Pigmej - Polski Serwis Naukowy

Badacz europejski wśród afrykańskich Pigmejów

Pigmeje – ludy negroidalne, zamieszkujące dżungle Afryki Środkowej, charakteryzuje ich niski wzrost, wahający się od 140 do 150 cm. Częściowo prowadzą koczowniczy tryb życia, zajmując się łowiectwem i zbieractwem. Zamieszkują różne regiony w Afryce równikowej. Ich populacja liczy około 100 tys. osób. Nie posługują się wspólnym językiem, nie mają świadomości wspólnej historii. Stanowią małe, odrębne społeczności, które nic nie wiedzą o istnieniu innych.

Bantu - grupa plemion zaliczonych do rasy czarnej. Zamieszkująca tereny przede wszystkim stepowe w środkowej i południowej Afryce. Liczą łącznie ok. 100 mln. ludzi, trudnią się głównie rolnictwem i hodowlą. Ich organizacje plemienne zostały rozbite w XIX w. przez europejskich kolonizatorów.

Twa lub Batwa – ludność pigmejska zamieszkująca tereny Rwandy, Burundi, Ugandy i Konga. Ich społeczność liczy około 80 000 ludzi i zajmuje się głównie myślistwem.

Na czas polowań Pigmeje zbierają się pod przewodnictwem tymczasowego wodza.

Pigmeje dzielą się na trzy grupy:

Mbuti (Las Równikowy Ituri)

Twa Binga (Republika Środkowoafrykańska)

Baka (Gabon i Kamerun).

Z punktu widzenia antropologii tylko pierwszą grupę można zaliczyć do Pigmejów właściwych, bowiem tylko oni charakteryzują się wzrostem wyraźnie niższym niż średni wzrost rodowitych mieszkańców Afryki.

Mbuti (Bambuti) - lud zamieszkujący Las Równikowy Ituri, w północno-wschodniej Demokratycznej Republice Konga, odłam Pigmejów. Mbuti żyją w stosunkowo niewielkich grupach: od 15 do 60 osób. Przyjmuje się, że w sumie liczą około 30 do 40 tys. osób. Pierwsze wzmianki o „ludziach z drzewa” (jak prawdopodobnie określano właśnie plemię Mbuti) pojawiły się już u starożytnych Egipcjan, ok. 2500 r. p.n.e.

Baka (nazwa pochodzi od słowa bakàmà, oznaczającego „siadać na gałęzi”) - grupa etniczna, zamieszkująca Gabon i Kamerun, odłam Pigmejów. Trudno dokładnie określić ich liczebność, w różnych źródłach waha się ona pomiędzy 5 a 28 tys. osób. Tradycyjnie Baka są ludem koczowniczym, chociaż w pewnych okresach prowadzą osiadły tryb życia. Jest to spowodowane wieloma czynnikami, takimi jak masowe wylesianie, pozbawiające Pigmejów zasobów naturalnych. Ponadto współcześni Pigmeje, obserwując tryb życia mieszkańców wsi, sami starają się go naśladować.

Pigmeje mają bogate życie obrzędowe związane z totemizmem.

Pochodzenie

Do niedawna pochodzenie Pigmejów pozostawało niewyjaśnione. Odpowiedzi dostarczyły ostatnie badania naukowców francuskich. Analizując 20 markerów genetycznych w materiale pobranym od 604 Pigmejów z Kamerunu, Gabonu i Kongo (plemiona Baka, Koya, Bongo, Bezan, Kola), poddając wyniki komputerowej symulacji uwzględniającej miliony możliwości przebiegu dziejów tych plemion i ich członków, badacze ułożyli najbardziej przystający do aktualnej sytuacji genetycznej, historyczny model ich pokrewieństwa.

Kamerun, Republika Kamerunu (fr. Cameroun, République du Cameroun, ang. Cameroon, Republic of Cameroon) – państwo w środkowej Afryce, nad Zatoką Gwinejską. Graniczy z Nigerią, Czadem, Republiką Środkowoafrykańską, Kongiem, Gabonem i Gwineą Równikową. Kamerun jest członkiem ONZ, Unii Afrykańskiej i innych organizacji międzynarodowych.

Republika Środkowoafrykańska (franc. République centrafricaine) – państwo w środkowej Afryce, w dorzeczach rzek Konga i Szari, graniczące z Kamerunem, Czadem, Sudanem, Demokratyczną Republiką Konga i Kongiem.

Pokazuje on, że wspólny przodek Pigmejów żył 54 tysiące lat temu. Ich podział na odrębne plemiona rozpoczął się przed około 2800 laty i zbiegł się w czasie ze zmianą sposobu gospodarowania ziemią w Afryce – ludy Bantu zaczęły trudnić się rolnictwem na wielkich obszarach subsaharyjskich. Prawdopodobnie zakłóciło to ekosystem, w którym żyli Pigmeje i jednolity dotychczas lud został poszatkowany na odrębne grupy. Pozbawieni zupełnie kontaktu, zostali zepchnięci na margines afrykańskiego życia.

Demokratyczna Republika Konga (fr. République démocratique du Congo) – trzecie pod względem wielkości państwo Afryki, położone w jej środkowej części, w dorzeczu rzeki Kongo, u której ujścia posiada 37 km dostępu do Oceanu Atlantyckiego. Nazwa, oznaczająca myśliwy, pochodzi od ludu Bakongo. W okresie kolonialnym DR Konga występowała jako Wolne Państwo Kongo (do 1908) i Kongo Belgijskie (do 1960), a po uzyskaniu niepodległości w latach 1971-1997 jako Zair. Dla odróżnienia od sąsiadującej Republiki Konga (Kongo-Brazzaville), DR Konga występowała również jako Kongo-Léopoldville, a obecnie po zmianie nazwy stolicy, jako Kongo-Kinszasa.

Totem - termin określający zjawiska związane z relacjami człowieka ze zwierzęcym (lub roślinnym, czasem zjawiskiem przyrodniczym) przodkiem. Każdy klan posiada własny totem, nazwę, a jego członkowie połączeni są więzami pokrewieństwa. Totemy oznaczają mistyczne więzi między ludźmi, a jedynie wtórnie odzwierciedlają stosunki społeczne. Totem to również - w bardziej popularnym znaczeniu - godło rodziny lub klanu rodzinnego u wielu ludów pierwotnych. Totemem mogło być zwierzę, roślina lub jakiś martwy przedmiot, które uznawane było za protoplastę i opiekuna tej rodziny.

Wzmianki o Pigmejach pojawiają się też w cywilizacjach starożytnych, najczęściej w starożytnym Egipcie i Kartaginie. Naukowcy sugerują, że gdy Egipcjanie podróżowali do tajemniczego Puntu, mogli napotkać na ludzi mniej więcej wzrostu Pigmejów.

Przypisy

Bardzo dawny bardzo mały protoplasta, Krzysztof Kowalski, Rzeczpospolita, 26-02-2009

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Pigmeje

Afrykańskich Pigmejów Kultura, muzyka i rytuały ze zdjęciami i dźwiękami

Pigmeje Baka – Kamerun i Gabon