Pierwsze damy Rzeczypospolitej Polskiej – potoczne określenie pań domu (w praktyce małżonek) prezydentów Polski po 1989 r. W ujęciu historycznym określenie to stosuje się też do żon prezydentów Polski międzywojennej, a także innych osób, pełniących przed 1989 r. rolę formalnej głowy państwa: naczelnika państwa (1918-21) i przewodniczącego Rady Państwa (1952-89); niekiedy za pierwsze damy uznaje się także żony I sekretarzy PZPR, którzy, jakkolwiek nie pełnili formalnie żadnych funkcji państwowych, w praktyce sprawowali najwyższą władzę w kraju.

Określenie „pierwsza dama” jest kalką językową z języka angielskiego (first lady) i pojawiło się w polszczyźnie pod koniec XX w.; w odniesieniu do głów małżonek głów państwa polskiego stosowane jest dopiero w III Rzeczypospolitej. W okresie II RP określenie to nie funkcjonowało; także w PRL-u małżonki przywódcy kraju nie określano mianem „pierwszej damy”, m.in. dlatego, że zwrot ten jeszcze nie był spopularyzowany, jakkolwiek stosowano go niekiedy w tzw. późnym PRL-u na określenie żon niektórych przywódców zachodnich (zwłaszcza prezydentów USA). Drugim powodem, dla których określenie to nie mogło pojawić się w okresie Polski Ludowej było to, że pełniący stanowiska głowy państwa podkreślali swój robotniczo-chłopski lub proletariacki rodowód, z którym kłóciło się określenie "pierwsza dama" na określenie ich żon.

Z pełnieniem roli pierwszej damy nie wiążą się żadne funkcje państwowe.

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Polskie pierwsze damy

W okresie PRL faktyczną głową państwa był I sekretarz KC PPR, a następnie KC PZPR.

Na emigracji obok urzędu prezydenta, w latach 1954-1972 istniała Rada Trzech. Był to kolegialny organ władzy Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie, będący w opozycji wobec prezydentury Augusta Zalewskiego. A w 1956 Tymczasowa Rada Jedności Narodowej nadała jej prerogatywy prezydenta

Przypisy