Pierwiosnek - roślina - Polski Serwis Naukowy

Pierwiosnek maleńki

Odmiana ozdobna

Diagram kwiatowy pierwiosnka

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o pierwiosnku

Pierwiosnek, pierwiosnka, prymulka (Primula L.) – rodzaj roślin należący do rodziny pierwiosnkowatych. Według niektórych ujęć taksonomicznych należy do niego ok. 400 gatunków. Występują głównie w Europie i Azji na obszarach o klimacie umiarkowanym, najliczniej w Chinach i Himalajach. Niektóre jednak gatunki sięgają swoją południową granicą zasięgu aż po góry Nowej Gwinei. Gatunkiem typowym jest Primula veris L..

Wrzosowce, dwurożne (Ericales Bercht. & J. Presl) – klad roślin okrytonasiennych w tradycyjnych systemach klasyfikacyjnych w randze rzędu. Grupa ta jest blisko spokrewniona z dereniowcami Cornales, wraz z którymi oddzieliła się u podstawy linii rozwojowej tworzącej klad astrowych (ang. asterids). W zależności od systemu klasyfikacyjnego i rozwoju wiedzy o filogenezie tych roślin, bardzo zmieniał się zakres roślin jaki zaliczano do wrzosowców. W systemach preferujących podziały na liczne, niewielkie rzędy (system Takhtajana z 1997, system Reveala z 1999) do wrzosowców zaliczano nieliczne rodziny (od 3 do 5) z ok. 3,5 tysiącami gatunków. W ujęciu systemu APG III (2009) i wg aktualizowanej strony Angiosperm Phylogeny Website do rzędu zaliczana jest cała linia rozwojowa oddzielona od pnia astrowych obejmująca 11 rodzin z 11,5 tysiącami gatunków.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Morfologia

Byliny, zazwyczaj kłączowe o liściach pojedynczych, u większości gatunków najszerszych przy końcu i przeważnie tworzących różyczki liściowe. Kwiaty najczęściej zebrane w baldachy, u kilku tylko gatunków wyrastają pojedynczo lub po kilka. Budowa kwiatów zróżnicowana u różnych gatunków, ale zawsze są to kwiaty rurkowate o 5 płatkach odgiętych na zewnątrz i bardzo często karbowanych.

Pierwiosnek chiński, syn. pierwiosnka chińska (Primula praetinens), zwyczajowo nazywany też prymulką chińską – gatunek rośliny należący do rodziny pierwiosnkowatych. Pochodzi z Chin. U nas jest czasami uprawiany jako roślina ozdobna.

Pierwiosnek ślimakowaty, syn. p. miękki (Primula malacoides Franch) – gatunek należący do rodziny pierwiosnkowatych. Pochodzi z Chin (prowincje Guizhou, Yunnan i region autonomiczny Guangxi) i Birmy:

Systematyka

Synonimy

Aretia Link, Sredinskya (Stein) Fed. Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do podrodziny pierwiosnkowe Primuloideae, rodziny pierwiosnkowatych Primulaceae, która wraz z siostrzaną rodziną hebankowatych należą do rzędu wrzosowców, grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots).

Taksonomia (gr. taktis=układ, porządek + nomos=prawo) – poddyscyplina systematyki organizmów, nauka o zasadach i metodach klasyfikowania, w szczególności o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (taksonów) i włączaniu ich w układ kategorii taksonomicznych.

Narys kwiatowy, diagram kwiatowy - graficzne, schematyczne przedstawienie budowy określonego typu kwiatu w rzucie poprzecznym, gdzie odpowiednimi symbolami zaznacza się jego symetrię, a na poszczególnych kołach jego elementy (działki kielicha, płatki korony, pręciki) oraz schemat przekroju poprzecznego przez zalążnię ze zilustrowanym umiejscowieniem zalążków, przegród i komór. Dodatkowo zawiera symboliczne przedstawienie osi kwiatostanu (w postaci czarnej kropki nad narysem) i przysadki kwiatu (pod kwiatem).

