Pierwsza przyczyna - Polski Serwis Naukowy

Pierwsza przyczyna - w filozofii arystotelejskiej i w średniowiecznej scholastyce i filozofii chrześcijańskiej, a także w filozofii muzułmańskiej , pierwszą przyczyną nazywano byt, który stoi na pierwszym miejscu w ciągu przyczyn i przyczynuje sam będąc nieuprzyczynowiony.

Pogląd Arystotelesa

Arystoteles w Metafizyce dowodził istnienia pierwszej, nieuprzyczynowionej zasady z argumentu ruchu. Rozumował, iż skoro ruch nie jest wieczny, a każde ciało poruszające się jest zawsze poruszane przez coś innego, przeto ciąg ten nie może iść w nieskończoność, ale musi zatrzymać się na Nieruchomym poruszycielu, który jest pierwszą zasadą ruchu. Tak Arystoteles uznał, że zasada ruchu jest wieczna i niezmienna, a więc boska. Ta pierwsza w hierarchii zasad ruchu przyczyna powoduje ruch ciał niebieskich . Dziedziną nauki zajmującą się tym zagadnieniem jest teologia.

Ruch - zmiana bądź miejsca w przestrzeni, ilościowa/jakościowa, istotna / powierzchniowa, której podlega wszystko, co jest skończone. Od czasów Arystotelesa odróżnia się sytuację, w której przyczyna ruchu znajduje się w poruszanej rzeczy, stanowiąc jej naturę, jej wewnętrzny napęd, od takiej, w której przyczyna jest wobec niej zewnętrzna. Platon sprowadza wszelkie zmiany do ruchu przestrzennego mającego przyczyny mechanicystyczne. Według średniowiecznej teorii impetu (J. Buridan) siła działająca pochodzi wprawdzie z zewnątrz, ale uwidacznia się w ciele i dalej działa już w nim samym. Ponieważ identyczność rzeczy w czasie uważano za warunek ruchu, musiano - skoro wszystko płynie (Heraklit) - uznać przynajmniej za nieruchomy sam byt (Parmenides). Ruch u Arystotelesa jest trzyrakiego rodzaju: - Ruch ilosciowy (wszelka zmiana ilosci np. rosnięcie) - Ruch jakosciowy (wszelka zmiana jakosci np. dojrzały owoc i niedojrzały owoc) - Ruch przemieszczający (mechaniczny - ruch w prawo lewo w górę i w dół)

Scholastyka - okres w rozwoju filozofii chrześcijańskiej (właściwie katolickiej), który rozpoczął się około XII wieku. Obejmował wiele nurtów filozoficznych, których wspólną cechą było podejmowanie problemu zgodności prawd wiary chrześcijańskiej z rozumem naturalnym. Powstała z potrzeby pełnego zrozumienia tego, w co się wierzy (zgodnie z formułą św. Anzelma z Canterbury: fides quaerens intellectum – wiara szukająca rozumienia). Również metoda (scholastyczna) polegająca na rozwiązywaniu problemów poprzez racjonalne badanie argumentów za i przeciw.

Scholastyka i tomizm

W średniowiecznej filozofii chrześcijańskiej pierwszą przyczynę utożsamiano z Bogiem, wedle przekonań religii i filozofii chrześcijańskiej stwórcy wszechrzeczy, który jest przeto przyczyną wszystkiego, a sam istnieje wiecznie a więc w sposób nieuprzyczynowiony. Filozofowie łacińskiego średniowiecza czerpali zarówno z pism Arystotelesa, jak i jego arabskich komentatorów, a także z tradycji platońskiej filozofii w rozważaniu metafizyki pierwszej przyczyny i utożsamianiu jej z osobowym Bogiem Starego i Nowego Testamentu.

Metafizyka klasyczna albo filozofia pierwsza (gr. τα μετα τα φυσικά ta meta ta physika – "to, co po fizyce/ponad fizyką"; zob. ontologia) – dziedzina wiedzy ukonstytuowana przez Arystotelesa, rozważająca byt jako byt oraz jego istotne własności i ostateczne przyczyny (por. Metafizyka 1003a, 20–32; 1022a).

Arystoteles (gr. Ἀριστοτέλης, Aristotelēs, ur. 384 p.n.e., zm. 7 marca 322 p.n.e.) – jeden z trzech, obok Platona i Sokratesa najsławniejszych filozofów greckich. Stworzył opozycyjny do platonizmu i równie spójny system filozoficzny, który bardzo silnie działał na filozofię i naukę europejską. Chrześcijańska odmiana arystotelizmu zwana tomizmem była od XIII w. i jest do dziś uważana za oficjalną filozofię Kościoła Katolickiego. Założyciel szkoły filozoficznej znajdującej się w Ogrodach Likejonu (od nazwy sąsiadującej z nimi świątyni Apollina Likejosa), co stało się źródłosłowem słowa "Liceum".

Przypisy

Arystoteles Metafizyka ks. 4, 1026 a 15, i n.

Bibliografia

G. Reale Historia filozofii starożytnej Lublin: KUL, 1999;

F. Copleston Historia filozofii Warszawa: PAX, 1998;

E. Gilson Tomizm. Wprowadzenie do filozofii św. Tomasza z Akwinu Warszawa: PAX, 1960;