Kodeks Watykański

Kodeks Synajski

Pięćdziesiąt Biblii Konstantyna – pięćdziesiąt egzemplarzy Biblii, które na polecenie cesarza Konstantyna Wielkiego przygotować miał Euzebiusz z Cezarei. Fakt ten został opisany przez Euzebiusza w Vita Constantini („Życie Konstantyna”), w księdze IV, rozdziałach 36-37. Od XIX wieku spekuluje się na temat możliwości przetrwania niektórych kopii do naszych czasów. Jako takowe wskazywane są Kodeks Synajski i Kodeks Watykański.

Nota Euzebiusza

Polecenie cesarskie zostało następująco opisane przez Euzebiusza w Vita Constantini, w księdze IV, rozdziałach 36-37:

"Uznałem za stosowne wskazać Twojej Roztropności, abyś profesjonalnym kopistom, dobrze znającym się na sztuce, polecił przepisać na starannie przygotowanych pergaminach, w sposób czytelny i w poręcznej, przenośnej formie, pięćdziesiąt kodeksów Świętych Pism, których przygotowanie i użytek uważasz za niezbędny dla nauczania Kościoła" (Eusebii Pamphili, De vita Constantini, IV, 36).

Konstantyn I Wielki łac. Gaius Flavius Valerius Constantinus (ur. 27 lutego 272 w Niszu w dzisiejszej Serbii – zm. 22 maja 337) – cesarz rzymski od 306 roku, święty Kościoła prawosławnego.
Lobegott Friedrich Konstantin von Tischendorf (ur.18 stycznia 1815, zm. 7 grudnia 1874) – niemiecki protestancki biblista, odkrywca ponad dwudziestu kodeksów majuskułowych. Posiadał doskonały wzrok, widział w szerszym paśmie niż przeciętny człowiek. Znał wszystkie starożytne języki, na które przełożona została Biblia.

Na temat wykonania tego polecenia wiadomo tylko tyle: (...) εν πολυτελως ησκημενοις τευχεσι τρισσα και τετρασσα διαπεμψαντων ημων (De vita Constantini, IV, 37), w polskim przekładzie Teresy Wnętrzak: "Wysłaliśmy mu kunsztownie i wspaniale ozdobione woluminy złożone z trzech albo czterech foliałów" (Życie Konstantyna, WAM, Kraków 2007). Treść polskiego tłumaczenia jest jednak tylko jedną z możliwych interpretacji oryginału. Tekst Euzebiusza jest wyjątkowo niejasny ze względu na wieloznaczność terminu τευχος (naczynie, dzban, futerał na zwoje papirusowe; tom, księga, nawet kolumna tekstu). Fragment ten może być rozumiany następująco:

1. kodeksy zostały przygotowane w trzech albo czterech tomach – tak interpretował Bernard de Montfaucon;
2. kodeksy zostały wysłane w trzech albo czterech skrzyniach (naczyniach) – możliwość tę zasygnalizował F. A. Heinichen;
3. kodeksy zostały zaaranżowane w foliałach po trzy lub cztery folios (podwójnych kart) – tak uważał Scrivener;
4. tekst kodeksów jest pisany w trzech albo czterech kolumnach – tak odczytywali cytowany fragment Tischendorf, Gebhardt i Gregory.