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal , klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe Takht. ex Reveal & Tahkt., nadrząd Primulananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd pierwiosnkowce (Primulales Dumort.), podrząd Primulineae Burnett, rodzina pierwiosnkowate (Primulaceae Vent., podrodzina Primuloideae Kostel, plemię Primuleae Dumort., podplemię Primulinae Pax in Engl. & Prantl, rodzaj pierwiosnek (Primula L.).

Pierwiosnek Hallera (Primula halleri Honck.) – gatunek rośliny z rodziny pierwiosnkowatych (Primulaceae Vent.). Występował na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, uznany w Polsce za wymarły.

Różyczka liściowa, rozeta liściowa (łac. rosula, ang. Rosette) – kępa liści, które nie wyrastają z łodygi, lecz tuż przy podłożu, ze szczytowej części korzenia lub kłącza. Są one mniej więcej równomiernie rozmieszczone, czasami tworzą gęstą, zbitą kępę (np. u rojnika górskiego). Różyczki liściowe występują często u roślin wysokogórskich, lub rosnących w terenach suchych. Jest to przystosowanie ułatwiające roślinie przetrwanie silnych mrozów, wiatrów i suszy.

Gatunki flory Polski

pierwiosnek bezłodygowy (Primula vulgaris Huds.,syn. P. acaulis (L.) Grufberg ) – w Polsce gatunek wymarły

pierwiosnek Hallera, p. długokwiatowy (Primula halleri Honck., syn. P. longiflora All.) – gatunek wymarły

pierwiosnek lekarski (Primula veris L., syn. P. officinalis (L.) Hill)

pierwiosnek łyszczak (Primula auricula L.)

pierwiosnek maleńki (Primula minima L.)

pierwiosnek omączony (Primula farinosa L.)

pierwiosnek wyniosły (Primula elatior (L.) Hill)

Gatunki uprawiane

pierwiosnek abchaski (Primula abchasica Sosn.)

pierwiosnek bezwonny (Primula anisidora Balf. f. et Forrest)

pierwiosnek błotny (Primula helodoxa Balf.)

pierwiosnek burmański (Primula burmannica Balf. f. et Ward)

pierwiosnek chiński (Primula sinensis Lindl.)

pierwiosnek Cockburna (Primula cockburniana Hemsl.)

pierwiosnek główkowaty (Primula capitata Hook.)

pierwiosnek gruziński (Primula juliae Kusn.)

pierwiosnek japoński (Primula japonica Gray)

pierwiosnek kubkowaty, p. pokojowy (Primula obconica Hance)

pierwiosnek kwiecisty (Primula florindae Kingdon-Ward)

pierwiosnek omszony (Primula ×pubescens Jacq.)

pierwiosnek piętrowy (Primula ×bullesiana hort.)

pierwiosnek pruhonicki (Primula ×pruhoniciana)

pierwiosnek przyprószony (Primula pulverulenta Duthie)

pierwiosnek różowy (Primula rosea Royle)

pierwiosnek Siebolda (Primula sieboldii E. Moren)

pierwiosnek ślimakowaty, p. miękki (Primula malacoides Franch)

pierwiosnek Viala (Primula vialii Delavay ex Franch.)

pierwiosnek wianuszkowaty, p. Bulleya (Primula bulleyana Forrest)

pierwiosnek zarzyczkowaty (Primula cortusoides L.)

pierwiosnek ząbkowany (Primula denticulata Sm.)

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
↑ Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-15].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Primula (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-22].
↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
Pierwiosnki. [dostęp 2009-03-04].
Miłowit Boguszewicz, Piotr Banaszczak: Katalog roślin II : drzewa, krzewy, byliny polecane przez Związek Szkółkarzy Polskich. Warszawa: Agencja Promocji Zieleni. Związek Szkółkarzy Polskich, 2003. ISBN 83-912272-3-5.