nad Crystal Lake. Gdy w całym kempingu gasną światła, Bill decyduje coś z tym zrobić. Po pewnym czasie Alice, wyraźnie zaniepokojona opóźniającym się powrotem chłopaka, wyrusza na jego poszukiwania. Znajduje jego ciało przybite kilkunastoma strzałami do drzwi jednej z kabin. Przerażona, wbiega do kabiny i ukrywa się. Po kilku sekundach ciszy, przez okno zostają wrzucone zwłoki Brendy.

Laurie Bartram, właściwie Laurie Lee Bartram McCauley (ur. 16 maja 1958 roku w St. Louis w stanie Missouri, USA, zm. 25 maja 2007 roku w Lynchburgu w stanie Wirginia, USA) – amerykańska aktorka telewizyjna i filmowa, primaballerina.
Guiding Light (Świetlny przewodnik, The Guiding Light przed 1975, GL) - amerykański serial radiowy/telewizyjny, nadawany od 25 stycznia 1937 do 29 czerwca 1956 w radiu, a od 30 czerwca 1952 do 18 września 2009 w telewizji. Była to jedna z pierwszych oper mydlanych w historii srebrnego ekranu i najdłużej emitowany serial na świecie. Wyemitowano 15.762 odcinki, a wliczając radiowe - ponad 18.000.

Usłyszawszy przyjazd samochodu, Alice wybiega na zewnątrz, myśląc, że to Steve. Z samochodu wysiada tajemnicza kobieta w średnim wieku, która przedstawia się jako pani Voorhees (Betsy Palmer), stara przyjaciółka Christych. Alice próbuje opowiedzieć kobiecie o morderstwach, lecz ta wyjaśnia, że jest matką Jasona, chłopca, który w 1957 roku utonął w pobliskim jeziorze. Snując tragiczną opowieść, pani Voorhees obwinia parę opiekunów, którzy wówczas, gdy jej syn umierał, uprawiali seks. Nagle kobieta wyciąga zza pazuchy nóż i rusza z nim na Alice, krzycząc beznamiętnie "Spójrz, co mu zrobiłaś!". Po długim pościgu i odkryciu zwłok Annie i Steve'a, podczas finałowej walki, Alice dekapituje psychopatkę jej własną maczetą.

Freddy kontra Jason (tytuł oryg. Freddy vs. Jason) – amerykański filmowy horror typu slasher z 2003 roku. Crossover dwóch dreszczowców z lat osiemdziesiątych: Koszmaru z ulicy Wiązów (1984) oraz Piątku, trzynastego (1980).
IMDb.com (The Internet Movie Database) – największa na świecie internetowa baza aktorów i filmów. Zawiera informacje o artystach i produkcjach z wielu części świata (w tym także polskich). Z bazy możemy się dowiedzieć między innymi o dorobku aktorów (reżyserów, scenarzystów, muzyków i innych osób związanych z produkcją i tworzeniem filmu), przeczytać krótkie syntetyczne biografie (przy niektórych osobach). Baza pozwala również sprawdzić informacje o filmach, serialach i produkcjach telewizyjnych (nawet tych w produkcji), jak również o nagrodach filmowych. Mankamentem bazy jest nieuwzględnianie charakterystycznych znaków diakrytycznych niektórych języków, w tym języka polskiego.

Alice budzi się z rana, w kajaku, na środku jeziora. Oczekując na nadchodzącą pomoc, zostaje wciągnięta do jeziora przez Jasona Voorheesa, którego korpus wydobywa się spod tafli wodnej. Następnie dziewczyna powraca do przytomności w szpitalu. Policjant informuje ją, że została wyciągnięta z jeziora. Dowiaduje się też, że wszyscy z jej towarzyszy nie żyją.

Mark Nelson jest amerykańskim aktorem, znanym z seriali telewizyjnych oraz filmów pełnometrażowych. Jest najbardziej znany z drugoplanowej roli w klasycznym Piątku trzynastego Seana S. Cunninghama. Film był z resztą jego debiutem aktorskim.
Złota Malina (ang. Golden Raspberry Awards, skr. Razzie) – "nagroda" przyznawana najgorszym filmom wyprodukowanym w roku poprzedzającym ceremonię ich rozdania. Uzupełnia przyznawane co roku nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej (Oscary). Została wymyślona przez krytyka filmowego Johna Wilsona w 1980 roku. Pierwsza ceremonia odbyła się 31 marca 1981 roku. Aktualnie nagrody te przyznaje GRAF (Golden Raspberry Award Foundation).

