Piętra roślinności - Polski Serwis Naukowy

Piętra roślinności w Tatrach

Piętra roślinności (piętra klimatyczno-roślinne) – układ roślinności w górach, związany ze zmianą klimatu wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza. Zmieniają się (tzn. pogarszają w znaczeniu ekologicznym) niektóre elementy klimatu, takie jak temperatura, roczna suma opadów atmosferycznych i długość okresu wegetacyjnego. Powoduje to stopniowe zastępowanie jednych formacji roślinnych przez inne. Jest to przykład astrefowego środowiska przyrodniczego.

Sahara – strefa pustynna położona w północnej Afryce. Jest ona największą gorącą pustynią na Ziemi (ma 9 064 300 km²), rozciągająca się na długości 5700 km od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie po Morze Czerwone na wschodzie; od północy ograniczona jest górami Atlas i wybrzeżem Morza Śródziemnego. Znajduje się na terytoriach 11 państw: Maroka, Algierii, Tunezji, Libii, Egiptu, Sahary Zachodniej, Mauretanii, Mali, Nigru, Czadu i Sudanu.

Piętro alpejskie, zwane też piętrem halnym – obszar występowania łąk wysokogórskich zwanych halami. Panuje tu klimat umiarkowanie zimny. Poniżej znajduje się piętro kosówki a powyżej piętro turni. W Polsce piętro alpejskie występuje tylko w Tatrach, Karkonoszach i na Babiej Górze. W Tatrach położone jest mniej więcej pomiędzy 1800 m n.p.m., a 2300 m n.p.m., na Babiej Górze i w Karkonoszach znajduje się niżej – w Karkonoszach na wysokości 1450-1603 m n.p.m. i obejmuje głównie szczyty Śnieżki i Wielkiego Szyszaka.

Liczba pięter roślinnych oraz wysokość górnych granic poszczególnych pięter zależy od takich czynników, jak szerokość geograficzna, wysokość i kierunek przebiegu danego pasma górskiego czy oddziaływanie prądów morskich. Układ piętrowy w wielu pasmach górskich jest niesymetryczny: inaczej granice pięter kształtują się na stokach południowych i północnych, zawietrznych i dowietrznych, zwróconych w stronę morza i w stronę lądu, o różnej ekspozycji, inaczej na stokach we wnętrzach masywów, a inaczej na ich obrzeżach itp.

Piętro reglowe - jest to niskie piętro roślinności w górach, leżące powyżej piętra pogórza, a poniżej piętra kosodrzewiny. Górną granicę tego piętra stanowi górna granica lasu.

Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. Карпати, czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii i Serbii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.

W górach Europy (np. w Alpach, Sudetach, Karpatach) występują następujące piętra roślinności (w nawiasach podano główne formacje roślinne):

piętro pogórza

piętro reglowe:

piętro regla dolnego (buczyny)

piętro regla górnego (bory świerkowe)

piętro kosodrzewiny (piętro subalpejskie, piętro kosówki) – zarośla kosodrzewiny i ziołorośla)

piętro halne (piętro alpejskie) – roślinność zielna, głównie murawy)

piętro turniowe (piętro subniwalne, piętro turni)

piętro śnieżne (piętro niwalne)

Z piętrami roślinnymi w górach związane są również dwie granice ekologiczne: górna granica lasu i granica wiecznego śniegu.

Buczyna (Fagion sylvaticae) – syntakson w randze związku należący do klasy europejskich mezo- i eutroficznych lasów liściastych – (Querco-Fagetea). Leśne zbiorowisko roślinne, zazwyczaj z dominacją buka w drzewostanie. Dno tych lasów jest silnie zacienione, występują w nim rośliny cieniolubne i takie, które kwitną przed listnieniem drzew (geofity). W podszycie i podroście zwykle niemal wyłącznie młode buki. Często runa niemal brak – jest tylko gruba warstwa ściółki (tzw. buczyny nagie).

Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².

Istnieje pewna analogia między piętrami roślinności (strefowość pionowa) a strefami roślinności (strefowość pozioma, biomy). Podobieństwa takie zaznaczają się przede wszystkim w strefach pozazwrotnikowych. Przykładowo, piętro regla górnego w Tatrach przypomina strefę tajgi, a piętro subalpejskie – strefę tundry.

Tajga, lasy borealne – borealne lasy szpilkowe, występujące w północnej części Ameryki Północnej (Alaska i Kanada), Europy (Półwysep Skandynawski, Karelia, północno-wschodnia część Niziny Wschodnioeuropejskiej) oraz Azji (Syberia, Sachalin, Kamczatka, Hokkaido), w obrębie klimatu umiarkowanego chłodnego na półkuli północnej.

Biom – rozległy obszar o określonym klimacie, charakterystycznej szacie roślinnej i szczególnym świecie zwierzęcym. Typ roślinności biomu jest charakterystyczny, choć skład gatunkowy może być różny w zależności od położenia geograficznego i historii flory. Podobnie rzecz się ma ze składem gatunkowym zwierząt. O zaliczeniu różnych obszarów do tego samego biomu decyduje podobieństwo fizjonomiczne, a nie pokrewieństwo zasiedlających je organizmów i ich zespołów (które to pokrewieństwo z kolei decyduje o wydzielaniu państw zoogeograficznych i fitogeograficznych).

Górskie piętra roślinne nie występują tylko w klimatach skrajnie suchych (pustynne góry Sahary) lub skrajnie zimnych (Arktyka, Antarktyka).

Aleksander von Humboldt prowadził w XIX wieku badania w tropikalnych lasach Ameryki Południowej. Zauważył on, że roślinność górska w tych obszarach ma wszędzie podobny wygląd. Wyróżnił wtedy:

tierra caliente – do 900 m n.p.m., obszar "gorący" o średniej temperaturze 22-30 °C. Rośnie tutaj górski wilgotny las równikowy.

tierra templada – 800–2000 m n.p.m., obszar "umiarkowany" o średniej temperaturze poniżej 17-22 °C; wilgotny las równikowy przechodzi w las górski. Znaczna liczba drzew iglastych.

tierra fria – około 3000 m n.p.m. przebiega granica lasu wysokogórskiego bogatego w drzewa iglaste. Obszar "chłodny", temperatury nierzadko kilka stopni powyżej zera. Ponad nim rozpościera się piętro formacji paramo. Nie ma tam pór roku, wegetacja trwa bez przerwy.

tierra helada – około 4000 m n.p.m., obszar "mrozu", gdzie panuje temperatura ujemna, a roślinność ograniczona jest do zbiorowisk zarodnikowych

tierra nevada – powyżej 4500-5000 m n.p.m., ponad granicą wiecznego śniegu.