Pinakoteka ateńska - Polski Serwis Naukowy

Północno-zachodnie skrzydło Propylejów

Pinakoteka ateńska – najsławniejsza i najstarsza pinakoteka starożytna, mieszcząca się w północno-zachodnim skrzydle Propylejów na ateńskim Akropolu, znana dziś głównie na podstawie skąpych źródeł pisanych.

Skrzydło to, stanowiące pomieszczenie dla ekspozycji obrazów, składało się z :

Propyleje (gr. propylajon - przedsionek, łac. propylaeum) – monumentala budowla, budynek bramy na planie prostokąta z kolumnami, przez którą prowadzi droga do temenosu – świętego miejsca. Zapewne najsłynniejsze propyleje znajdują się przy wejściu na Akropol ateński. Ich budowę rozpoczęto w 437 roku p.n.e.[1][2] i przerwano po pięciu latach. Wzniósł je Mnesikles w porządku doryckim, z marmuru. Część główna budynku miała dwie bramy (większą i mniejszą), poprzeczną ścianę z pięcioma przejściami oraz dwa skrzydła. Fasady budynku głównego miały po sześć kolumn. Do wejścia prowadziły schody. Część zachodnia podzielona była na trzy nawy dwoma rzędami kolumn w porządku jońskim. Część północna, tzw. Pinakoteka ozdobiona była obrazami Polignota, Aglaofona i Timajnetosa. Mimo że budowla była niedokończona, stała się wzorcem dla podobnych konstrukcji w całym świecie greckim.

Porządek dorycki (styl) to jeden z najbardziej znanych porządków architektonicznych czasów starożytnych. Charakteryzuje się on ciężkimi proporcjami, surowością i monumentalizmem. Walory artystyczne ustępowały w nim miejsca funkcjonalizmowi.

prostokątnej sali (10,76 m x 8,96 m) wyposażonej w dwa otwory okienne po obu stronach wejścia celem lepszego oświetlenia,
poprzedzającego ją przedsionka z kolumnadą dorycką między antami.

Wystawione tam dzieła malarzy greckich, m.in. Polignota, Aglaofona, Timajnetosa i innych, były prawdopodobnie zarówno freskami, jak i malowidłami wykonanymi na płytach drewnianych, gipsowych i marmurowych.

Marmur (z gr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów definiuje jako marmur wyłącznie skały węglanowe przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 st. C, wysokie ciśnienie), skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) nazywając wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu "wapień krystaliczny" używa się w przypadku skał metamorficznych jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej poddanej metamorfizmowi.

Fresk (z wł. fresco - świeży) – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku farbami odpornymi na alkaliczne działanie zawartego w zaprawie wapna. Inne nazwy to al fresco i buon fresco.

Do osób, które miały okazję zwiedzić ateńską pinakotekę należeli m.in. Polemon na przełomie III i II wieku p.n.e. i Pauzaniasz w II wieku n.e.

Bibliografia

Piszczek Z. (red.), Mała encyklopedia kultury antycznej, PWN, Warszawa 1983, s. 590-591, ISBN 83-01-03529-3.

Praca zbiorowa, Encyklopedia sztuki starożytnej, WaiF i Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 472, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WaiF).

Rachet G., Słownik cywilizacji greckiej, Wydawnictwo „Książnica”, Katowice 2006, s. 306-307, ISBN 83-7132-919-9.