Bohaterowie

Pamela Voorhees – w tym filmie właściwie określana mianem "pani Voorhees"; jej imię ujawniono dopiero w czwartej części serii. Jest czarnym charakterem filmu, matką Jasona Voorheesa, która, mszcząc się za przedwczesną śmierć syna, od lat wymierza sprawiedliwość własną miarą i morduje intruzów nad Crystal Lake. Jest schizofreniczką i skrajną psychopatką. W noc z piątku, 13 czerwca, na sobotę 14 czerwca 1979 roku, po uprzednim zabiciu siedmiu osób, zostaje zdekapitowana przez Alice Hardy.

Osobny artykuł: Pamela Voorhees.

Alice Hardy – główna bohaterka filmu, tzw. filmowa final girl. Jest utalentowaną malarką oraz jednym z siedmiu pomocników, zatrudnionych przez przedsiębiorcę Steve'a Christy do odnowy kempingu nad jeziorem Crystal Lake. Wieczorem w piątek, 13 czerwca 1979 roku, jej nastoletni koledzy zostają zamordowani, jeden po drugim. Sama Alice niemalże ginie z rąk sprawczyni zbrodni, pani Voorhees, lecz ostatecznie sama ją pokonuje, mordując ją przez dekapitację. W ostatniej scenie filmu trafia do szpitala, uprzednio doświadczając halucynacji związanych z synem pani Voorhees, Jasonem, i zostaje jedyną ocalałą w filmie.

Osobny artykuł: Lista bohaterów filmu Piątek 13.#A.

Marcie Cunningham – jedna z pracowniczek nastoletniej ekipy pomocniczej, wynajętej przez Steve'a Christy. Jest najseksowniejszą dziewczyną na Camp Crystal Lake, partnerką Jacka Burrella, z którym pojawia się na miejscu, a także przyjaciółką Neda Rubensteina. Nie stroni od dobrej zabawy i seksu, w rezultacie łamie tzw. "reguły horroru" (termin wprowadzony przez znawców gatunku) i zostaje zamordowana.

Jack Burrell – nastoletni pracownik ekipy remontującej Camp Crystal Lake. Jest chłopakiem Marcie Cunningham oraz dobrym przyjacielem Neda Rubensteina. Ma długie blond włosy i przenikliwe spojrzenie. Podobnie jak jego dziewczyna, ginie, zamordowany wczesnym wieczorem w piątek, 13 czerwca 1979 roku.

Bill – bohater filmu, członek ekipy wynajętej przez Steve'a Christy, by odnowić Camp Crystal Lake. Nic konkretnego o postaci nie jest wiadome; zdaje się być niewiele starszy od swoich współpracowników, a także zdaje się szczególną uwagę (z wzajemnością) poświęcać Alice Hardy. Zostaje zamordowany przez panią Voorhees jako ostatni z mężczyzn, pozostawiając Alice w sidłach psychopatki.

Brenda – bohaterka filmu, jedna z siedmiu nastolatków, wynajętych przez przedsiębiorcę Steve Christy do odnowy Camp Crystal Lake. Atrakcyjna ciemna blondynka, która staje się obiektem adoracji Neda Rubensteina. Sprawia wrażenie najbardziej inteligentnej bohaterki filmu. Późnym wieczorem w piątek, 13 czerwca 1979 roku, po opuszczeniu Billa i Alice i powrocie do swojej kabiny, zostaje podstępnie zwabiona i zamordowana przez panią Voorhees. Jej zwłoki znajduje Alice Hardy.

Ned Rubenstein – przyjaciel Jacka Burrella i jego dziewczyny Marcie Cunningham, który wraz z nimi przyjeżdża do Camp Crystal Lake, by wziąć udział w generalnym remoncie placówki. Obiekt swoich upodobań odnajduje w innej z członków ekipy remontowej, Brendzie. Ginie jako pierwszy z nastolatków, którzy docierają do Camp Crystal Lake.

