Pierwsza Republika Słowacka - Polski Serwis Naukowy

Październik 1941, powitanie prezydenta Słowacji Jozefa Tiso w Berlinie. Od lewej Adolf Hitler i szef protokołu dyplomatycznego Alexander von Dörnberg

Pierwsza Republika Słowacka (słw. Prvá slovenská republika), Państwo słowackie (Slovenský štát) – marionetkowe, choć oficjalnie niezależne, państwo utworzone przez III Rzeszę w 1939, po dokonanym rozbiorze Czechosłowacji (w latach 1938-1939).

Powiat Poprad (słow. okres Poprad) – słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się w kraju preszowskim. Powiat Poprad zamieszkiwany jest przez 104 348 obywateli (w roku 2001), zajmuje obszar 1123 km². Średnia gęstość zaludnienia wynosi 92,92 osoby na km². Miasta: Wysokie Tatry, Svit i powiatowy Poprad.
Orawa (słow. Orava, węg. Árva, niem. Arwa) – kraina historyczna w Europie Środkowej w dorzeczu rzeki Orawy; większa część znajduje się na terenie Słowacji. Otacza Tatry od zachodu i północnego zachodu, graniczy z Podhalem i Liptowem. Głównymi miejscowościami części polskiej są Jabłonka i Lipnica Wielka, zaś na Słowacji: Dolny Kubin, Trzciana, Namiestów, Twardoszyn, a także ośrodki wypoczynkowe: Zuberzec i Orawice.

Historia

Osobny artykuł: Atak słowacki na Polskę 1939.

Republika Słowacka została utworzona 14 marca 1939 i przetrwała do końca II wojny światowej, to jest do 8 maja 1945. Pomysłodawcami utworzenia wiernej Rzeszy Słowacji byli przede wszystkim Jozef Tiso i Vojtech Tuka.

15 marca 1939 część obszaru została zajęta przez wojska niemieckie, natomiast 17 marca od strony Rusi Podkarpackiej wkroczyły wojska węgierskie. W związku z tym rząd słowacki podpisał z Niemcami 23 marca 1939 w Wiedniu układ o stosunku ochronnym (Schutzvertrag). Dołączono do niego tajny protokół o współpracy gospodarczo-finansowej. Układ zawarto na 25 lat. III Rzesza zagwarantowała nienaruszalność granic Słowacji oraz zobowiązała się do pomocy w organizacji armii.

Zaolzie (czes. Zaolší – rzadziej używana nazwa, Těšínsko – nazwa częściej używana, choć dwuznaczna, niem. Olsa-Gebiet) — używana głównie w Polsce potoczna nazwa zachodniej części górnośląskiego Księstwa Cieszyńskiego, położonego na Śląsku Cieszyńskim, który w latach 1918–1920 należał do Polski, a na Konferencji w Spa w 1920 roku, po podziale Śląska Cieszyńskiego między Polskę i Czechosłowację, został przez mocarstwa przyznany Czechosłowacji (dziś Czechy). Zaolzie było zamieszkane głównie przez Polaków (123 tysięcy na Zaolziu; 139 tys. w całej czeskiej części Śląska Cieszyńskiego) z mniejszościami czeską (32 tys.) i niemiecką (22 tys.). Nazwa pochodzi od rzeki Olzy (po czesku do 1920 Olza, od 1920 Olše), stanowiącej w okolicach Cieszyna granicę pomiędzy Polską i Czechami.
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Po podpisaniu traktatu Słowacy stawili opór wojskom węgierskim, a Niemcy naciskami dyplomatycznymi wstrzymali atak węgierski. Z dużymi oporami Słowacja zgodziła się na kontrolę przez Wehrmacht strefy wojskowej (Schutzzone) o długości około 200 km, wzdłuż granicy polsko-słowackiej. 12 sierpnia 1939 uregulowano ostatecznie sprawę strefy w specjalnym tajnym układzie. W dwa tygodnie później Niemcy skierowali za zgodą rządu słowackiego swoje wojska na teren całej Słowacji, podporządkowując sobie armię słowacką.

