Piaski Wielkie - Kraków - Polski Serwis Naukowy

Nowe domy jednorodzinne w Piaskach Wielkich

Klasycystyczny dwór

Kościół Parafialny Najświętszego Serca Pana Jezusa

Tablice pamiątkowe na kościele parafialnym, poświęcone ofiarom I i II wojny światowej

Piaski Wielkie - widok z Kozłówka

Piaski Wielkie – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy XI Podgórze Duchackie. Dawna wieś, której mieszkańcy tradycyjnie zajmowali się rzeźnictwem i produkcją mięsa. Od 1934 roku do lat powojennych istniała zbiorowa gmina Piaski Wielkie. Obecnie dominuje tu podmiejska zabudowa jednorodzinna.

Klasycyzm (z łac. classicus – doskonały, pierwszorzędny, wzorowy, wyuczony) – styl w muzyce, sztuce, literaturze oraz architekturze odwołujący się do kultury starożytnych Rzymian, Greków oraz Żydów. Styl ten nawiązywał głównie do antyku. W Europie tzw. "powrót do źródeł" (klasycznych) pojawił się już w renesansie - jako odrodzeniu kultury wielkiego Rzymu. Jako styl dominujący epoki wpływał na kształt innych nurtów kulturowych okresu jak Barok, Rokoko, Manieryzm. Trwał do końca wieku XVIII, w niektórych krajach do lat 30. następnego stulecia, a nawet dłużej. Zmodyfikowany klasycyzm przeradzał się czasem w eklektyzm końca XIX wieku. Klasycyzm jako styl panował w epoce oświecenia. Najpełniejszy rozkwit klasycyzmu nastąpił w I poł. XVIII wieku. W dziedzinie literatury swoisty kres klasycyzmu przyniosła walka klasyków z romantykami.

Rżąka – obszar Krakowa, wchodzi w skład Dzielnicy XII Bieżanów-Prokocim, uprzednio Dzielnica Podgórze. Rżąka graniczy z Prokocimiem, Bieżanowem (os. Zielone Wzgórze), Piaskami Nowymi, Piaskami Wielkimi oraz Wieliczką.

Historia

Piaski po raz pierwszy pojawiają się w dokumentach w roku 1395, wymieniane jako Piasek. Początkowo należały do parafii Kosocice i dzieliły się na Piaski Małe i Wielkie, później stały się jedną wsią. Mieszkańcy od czasów średniowiecza trudnili się rzeźnictwem oraz produkcją mięsa i wędlin. Korzystając z położenia wsi Piaski, znajdującej się na trasie przepędzania stad wołów z południa w kierunku Śląska (z ominięciem Krakowa), mieszkańcy produkowali przyprawiane specjalną mieszanką ziół kiełbasy, szynki i słoninę. Sprzedawali te wyroby na targach w Krakowie, co było przyczyną konfliktów z krakowskim cechem rzeźników, do którego piaszczanie nie należeli. Rzeźników z Piasków nazywano kijakami, od noszonych przez nich długich kijów, używanych do noszenia wędlin, a również jako broń i znak przynależności do grupy rzemieślników. Według legendy spór między sprzedawcami z Piasków Wielkich i Krakowa rozsądził król Kazimierz Wielki, nadając piaszczanom prawo handlu w mieście. W XV i XVI wieku kijacy sprzedawali swoje wyroby również na Kazimierzu, na placu Wolnica. Na mocy przywileju wydanego przez króla Stefana Batorego kijacy piaszczańscy stali się oficjalnymi dostawcami mięsa dla królewskiego dworu. Tradycje rzemieślnicze rozwijały się w Piaskach Wielkich nieprzerwanie do XX wieku, stając się źródłem dobrobytu i rozwoju wsi. W początkach XX wieku piaszczańscy rzeźnicy i masarze ufundowali kościół i szkołę. Po 1989 roku tradycje rzemiosła w Piaskach odrodziły się i dziś działa tu kilka przedsiębiorstw produkujących dobrej jakości produkty mięsne.

Kurdwanów – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy XI Podgórze Duchackie. Kurdwanów do roku 1941 istniał jako wieś nad dopływem Wilgi, położona na skraju Pogórza Wielickiego.

Miniszki Klaryski Kapucynki (Moniales Clarisae Cappucinae) - zakon kontemplacyjny, habitowy, żeńska gałąź kapucynów obejmująca mniszki, należące do wielkiej rodziny świętych Franciszka i Klary z Asyżu.

Położenie i komunikacja

Piaski Wielkie położone są około 7 km od Rynku Głównego, w kierunku południowo-wschodnim, graniczą od północy z os. Wola Duchacka i os. Na Kozłówce, od wschodu z Rżąką, od południa z Kosocicami i Rajskiem, od zachodu zaś z Kurdwanowem. Położone są na wzniesieniu 267 m n.p.m. zwanym "Czajna". Powierzchnia Piasków Wielkich obejmuje około 400 ha. W północno-zachodniej części tego terenu na obszarze 25 ha wybudowano w latach 1970-80 osiedle bloków, nazwane Piaski Nowe. Na miejscu dzisiejszego kościoła stała dawniej karczma.

Gmina Piaski Wielkie – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1934-? w woj. krakowskim (dzisiejsze woj. małopolskie). Siedzibą władz gminy były Piaski Wielkie (obecnie część dzielnicy Podgórze Duchackie w Krakowie).

Piaski Nowe – osiedle Krakowa wchodzące w skład Dzielnicy XI Podgórze Duchackie, nie stanowiące jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy. Główną ulicą Piasków Nowych jest ul. Łużycka, wzdłuż której znajdują się dziesięciopiętrowe bloki mieszkalne.

Na Piaski kursują dwie linie autobusowe: 133 i 107.

Ważne obiekty

Kościół neogotycki pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusowego, wzniesiony w latach 1923-27 wg projektu Z. Brzezińskiego

Dwór klasycystyczny, zbudowany w XVI wieku, przebudowany w końcu XIX wieku. Obecnie jest użytkowany jako hotel "Dwór Staropolski".

Przedszkole Samorządowe nr 33, ul. Rżącka 1

Klub Sportowy "Orzeł"

Klasztor Sióstr Klarysek Kapucynek, ul. Rżącka 15

Linki zewnętrzne

O tradycjach Piasków Wielkich na serwisie Wrota Małopolski

Po tradycjach Piasków Wielkich na serwisie Magiczny Kraków