Piżmowół - Polski Serwis Naukowy

Piżmowół, wół piżmowy (Ovibos moschatus) – gatunek ssaka łożyskowego z rzędu parzystokopytnych, jedyny przedstawiciel rodzaju Ovibos Blainville, 1816.

Dane liczbowe

długość ciała (bez ogona): 1,8-2,5 m

długość ogona: 7-10 cm

wysokość w kłębie: do 1,4 m

ciężar: 200-400 kg

rozpiętość rogów: do 70 cm

prędkość: do 60 km/h

dojrzałość płciowa: 2 lata

ciąża: 9 miesięcy

liczba młodych: 1 młode

Krowy są wyraźnie mniejsze, długość do 1,95 m, wysokość w kłębie do 1,15 m. Sierść - 2 rodzaje włosów: zewnętrzne - ciemnobrunatne długie do 60, a nawet 90 cm - i wewnętrzne, krótkie wełniste, dobrze chroniące przed mrozem.

Wyspa Wrangla (ros. Остров Врангеля) – wyspa na północno-wschodnich krańcach Rosji na Morzu Arktycznym, między Morzem Wschodniosyberyjskim a Morzem Czukockim, jest oddzielona od kontynentu Cieśniną de Longa. Wyspa wchodzi w skład Czukockiego Okręgu Autonomicznego. Powierzchnia ok. 7,3 tys. km², środkowa część górzysta, (najwyższy szczyt - Góra Sowiecka 1096 m), wzdłuż wybrzeży niziny. Wyspa znajduje się w strefie klimatu subpolarnego, liczne lodowce górskie, roślinność tundrowa.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Pojedynczy róg może mieć 61-67 cm długości i jest skręcony do dołu i ku przodowi. U krów rogi są znacznie słabiej wykształcone, ale o podobnym kształcie. Ich powierzchnia jest gładka, bez żadnych rowków czy przyrostów rocznych.

Gruczoły piżmowołu w okresie godowym wydzielają substancje o silnym zapachu, nie jest to jednak piżmo. W związku z tym popularna nazwa tego gatunku jest błędna.

Występowanie i środowisko

Naturalny zasięg występowania tych ssaków obejmuje arktyczne rejony Ameryki Północnej, od Alaski po Kanadę i Grenlandię. Przed ostatnim zlodowaceniem zamieszkiwały Azję, Amerykę Północną i Europę, m.in. środkową część Norwegii (okolice obecnego Dombas), wprowadzono je tam ponownie i kilkadziesiąt sztuk żyje obecnie w parku narodowym Dovre Fjell. Również w Polsce znaleziono szczątki kopalne piżmowołów.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Grenlandia (gren. Kalaallit Nunaat, duń. Grønland) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57,6 tys. (prawie 90% to Inuici).

Woły piżmowe wprowadzono na Spitsbergen, na wyspę Nunivak, w Azji, na półwyspie Tajmyr oraz na Wyspie Wrangla. Na Alasce, w Kanadzie i Norwegii podejmowane są próby domestykacji tego gatunku.

Piżmowoły preferują suche obszary tundry arktycznej. A to dlatego, że są bardzo wrażliwe na wilgoć. W wilgotnych środowiskach łatwo zapadają na zapalenie płuc.

Odżywianie

Roślinożerny - głównie trawy, zioła i krzewinki, porosty, mchy.

Łożyskowce, ssaki wyższe (Eutheria) – takson klasyfikowany w randze infragromady (czasem podgromady lub szczepu), obejmujący ssaki żyworodne, u których występuje łożysko. Należą do nich wszystkie współczesne ssaki z wyjątkiem stekowców i torbaczy. Pierwsze ssaki łożyskowe (eomaia) pojawiły się 125 mln lat temu.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

Rozmnażanie

Czaszka wołu piżmowego w stałej kolekcji Muzeum Dziecięcego w Indianapolis

Pora godowa przypada na koniec lata. Samce walczą o samice zderzając się głowami, Słabszy przeciwnik się poddaje i oddala od stada. Zwycięzca kopuluje ze wszystkimi samicami w stadzie. Ciążą trwa 8,5 miesiąca. Młode rodzą się w kwietniu lub maju następnego roku. Z reguły rodzi się jedno młode, przez pierwsze trzy miesiące odżywia sie jedynie mlekiem matki. Ze względu na surowy klimat i dużą wrażliwość na wilgoć śmiertelność młodych jest bardzo duża.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Piżmo – wydzielina gruczołów okołoodbytniczych niektórych ssaków. Stosowane jest w przemyśle perfumeryjnym – ma silny zapach amoniaku, jednak po rozpuszczeniu w roztworze alkoholowym nabiera zmysłowego zwierzęcego aromatu. Utrwala kompozycje zapachowe. Piżmo jest zastępowane syntetykami ze względu na ochronę gatunków.

Ochrona

Na początku XX wieku zagrożony wyginięciem ze względu na masowe polowania. W celu ochrony gatunku powstały rezerwaty w Kanadzie i Grenlandii. Liczebność populacji objętych ochroną wzrasta, obecnie szacowana jest na 80.000-125.000 osobników.

Przypisy

Ovibos moschatus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)

Bibliografia

Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne : przewodnik. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.

Zasięg (areał, obszar) występowania – obszar, na którym regularnie występują osobniki danego taksonu (gatunku, rodzaju, rodziny itd.). Zasięg wyższej kategorii systematycznej w hierarchii systemu klasyfikacyjnego obejmuje zasięgi kategorii niższego rzędu. Także obszar występowania innych zjawisk lub tworów biologicznych (np. populacji, formacji i zespołów roślinnych). Linia ograniczająca obszar występowania taksonu lub zjawiska to kres lub granica zasięgu.

Nunivak - (ang. Nunivak Island) - druga pod względem powierzchni (4226,78 km²) wyspa na Morzu Beringa, położona 48 km na zachód od delt Jukonu i rzeki Kuskokwim, na 60° szerokości geograficznej północnej. W roku 2000 zamieszkiwało ją 210 stałych mieszkańców. Cała ludność wyspy zamieszkuje miejscowość Mekoryuk, położoną na północnym wybrzeżu wyspy. Nunivak należy do Stanów Zjednoczonych, do stanu Alaska.