Annie Phillips – nastoletnia dziewczyna, która zostaje wynajęta przez Steve'a Christy do pracy w Camp Crystal Lake w charakterze kucharki. Skora do pomocy, sympatyczna i entuzjastycznie nastawiona do życia, uwielbia dzieci. Gdy dociera do Crystal Lake, udzielona zostaje jej pomoc od mężczyzny, który podwozi ją w połowie trasy we wskazane miejsce. Dalszą trasę pokonuje z panią Voorhees, która ostatecznie okazuje się być wyrachowaną psychopatką i podrzyna jej gardło.

Steve Christy – przedsiębiorca, który wykupuje teren Camp Crystal Lake, stojący bez użytku od blisko dwudziestu lat. Pomimo opowieści mieszkańców okolicznych osad o fatum krążącym nad placówką, pojawia się w niej wraz z siódemką wynajętych przez siebie nastolatków-pomocników w remontach, oczekując ósmej członkini ekipy – kucharki Annie. Wieczorem, 13 czerwca 1979 roku, w dniu przyjazdu na miejsce, ginie od noża pani Voorhees, po powrocie z miasta. Jego zwłoki, oraz zwłoki Annie, Brendy i Billa, odnajduje jedyna ocalała, Alice, z którą Steve zdaje się tkwić w relacji bardziej niż przyjacielskiej.

Szalony Ralph – jest mężczyzną mieszkającym w okolicach Crystal Lake, podstarzałym alkoholikiem, powszechnie uważanym za chorego psychicznie. Ostrzega najpierw Annie, a następnie pozostałych bohaterów, że miejsce, które obrali na teren pracy, jest terenem przeklętym. Camp Crystal Lake nazywa "Obozem Krwi" i termin ten zostaje użyty w sequelu filmu. Uważa się za zesłanego przez Boga, by ostrzegać przed zagrożeniem czyhającym nad Crystal Lake; zawsze powtarza: "Jesteście przeklęci. Wszyscy jesteście przeklęci!".

Osobny artykuł: Lista bohaterów filmu Piątek 13.#S.

Barry i Claudette – nastoletnia para opiekunów dzieci w Camp Crystal Lake w 1958 roku. Po ukryciu się w kempingowej stodole i wszczęciu stosunku płciowego, zostają zamordowani przez Panią Voorhees – najpierw Barry (zadźgany nożem), a następnie Claudette (offscreen).

Jason Voorhees – tragicznie zmarły w wieku lat jedenastu syn Pameli Voorhees. Jest głównym negatywnym bohaterem serii, lecz w tym filmie występuje jako element halucynacji Alice Hardy.

Osobny artykuł: Jason Voorhees.

Morderstwa popełnione w filmie

Morderstwa popełnione przez Pamelę Voorhees:

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Simpsonowie (ang. The Simpsons) – amerykański animowany serial komediowy dla starszej widowni, wymyślony przez Matta Groeninga i emitowany w stacji FOX. Jest satyrycznym spojrzeniem na amerykański styl życia oraz kulturę, a akcja toczy się głównie wokół mieszkającej w Springfield rodziny Simpsonów: Homera, Marge, Barta, Lisy i Maggie. Serial jest produkowany bez przerwy od roku 1989. Do tej pory wyemitowano 464 odcinki (21 sezonów). Kolejny, już 22. sezon serialu ruszy w telewizji FOX we wrześniu 2010 roku.

Barry – zadźgany w brzuch
Claudette – zadźgana (offscreen)
Annie – gardło poderżnięte nożem łowieckim
Ned – poderżnięte gardło
Jack – strzała wbita w szyję
Marcie – uderzenie siekiery w twarz
Steve Christy – zadźgany nożem łowieckim w brzuch
Brenda – zabita poza ekranem; zwłoki wyrzucono przez okno
Bill – przybity strzałami do drzwi

Morderstwa popełnione przez Alice Hardy:

Filmweb (filmweb.pl) – największy polski serwis internetowy poświęcony filmom i ludziom kina. Druga co do wielkości baza filmowa na świecie po IMDb.com (na dzień 18 lipca 2010 zawiera informacje o 460297 filmach, 32874 serialach i 1273718 ludziach filmu).
New Jersey ([nuːˈdʒɜ˞ːzi]) - stan w północno-wschodniej części USA, nad Oceanem Atlantyckim. Powierzchnia 20,2 tys. km²; 8,7 mln mieszkańców (2008).

Pamela Voorhees – zdekapitowana

Obsada

Postać Jacka Burrella w Piątku, trzynastego była jedną z pierwszych nieepizodycznych ról w karierze uznanego dziś Kevina Bacona (na zdj.).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)