Piotr Bagration - Polski Serwis Naukowy

Grób Bagrationa pod Borodino

Bagration ranny pod Borodino

Piotr Iwanowicz Bagration, ros. Пётр Иванович Багратион (ur. 1765 r. w Kizlarze, zm. 12 września 1812 r. we wsi Simy gdzie był pochowany) − rosyjski generał piechoty, uczeń generałów Aleksandra Suworowa i Michaiła Kutuzowa, brat Romana Bagrationa. Bohater I wojny ojczyźnianej 1812.

Wyspy Alandzkie (szw. Åland, fiń. Ahvenanmaa) – szwedzkojęzyczny archipelag wysp politycznie należący do Finlandii, stanowiący jednak osobny podmiot z szeroką autonomią, położony na Morzu Bałtyckim u wejścia do Zatoki Botnickiej. Status wysp jest gwarantowany międzynarodowo, ostatnio przez traktat akcesyjny do Unii Europejskiej.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Pochodził z słynnej arystokratycznej (książęcej) rodziny gruzińskiej Bagratydów, która na przełomie I i II tysiąclecia naszej ery panowała w Gruzji i nad częścią Armenii. Jego dziadek i ojciec byli pułkownikami w rosyjskiej armii.

Sir Robert Wilson, znający go sobiście, tak scharakteryzował sylwetkę Bagrationa:

Denis Wasyljewicz Dawidow (ros. Денис Васильевич Давыдов; ur. 16/27 lipca 1784 w Moskwie; zm. 22 kwietnia/4 maja 1839 Wierchniaja Maza; podwójne daty uwzględniają oba kalendarze) – rosyjski pisarz wojenny i poeta, rosyjski generał lejtnant 1831, bohater I Wojny Ojczyźnianej 1812.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

"Niskiej postury, o wyrazistej, ciemnej twarzy i oczach płonących azjatyckim ogniem. Łagodny, uprzejmy, wielkoduszny, rycersko odważny, był uwielbiany przez wszystkich i podziwiany przez każdego, kto był świadkiem jego wyczynów".

Służbę w wojsku Piotr Bagration rozpoczął w 1782 roku w stopniu sierżanta. Do 1792 roku służył kolejno w pułku kaukaskich muszkieterów, pułku kijowskich strzelców konnych i pułku sofijskich karabinierów. Brał udział w wojnie rosyjsko-tureckiej w latach 1787−1791, oraz podczas insurekcji kościuszkowskiej w 1794. W roku 1796 został dowódcą 6. pułku strzelców.

Ariergarda - oddział, pododdział maszerujący z tyłu za głównymi siłami związku taktycznego (oddziału). Zadaniem ariergardy jest ubezpieczanie maszerującej kolumny przed uderzeniem od tyłu i zapewnienie jej swobodnego wykonywania marszu. Zależnie od sytuacji i wielkości maszerującej kolumny ariergarda może stanowić od 1/4 do 1/3 sił głównych. Ariergarda stanowi element ubezpieczenia ugrupowania marszowego.

Aleksandr Wasiljewicz Suworow (ros. Алекса́ндр Васи́льевич Суво́ров) (ur. 24 listopada 1729 w Moskwie, zm. 18 maja 1800 w Sankt Petersburgu) – książę italski 1799, książę Sardynii, hrabia Rymnika 1789, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, rosyjski generalissimus 1799, marszałek polny Austrii. Dowódca i teoretyk wojskowy. Był sławny ze względu na odniesione sukcesy militarne.

Wojny napoleońskie

W czasie "kampanii włoskiej" i "szwajcarskiej" Suworowa, w stopniu generała-majora, dowodził awangardą ekspedycji. Odznaczył się wtedy podczas bitew nad rzekami: Addą i Trebią, oraz pod Novi i na przełęczy Świętego Gotarda. Był aktywnym uczestnikiem wojen napoleońskich w latach 1805−1807. W kampanii 1805 r., podczas wielkiego odwrotu armii Kutuzowa z Braunau do Ołomuńca, Bagration dowodził ariergardą rosyjskiej armii. Jego żołnierze brali udział w wielu potyczkach, ubezpieczając tyły rosyjskiej armii. Wsławili się podczas bitwy pod Schöngrabern.

