Pioneer 11 - Polski Serwis Naukowy

Wielka Czerwona Plama na fotografii wykonanej przez Pioneera 11

Fotografia Saturna i Tytana wykonana 26 sierpnia 1979 roku

Pioneer 11 – bezzałogowa sonda kosmiczna NASA, wyniesiona z przylądka Canaveral na Florydzie 6 kwietnia 1973 roku przy użyciu rakiety nośnej Atlas-Centaur. Jako druga sonda kosmiczna w historii przeleciała w pobliżu Jowisza w 1974 roku. W 1979 roku Pioneer 11 stał się pierwszym obiektem zbudowanym przez człowieka, który zbliżył się do Saturna, odkrywając złożoność jego pierścieni.

Program Pioneer — program misji amerykańskich sond kosmicznych przeznaczonych do prowadzenia badań Księżyca, przestrzeni międzyplanetarnej i planet. Starty sond Pioneer odbywały się w latach 1958 - 1978.

Planetoida (planeta + gr. eídos postać), asteroida (gr. asteroeidés – gwiaździsty), planetka (ang. minor planet) – ciało niebieskie o małych rozmiarach - od kilku metrów do czasem ponad 1000 km, obiegające gwiazdę centralną (w Układzie Słonecznym - Słońce), posiadające stałą powierzchnię skalną lub lodową, bardzo często – przede wszystkim w przypadku asteroid mniejszych i mało masywnych – o nieregularnym kształcie, często noszącym znamiona kolizji z innymi podobnymi obiektami.

Konstrukcja sondy

Masa sondy wynosiła 258,5 kg. Energii elektrycznej dostarczały 4 radioizotopowe generatory termoelektryczne (RTG) o całkowitej mocy przy starcie 155 W. Łączność zapewniała paraboliczna antena główna o średnicy 2,74 m oraz anteny pomocnicze.

Instrumenty naukowe

Na pokładzie sondy zostało zainstalowanych 12 instrumentów naukowych (do zestawu instrumentów z sondy Pioneer 10 dodano Fluxgate Magnetometer):

Teleskop (gr. tēle-skópos – daleko widzący) – przyrząd optyczny złożony z dwóch elementów optycznych: obiektywu i okularu (teleskop soczewkowy) lub z okularu i zwierciadła (teleskop zwierciadlany), połączonych tubusem. Służy do powiększania odległych obrazów. Zarówno teleskop soczewkowy, jak i teleskop zwierciadlany dają obraz rzeczywisty powiększony, odwrócony lub prosty.

National Aeronautics and Space Administration (NASA) (pl. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych, ustanowiona 29 lipca 1958 r. na mocy National Aeronautics and Space Act.

Helium Vector Magnetometer - magnetometr

Fluxgate Magnetometer - magnetometr

Plasma Analyser - analizator plazmy

Charged Particle Composition Instrument - detektor cząstek naładowanych

Cosmic Ray Telescope - teleskop promieniowania kosmicznego

Geiger Tube Telescopes - zestaw siedmiu liczników Geigera-Müllera

Trapped Radiation Detector - detektor cząstek promieniowania uwięzionego

Asteroid/ Meteoroid Detector (Sisyphus) - detektor planetoid i meteoroidów

Meteoroid Detector - detektor meteoroidów

Ultraviolet Photometer - fotometr ultrafioletu

Imaging Photopolarimeter - fotopolarymetr obrazujący

Infrared Radiometer - radiometr podczerwieni

Przebieg misji

Największe zbliżenie do Jowisza nastąpiło 3 grudnia 1974 roku. Sonda przeleciała w odległości 42 760 km od powierzchni chmur Jowisza, dokonując pierwszych obserwacji regionów okołobiegunowych tej planety, fotografując Wielką Czerwoną Plamę oraz mierząc masę księżyca Kallisto.

Saturn – szósta planeta Układu Słonecznego pod względem oddalenia od Słońca. Jest to gazowy olbrzym, drugi pod względem masy i wielkości po Jowiszu, a przy tym paradoksalnie o najmniejszej gęstości ze wszystkich planet całego Układu Słonecznego. Saturn znany był już w świecie starożytnym. Charakterystyczną jego cechą są pierścienie składające się głównie z lodu i (w mniejszej ilości) z odłamków skalnych. Obecnie znamy 61 naturalnych satelitów Saturna (3 niepotwierdzone ostatecznie). Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga – Saturna.

Jowisz – piąta w kolejności oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego. Posiada wiele księżyców (odkryto 63) oraz system pierścieni. Jowisz wraz z Saturnem, Uranem i Neptunem to planety gazowe, czasem nazywane również planetami jowiszowymi.

Pole grawitacyjne Jowisza wykorzystano do skierowania sondy w kierunku Saturna. Pioneer 11 zbliżył się do tej planety 1 września 1979 roku na odległość 20 900 km od jego widocznej powierzchni chmur. Podczas tego przelotu sonda dokonała pomiarów magnetosfery planety, odkryła pierścienie F i G, księżyc Epimeteusz oraz określiła temperaturę panującą na Tytanie.

Meteoroidy – drobne okruchy skalne (mniejsze od planetoid), poruszające się po orbitach wokół Słońca. Meteoroidy mają zwykle masę od 10-9 kg do 103 kg (choć najczęściej nie przekracza ona 10-6 kg). Wpadające w atmosferę Ziemi meteoroidy wywołują zjawiska meteorów. Te z meteoroidów, które dotrą do powierzchni Ziemi (nie ulegną odparowaniu w atmosferze), określamy nazwą meteorytów.

Floryda, ang. State of Florida – stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych, na półwyspie Floryda otoczonym przez wody Zatoki Meksykańskiej na zachodzie i Oceanu Atlantyckiego na wschodzie. Floryda graniczy na północy z Alabamą i Georgią. Teren jest nizinny, płaski lub pofałdowany, liczne jeziora i bagna, głównie na południu; 2/3 stanu pokrywają tereny leśne.

Odbiór danych z instrumentów sondy został oficjalnie zakończony 30 września 1995 roku. Ostatnia transmisja danych telemetrycznych z sondy została odebrana 24 listopada 1995 roku.

Na dzień 29 grudnia 2009 roku Pioneer 11 znajdował się w odległości 80,00 j.a. od Słońca (czyli blisko 12 mld km), wewnątrz pasa Kuipera, oddalając się z prędkością 11,448 km/s (2,415 j.a. rocznie). Pioneer 11 podąża w kierunku gwiazdozbioru Orła.

Przypisy

Obecność tego księżyca była podejrzewana na podstawie obserwacji teleskopowych wykonanych w 1966 roku, ale pozostawała niepotwierdzona.
Spacecraft escaping the Solar System; Heavens-Above GmbH

Zobacz też

Anomalia sond Pioneer

Linki zewnętrzne

Strona podająca aktualną pozycję sondy w czasie rzeczywistym.