Pięciornik - Polski Serwis Naukowy

Kwiat pięciornika krwistego

Pięciornik złoty

Pięciornik rozłogowy

Pięciornik gęsi

Pięciornik krzewiasty

Pięciornik (Potentilla L.) – rodzaj roślin należących do rodziny różowatych. Należy do niego 300-500 gatunków (w zależności od ujęcia taksonomicznego). Gatunkiem typowym jest Potentilla reptans L..

Pięciornik rozłogowy (Potentilla reptans L.) – gatunek rośliny z rodziny różowatych (Rosaceae Juss.). Rośnie dziko w Europie, Afryce Północnej i Azji, rozprzestrzenił się również gdzieniegdzie poza obszary swojego rodzimego występowania. W Polsce jest bardzo pospolity na całym obszarze.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Morfologia

Rośliny jednoroczne, dwuletnie, byliny lub krzewy o sezonowym ulistnieniu. Liście przeważnie 5-listkowe i stąd pochodzi nazwa rodzajowa. Kwiaty w jaskrawych barwach, zebrane w grona.

Systematyka

Synonimy

Pentaphylloides Duhamel du Monceau, Pentaphyllum J. Hill, Quinquefolium Séguier Homonimy taksonomiczne

Potentilla Adanson = Tormentilla L.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Taksonomia (gr. taktis=układ, porządek + nomos=prawo) – poddyscyplina systematyki organizmów, nauka o zasadach i metodach klasyfikowania, w szczególności o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (taksonów) i włączaniu ich w układ kategorii taksonomicznych.

Pozycja systematyczna wg APweb (2001...)

Rodzaj należący do podplemienia Potentillinae, plemienia Potentilleae, podrodziny Rosoideae, rodziny różowatych (Rosaceae Juss.), rzędu różowców, kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rosanae Takht., rząd różowce (Rosales Perleb), podrząd Rosineae Rchb., rodzina różowate (Rosaceae Juss.), podrodzina Potentilloideae (Juss.) Sweet, plemię Potentilleae Sweet, podplemię Potentilloideae J. Presl, rodzaj pięciornik (Potentilla L.).

Pięciornik złoty (Potentilla aurea L.) – gatunek rośliny należący do rodziny różowatych. Występuje w górach środkowej Europy, w Polsce wyłącznie w Sudetach i Karpatach.

Pięciornik niski (Potentilla supina) – gatunek rośliny z rodziny różowatych. Rodzime obszary jego występowania to znaczna część Azji, Europy i Afryka Północna. Rozprzestrzenił się również w Japonii. W Polsce jest średnio pospolity.

Gatunki flory Polski

pięciornik alpejski (p. Crantza) (Potentilla crantzii (Crantz) Beck ex Fritsch syn. P. crantzii (Crantz) Beck)

pięciornik biały (Potentilla alba L.)

pięciornik drobnokwiatowy (Potentilla micrantha Ramond ex DC.)

pięciornik gęsi (Potentilla anserina L.)

pięciornik grzebieniasty (Potentilla conferta Bunge) – efemerofit

pięciornik jedwabisty (Potentilla leucopolitana P. J. Müll.)

pięciornik kurze ziele (Potentilla erecta (L.) Raeusch., syn. P. erecta (L.) Hampe)

pięciornik mały (Potentilla demissa Jord., syn. P. argentea L.)

pięciornik niski (Potentilla supina L.)

pięciornik norweski (Potentilla norvegica L.)

pięciornik omszony (Potentilla pusilla Host, syn. P. puberula Krašan)

pięciornik pagórkowy (Potentilla collina Wibel s. s.)

pięciornik piaskowy (Potentilla arenaria Borkh.)

pięciornik płonny (Potentilla sterilis (L.) Garcke, syn. P. sterilis Garcke)

pięciornik pośredni (Potentilla intermedia L. non Wahlenb.)

pięciornik rozłogowy (Potentilla reptans L.)

pięciornik rozpierzchłokwiatowy (Potentilla thyrsiflora Hülsen in Zimmeter ex A. Kern., syn. P. thyrsiflora (Hülsen)Zimmeter)

pięciornik rozpostatarty (Potentilla decumbens Jord., syn. P. argentea L.)

