Pierwszy Kanał Wellandzki - Polski Serwis Naukowy

Ogłoszenie w gazecie informujące o otwarciu kanału w 1829 r.

Pierwszy Kanał Wellandzki – pierwszy kanał wodny umożliwiający statkom ominięcie wodospadu Niagara podczas żeglugi na Wielkich Jeziorach Ameryki Północnej. Był to pierwszy z serii pięciu wielkich projektów budowlanych, wynikiem których były kanały łączące jezioro Ontario i jezioro Erie. Prace trwały od 1824 do 1829 i od 1831 do 1833.

Kanał Erie (ang. Erie Canal) – otwarty w 1825 historyczny szlak wodny o długości 584 km, część śródlądowego szlaku wodnego między Wielkimi Jeziorami i Atlantykiem. Dawny system połączeń wodnych zaczyna się w Buffalo nad rzeką Niagara, a kończy w Albany nad rzeką Hudson. Kanał funkcjonował do 1918, kiedy oficjalnie zastąpił go nowocześniejszy, równolegle biegnący New York State Barge Canal, dziś największy element systemu kanałów żeglugowych w USA. Nowszy kanał z kolei utracił znaczenie gospodarcze w drugiej połowie XX wieku i w latach 90. został oficjalnie zamknięty dla przewozu ładunków. W ostatnich latach jest stopniowo przystosowywany do żeglugi rekreacyjnej, a wiele jego odcinków zostało ponownie przemianowane na Erie Canal. Większe miasta leżące na trasie kanału to Syracuse, Rochester i Buffalo.
Na mapach: 43°09′30″N 79°03′00″W / 43.15833, -79.05 Queenston – osada w Ontario, w Kanadzie. Obecnie stanowi administracyjnie część miejscowości Niagara-on-the-Lake. Zlokalizowana jest na szczycie skarpy Niagary, na zachodnim brzegu rzeki Niagara. Na przeciwnym brzegu znajduje się Lewiston.

Historia

Wielkie Jeziora powyżej Niagary mają praktycznie ten sam poziom wody. Od Niagary można dopłynąć aż do Sault Ste. Marie (na końcu jeziora Huron), a od jeziora Górnego, znajdującego się głęboko w sercu kontynentu, oddzielają kaskady o łącznej wysokości 7 m. Z kolei poniżej Niagary można dotrzeć jeziorem Ontario i rzeką Świętego Wawrzyńca do portu Montreal, gdzie od 1825 r. mogły zawijać statki oceaniczne. W XIX wieku, kiedy brakowało innej infrastruktury (Kolej Transkanadyjska została ukończona dopiero w 1885 r.), droga wodna była najwygodniejszym sposobem dostania się do wnętrza Ameryki Północnej.

Skarpa Niagary to kuesta, czyli wypiętrzenie pochodzenia erozyjnego w Ameryce Północnej w Krainie Wielkich Jezior. Rozpoczyna się w stanie Nowy Jork i przecina Ontario, a następnie obszary stanów Michigan i Wisconsin.
Niwelator – instrument geodezyjny, mocowany na trójnożnym statywie, umożliwiający pomiar różnicy wysokości (niwelacji) pomiędzy punktami terenowymi.

Aby ominąć Niagarę, łodzie wpływały w rzekę Niagara i były wyładowywane w Queenston. Następnie towary (lub, jeśli były małe, również i łodzie) przenoszono 18 km – i 100 m różnicy w wysokości – drogą lądową powyżej wodospadu, do miejscowości Chippawa, gdzie z powrotem ładowano je na łodzie. Proces ten był długi i pracochłonny.

Parlament Ontario – Parliament of Ontario składa się współcześnie w 130 deputowanych Members of Provincial parliament w skrócie MPP. Deputowani wybierani są w 130 jedno mandatowych okręgach.
Klizymetr – prosty optyczny przyrząd geodezyjny stosowany w geologicznych pracach terenowych, służący do pomiaru kąta nachylenia stoku, mogący również służyć za prymitywny odległościomierz lub wysokościomierz. Używany samodzielnie lub jako element kompasu geologicznego.

Plan połączenia jezior pojawił się już w 1799 r., kiedy to Robert Hamilton, handlarz z Queenston, wysłał petycję do parlamentu Ontario, aby zbudować kanał pomiędzy Fortem Erie a właśnie Queenston. Nic z tego jednak nie wyszło.

W 1816 r. William Hamilton Merritt kupił młyn na Dwunastomilowym Potoku na zachód od St. Catharines. Poziom wody w potoku wahał się, co utrudniało eksploatację, a szczególnie niski był w 1818 r. To wtedy Merritt zaczął myśleć o kanale doprowadzającym wodę do jego młyna z rzeki Welland powyżej skarpy Niagara.

W tym samym czasie zmierzała ku ukończeniu budowa Kanału Erie, łączącego jezioro Erie z rzeką Hudson i przez nią Nowym Jorkiem. Rywalizacja o statki oceaniczne, jaka istniała między Nowym Jorkiem a Montrealem, mogła zostać przeważona na korzyść tego pierwszego.

Statek wodny – dość szerokie i nie do końca sprecyzowane pojęcie, zawężające określenie jednostki pływającej do takich jednostek, które mogą poruszać się samodzielnie, lub też, w myśl innych definicji, są wykorzystywane ogólnie jako środek transportu (z własnym napędem lub bez). Przykładowo w rozumieniu międzynarodowego prawa drogi morskiej statek oznacza wszelkiego rodzaju urządzenie pływające, nie wyłączając urządzeń bezwypornościowych i wodnosamolotów, używane lub nadające się do użytku jako środek transportu wodnego.
Wojna brytyjsko-amerykańska, zwana też wojną Jamesa Madisona (ang. War of 1812) – wojna pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Wielką Brytanią rozpoczęta amerykańską deklaracją wypowiedzenia wojny 18 czerwca 1812 i formalnie zakończona traktatem gandawskim zawartym 24 grudnia 1814. Mimo to znaczące działania wojenne trwały jeszcze w 1815 roku, kiedy miały miejsce: bitwa pod Nowym Orleanem i bitwa pod Fort Bowyer. Głównym teatrem wojny było pogranicze między Stanami Zjednoczonymi i brytyjską Kanadą.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)