Jozef Tiso (ur. 13 października 1887 w Wielkiej Bytczy – zm. 18 kwietnia 1947 w Bratysławie), słowacki ksiądz katolicki, polityk i lider Słowackiej Partii Ludowej.
Zakarpacie (także Podkarpacie, Ruś Zakarpacka lub Podkarpacka, Ukraina Zakarpacka lub Podkarpacka; ukr. Закарпаття – Zakarpattia, węg. Kárpátalja, rum. Transcarpatia, cz. i słow. Podkarpatská Rus) – region historyczny w dzisiejszej zachodniej Ukrainie, na pograniczu Polski, Słowacji, Węgier i Rumunii. O jego odrębności decyduje przede wszystkim fakt, że jest to jedyny region na południe od Karpat zamieszkany przez ludność wschodniosłowiańską.

Słowacja wzięła udział w ataku na Polskę w 1939 roku jako sojusznik III Rzeszy. Dnia 1 września 1939 roku premier ksiądz Josef Tiso wydał swoim oddziałom rozkaz zaatakowania Polski bez uprzedniego wypowiedzenia jej wojny, co motywował rzekomym zagrożeniem Słowacji przez armię polską. Armia słowacka pod dowództwem Ferdinanda Čatloša zaatakowała Polskę o godzinie 5.00 siłą trzech dywizji w kierunkach: podhalańskim, nowosądeckim i bieszczadzkim. O podległym wobec III Rzeszy statusie państwa słowackiego może świadczyć fakt, że już dnia 1 września przez Niemców, a nie przez władze słowackie zostało usunięte poselstwo polskie w Bratysławie.

Armia Polowa "Bernolák", słow. Slovenská Poľná Armáda (kryp. "Bernolák") - słowacka armia, biorąca udział w kampanii wrześniowej II wojny światowej po stronie Niemiec. Dnia 30 sierpnia 1939, przed inwazją na Polskę, zmobilizowano na Słowacji 51 306 mężczyzn. Dowództwo armii słowackiej mieściło się w czasie kampanii wrześniowej w miejscowości Spiska Nowa Wieś. Słowacki sektor znajdował się w składzie niemieckiej Grupy Armii "Süd" przydzielony do 14 Armii pod dowództwem gen. płk. Wilhelma Lista. Do zadań wyznaczonych dla słowackiej Armii Polowej należało zabezpieczenie wschodniego skrzydła 14 Armii oraz zapobieżenie przedostawaniu się Polaków na teren Słowacji. Politycznie agresja została uzasadniona zajęciem przez Polskę w roku 1918 części Spisza i Orawy a także popieraniem przez część polskich polityków aneksji Słowacji przez Węgry.
Vojtech (Béla) Tuka (ur. 4 lipca 1880 r. w Štiavnické Bane, zm. 20 sierpnia 1946 r. w Bratysławie) – słowacki polityk, członek Słowackiej Partii Ludowej (HSĽS), premier i minister spraw zagranicznych Państwa Słowackiego.

Słowacja była także pierwszym samodzielnym państwem, które deportowało dużą część mieszkających w kraju Żydów. Ówczesne władze Słowacji odebrały majątek ponad 10 tysiącom żydowskich przedsiębiorców o wartości 38 proc. ówczesnego budżetu państwa. Początkowo Żydów deportowano do słowackich obozów koncentracyjnych znajdujących się w miejscowościach Vyhne, Sereď oraz Novaky. Pod koniec czerwca 1942 roku do hitlerowskich obozów zagłady słowacki rząd wysłał 52 000 słowackich Żydów, a do października 58 000. W sumie rząd słowacki we współpracy z III Rzeszą deportował do niemieckich obozów koncentracyjnych 70 000 słowackich Żydów z czego zginęło 67 000. Większość z nich trafiło do Auschwitz-Birkenau gdzie uruchomiono specjalnie do tego celu nowe krematorium.

Modra – miasto na Słowacji, w kraju bratysławskim, na południowo-wschodnich stokach Małych Karpat, około 30 km na północ od Bratysławy; zwana niekiedy Perłą Karpat.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Osobny artykuł: Deportacje Żydów ze Słowacji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)