pięciornik rozścielony (Potentilla anglica Laichard., syn. P. procumbens Sibth.)

pięciornik siedmiolistkowy (Potentilla heptaphylla L.)

pięciornik siwy (Potentilla inclinata Vill., syn. P. canescens Besser)

pięciornik skalny (Potentilla rupestris L.)

pięciornik srebrny (Potentilla argentea L. s. s.)

pięciornik syberyjski (Potentilla strigosa Pall., syn. P. strigosa Pall. ex Pursh) – efemerofit

pięciornik śląski (Potentilla silesiaca R. Uechtr.)

pięciornik wąskolistkowy (Potentilla tenuiloba Jord., syn. P. argentea L.)

pięciornik wciętolistkowy (Potentilla dissecta (Wallr.) Zimmeter, syn. P. argentea L.)

pięciornik Wimanna (Potentilla wimanniana Günther & Schummel)

pięciornik wiosenny (Potentilla neumanniana Rchb., syn. P. verna L. auct. Fl. Pol.)

pięciornik wygładzony ( Potentilla impolita Wahlenb., syn. P. argentea L., syn. P. incanescens Opiz)

pięciornik wyprostowany (Potentilla recta L., syn. P. pilosa Willd.)

pięciornik złoty (Potentilla aurea L.)

Potentilla bifurca L. – efemerofit

Potentilla chrysantha Trevir. – efemerofit

Potentilla pensylvanica L. – efemerofit

Gatunki uprawiane (wybór)

Potentilla atrosanguinea Lodd. et al. – pięciornik krwisty

Potentilla cuneata Wall. – pięciornik klinolistny

Potentilla fruticosa L. – pięciornik krzewiasty

Potentilla nepalensis Hook. – pięciornik nepalski

Potentilla neumanniana Rchb. – pięciornik Neumanna

Potentilla megalantha Takeda – pięciornik poziomkowaty

Potentilla ×tonguei Hort. ex W.H.Baxter – pięciornik Tonga

W różnych źródłach do rodzaju pięciornik zaliczany jest także siedmiopalecznik błotny, wówczas pod nazwą Potentilla palustris (L.) Scop. (takie ujęcie znajduje się we Flora Europaea Germplasm Resources Information Network (GRIN) oraz Integrated Taxonomic Information System uznają ten gatunek za przedstawiciela odrębnego rodzaju Comarum i podają pod nazwą naukową Comarum palustre L.

Okrytonasienne, okrytozalążkowe (Magnoliophyta; syn. Angiospermae) – grupa (klad) roślin naczyniowych pochodzących od wspólnego przodka żyjącego prawdopodobnie w okresie karbonu (350-275 mln lat temu) i stanowiących siostrzaną linię rozwojową w stosunku do nagonasiennych. Okrytonasienne charakteryzują się zredukowanym gametofitem oraz brakiem rodni i plemni. Sporofity są pokaźne, a kwiat jest często obupłciowy. Części wytwarzające gamety to słupki i pręciki. Słupki powstają ze zrośniętych owocolistków. Pręciki zbudowane są z nitki i główki. W główce występują najczęściej 2 pylniki. W pylnikach powstają mikrozarodniki, z których następnie rozwijają się ziarna pyłku, które wytwarzają tzw. jądra plemnikowe (nieruchome plemniki).

Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny, czyli wzorzec taksonomiczny umożliwiający stosowanie nazw rodzajowych czy rodzinowych. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-10].
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
D. Potter, T. Eriksson, R. C. Evans, S. Oh, J. E. E. Smedmark, D. R. Morgan, M. Kerr, K. R. Robertson, M. Arsenault, T. A. Dickinson, C. S. Campbell. Phylogeny and classification of Rosaceae. „Plant Systematics and Evolution”. 266, s. 5-43, 2007. doi:10.1007/s00606-007-0539-9.
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Potentilla (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-22].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
zbiorowe: A-Z encyklopedia. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
Germplasm Resources Information Network (GRIN) Taxon: Comarum palustre L.
Integrated Taxonomic Information System (ang.). [dostęp 2010-02-12].