Pietyzm - Polski Serwis Naukowy

Philipp Jacob Spener - teolog, jeden z twórców pietyzmu

Pietyzm (niem. Pietismus) — nurt religijny w luteranizmie z XVII i XVIII wieku kładący nacisk na rozbudzenie uczuć religijnych poprzez modlitwę, studiowanie Biblii oraz działalność charytatywną. Szczególnie rozwinął się w Wirtembergii i Prusach w XVII w.

Bracia morawscy, Ewangelicka Jednota Braterska, herrnhuci (cz. Jednota bratrská, niem. Evangelische Brüder-Unität, łac. Unitas Fratrum ) – ewangelicka wspólnota ukształtowana w XVIII wieku w Niemczech, nawiązująca do doktryny i tradycji braci czeskich.

Powszechne kapłaństwo wszystkich wierzących jest doktryną chrześcijańską obowiązującą we wszystkich kościołach protestanckich, zarówno nurtu ewangelickiego, jak i ewangelikalnego. Obok pięciu zasad protestantyzmu jest kamieniem węgielnym Reformacji. Nauka o kapłaństwie powszechnym oparta jest na Nowym Testamencie Pisma Świętego i zakłada, iż każdy chrześcijanin ma bezpośredni przystęp do Boga przez pośrednictwo Boga-człowieka Jezusa Chrystusa (solus Christus), bez konieczności istnienia kapłanów-pośredników. Stąd w protestantyzmie rola duchownego (pastora) ogranicza się do zwiastowania Słowa Bożego (kaznodziejstwa) i duchowej opieki nad zborem (duszpasterstwa). Nie obejmuje zaś szczególnego kapłaństwa między zborem a Bogiem. Wynika to z faktu, iż według założeń doktryny powszechnego kapłaństwa wszystkich wierzących nie istnieje takowa potrzeba, jako że każdy, kto staje się członkiem Kościoła chrześcijańskiego, automatycznie otrzymuje święcenia kapłańskie:

Ideologia

Pietyści kładli nacisk na rozbudzenie uczuć religijnych poprzez modlitwę, studiowanie Biblii. Ich zadaniem było krzewienie idei pierwotnego Kościoła, religii żywej, pobożności i edukacji warstw najuboższych.

Do tych wartości odwołał się Philipp Jakob Spener w swojej pracy Pobożne życzenia wydanej w 1675. Praca ta ma także ścisły związek z nauczaniem Marcina Lutra o powszechnym kapłaństwie wiernych. Spener założył nad Menem szkołę, w której modlitwę i czytanie Biblii odbywano wspólnie. Jego kontynuatorem był August Hermann Francke, który przygotował zespół szkół w Halle. Placówki te łączyły surową dyscyplinę i nowoczesny sposób nauczania. Oprócz nich powstały także bezpłatne szkoły dla ubogiej młodzieży i po raz pierwszy seminaria dla nauczycieli.

Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Muzułmanie uważają, iż część Biblii[potrzebne źródło] (np. Księgi Mojżeszowe, Psalmy) powstała w wyniku boskiego objawienia, ale jej treść została zafałszowana.

Bracia Czescy, Jednota Braci Czeskich, Jednota Bracka (cz. Jednota bratří českých, Jednota bratrská, łac. Unitas Fratrum) – ruch społeczno-religijny w Czechach, który wyłonił się z husytyzmu w drugiej połowie XV wieku. W XVI wieku bracia czescy podjęli dialog z Kościołami ewangelickimi, w wyniku którego przyłączyli się do protestantyzmu.

Pietyści znaleźli także swoich naśladowców w Szwecji, Danii, Norwegii i Szwajcarii, a ich teorie dotarły także za sprawą misjonarzy poza kontynent europejski. Pietyzm przyczynił się do rozkwitu misji protestanckich.

Pietyzm ułatwił powstanie metodystów oraz reaktywację kościoła czeskich braci pod nazwą bracia morawscy lub łac. Unitas fratrum.

Pietyzm a polityka

Na dworze wielu władców krajów protestanckich pietyści posiadali znaczne wpływy. Chrystian VI Oldenburg, król duński pytał ich o radę. Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern również miał doradcę pietystę. Był nim Johann Christoph von Wöllner (1732-1800).

Śląsk Cieszyński (cz. Těšínské Slezsko, niem. Teschner Schlesien) - kraina historyczna w Polsce i Republice Czeskiej stanowiąca południowo-wschodnią część Śląska, skupiona wokół miasta Cieszyn i rzeki Olzy. Obejmuje ziemie dawnego Księstwa Cieszyńskiego (przed 1572 r.) i zajmuje obszar ok. 2280 km². Obecnie teren ten zamieszkuje ok. 800 tys. ludzi.

Luteranizm – doktryna teologiczna i chrześcijański ruch reformacyjny, zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku (za datę jego rozpoczęcia uważa się rok 1517). Stanowi jeden z nurtów protestantyzmu i ewangelicyzmu.

Pietyzm śląski

Jeden z ważnych ośrodków pietyzmu powstał w 1709 w Cieszynie, gdzie do czołowych teologów należeli Jan Muthmann (autor pierwszej polskiej książki na Śląsku Cieszyńskim), Johann Adam Steinmetz, Jan Liberda i inni. Do dziś protestantyzm na Śląsku Cieszyńskim znajduje się pod wpływem religijności pietystycznej.

Wirtembergia (niem. Württemberg) - kraina historyczna w południowo-zachodniej części Niemiec. Od 1952 wchodzi w skład kraju związkowego Badenia-Wirtembergia.

Brandenburgia-Prusy – państwo powstałe z Prus Książęcych po zawarciu przez nie unii personalnej z Brandenburgią w 1618 roku, za zgodą Zygmunta III Wazy. Od tej pory elektor brandenburski był jednocześnie księciem pruskim.