Zatoka Botnicka jest częścią ) o średniej głębokości 42 m i największej 141 m oraz Botnik Południowy o średniej głębokości 62 m i maksymalnej 294 m. Niewielkie zasolenie waha się od 7 promili w części południowej do 2 promili w części północnej. Zatoka nie odgrywa większej roli w żegludze statków. Podczas zimy bywa cała skuta lodem przez okres kilku miesięcy. Zatoka Botnicka połączona jest z właściwym Bałtykiem niewielkimi akwenami morskimi: Morzem Alandzkim o średniej głębokości około 80 - 100 m i maksymalnej 405 m oraz Morzem Archipelagowym o głębokości średniej 27 m i maksymalnej 146 m. Wschodnie wybrzeże zatoki należy do Finlandii, zachodnie do Szwecji. Od południa zamyka ją archipelag Wysp Alandzkich.

Roman (Rewaz) Iwanowicz Bagration (ros. Роман (Реваз) Иванович Багратион, gruz. რომან (რევაზ) ივანეს ძე ბაგრატიონი) (1778 – 1834) książę (kniaź); generał Imperium Rosyjskiego pochodzenia gruzińskiego; brat Piotra Bagrationa, rosyjski dowódca wojskowy okresu wojen napoleońskich.

Podczas bitwy pod Austerlitz, Bagration dowodził prawym skrzydłem sił koalicyjnych, które wstrzymywało atak sił francuskich i umożliwiło odwrót resztek armii Kutuzowa.

W kampaniach lat 1806−1807 dowodził ariergardą rosyjskiej armii. Odznaczył się podczas bitwy pod Pruską Iławą (od jego nazwiska miejscowość ta nosi dziś nazwę: Bagrationowsk), a także pod Frydlandem.

Podczas wojny rosyjsko-szwedzkiej 1808−1809 r. dowodził wpierw dywizją, a potem korpusem. Dowodził tzw. "Ekspedycją alandzką" w 1808 r., podczas której Zatoka Botnicka znalazła się pod rosyjską kontrolą; zdobył również Wyspy Alandzkie i przeprowadził udany desant w Szwecji.

Adda (łac. Addus) – rzeka we Włoszech, lewy dopływ Padu. Długość 313 km. Wypływa w Alpach Retyckich. Płynie doliną Valtellina, między masywem górskim Bernina i Alpami Bergamskimi. Przepływa przez jezioro Como. Na rzece znajdują się elektrownie wodne. Jest ona połączona Kanałem Martesana z Mediolanem. Żeglowna w dolnym biegu na długości 125 km. Główne miasto nad Addą – Lecco.

Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi. Patronem Gruzji jest św. Jerzy.

Podczas wojny rosyjsko-tureckiej, w latach 1806−1812, był głównodowodzącym Mołdawskiej armii (od czerwca 1809 do marca 1810 roku) tocząc walki głównie na lewym brzegu Dunaju. Wojska Bagrationa zdobyły wtedy twierdze: Maczyn, Hirsowa, Izmaił. Pod Rassową rozbił 12-tys. wyborowy korpus turecki, zaś pod Tatarzycą zwyciężył w jednej z najcięższych bitew tej wojny.

Michaił Iłłarionowicz Goleniszczew-Kutuzow (ros. Михаил Илларионович Голенищев-Кутузов, ur. 16 września 1745 w Petersburgu, zm. 28 kwietnia 1813 w Bolesławcu) – rosyjski dowódca, od roku 1812 książę smoleński, a 31 sierpnia 1812 generał feldmarszałek. Uważany powszechnie za architekta klęski kampanii rosyjskiej Napoleona. Niesłusznie, gdyż twórcą sukcesu był poprzednik Kutuzowa - Barclay de Tolly [potrzebne źródło]. O samym Kutuzowie tak się wypowiedział Rostopczyn, gubernator Moskwy: "...podczas dziwacznej wymiany zdań, ujawniającej całą małostkowość, niekompetencję i tchórzostwo naczelnego wodza naszych armii"[potrzebne źródło].

Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).

Borodino i śmierć

W sierpniu 1811 roku Bagration został głównodowodzącym Podolskiej Armii, zaś w marcu 1812 r. – 2 Armii Zachodniej. Przewidując wkroczenie armii napoleońskiej do Rosji, stworzył plan, który miał zapobiec francuskiej agresji. W początkach kampanii napoleońskiej 1812 r. zręcznym manewrem przerzucił 2 Armię Zachodnią spod Wołkowyska do Smoleńska, gdzie połączył swe siły z 1 Armią Zachodnią, którą dowodził generał Michaił Barclay de Tolly. W ten sposób udaremnił zamiar Napoleona, który zamierzał rozdzielić obie armie i zniszczyć każdą z nich z osobna. Bagration był gorący zwolennikiem zaangażowania w wysiłek wojenny szerokich mas społeczeństwa rosyjskiego. Był jednym z inicjatorów i organizatorów działań partyzanckich na terenach zajętych przez armię napoleońską.

Sierżant – stopień wojskowy stosowany także w niektórych innych formacjach zmilitaryzowanych, np. w policji. W polskim wojsku zaliczany do wyższych stopni podoficerskich, następujący bezpośrednio po plutonowym. Następny, wyższy stopień nosi nazwę starszy sierżant.

Bitwa pod Frydlandem – została stoczona 14 czerwca 1807 roku niedaleko Frydlandu (niem. Friedland, obecnie Prawdinsk), około 43 km na południowy wschód od Królewca. Była to jedna z najważniejszych bitew wojen napoleońskich, która bezpośrednio doprowadziła do zakończenia wojny z IV Koalicją. Została stoczona pomiędzy siłami Imperium Francji a Imperium Rosji. Po prawie 23 godzinach walki francuskie oddziały dowodzone przez Napoleona zdołały odnieść decydujące zwycięstwo nad armią rosyjską generała Bennigsena. Pod koniec bitwy wojska francuskie miały całkowitą kontrolę nad polem bitwy, a rosyjska armia uciekała chaotycznie przez rzekę Łynę, w której wielu jej żołnierzy utonęło. W wyniku tej klęski cesarz Aleksander I został zmuszony do poproszenia o pokój.

W bitwie pod Borodino dowodził lewym skrzydłem armii rosyjskiej. Armia Bagrationa była trzonem tego skrzydła armii rosyjskiej. Odparła wszystkie ataki wojsk Napoleona, zaś sam Bagration został ciężko ranny i niebawem zmarł.

W 1839 roku, z inicjatywy rosyjskiego generała-poety Denisa Dawidowa, prochy Bagrationa zostały przeniesione ze wsi Simy na cmentarz poległych pod Borodino.

Przypisy

Robert Wilson: Narrative of events during the invasion of Russia, London 1860, s.156

Bibliografia

Andrew Uffindell: Wielcy generałowie wojen napoleońskich oraz ich bitwy 1805−1815, Rebis, Poznań 2007, ISBN 978-83-7301-873-0

Bitwa pod Borodino (ros. Бородинское сражение, we Francji znana jako Bataille de la Moskova) została stoczona w dniach 5-7 września 1812 roku pomiędzy armią francuską dowodzoną przez Napoleona Bonaparte, a rosyjską, dowodzoną przez Michaiła Kutuzowa. W jej wyniku Kutuzow wycofał wojska z pola walki, otwierając tym samym Napoleonowi drogę do Moskwy.

Armenia, Republika Armenii (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) – państwo w Azji na Zakaukaziu. Armenia graniczy od północy z Gruzją, od południa z Iranem i z azerską eksklawą Nachiczewan, od wschodu z Azerbejdżanem, od zachodu z Turcją. Niepodległość uzyskała w 1991 r. w związku z rozpadem ZSRR. Armenia nie ma dostępu do morza. Stolicą Armenii jest obecnie Erywań, który jest też największym miastem w kraju. Od 1991 roku Armenia należy do Wspólnoty Niepodległych Państw.