Ten artykuł dotyczy historyka literatury. Zapoznaj się również z: Piotr Chmielowski – polski polityk.

Grób Piotra Chmielowskiego na cmentarzu Łyczakowskim. Stan z 2007 r. (wyk. Stanisław Kazimierz Ostrowski)

Piotr Chmielowski (ur. 9 lutego 1848 w Zawadyńcach koło Zasławia na Wołyniu, zm. 22 kwietnia 1904 we Lwowie) – polski historyk literatury, profesor Uniwersytetu Lwowskiego. Ojciec Janusza Chmielowskiego.

Pochodził z rodziny ziemiańskiej, był synem Ignacego i Marianny z domu Węglowskiej. Kształcił się w I gimnazjum filologicznym w Warszawie (1860-1866, od 1862 pod nazwą gimnazjum realne), następnie studiował filologię i filozofię w Szkole Głównej Warszawskiej (od 1869 na Uniwersytecie Warszawskim). Studia ukończył w 1870; dokształcał się w tajnych kółkach naukowych. Kontynuował naukę w Lipsku (pedagogika, filozofia, geografia), gdzie obronił doktorat w 1874 (praca Die organischen Bedingungen der Enstehung des Willens). W latach 1874-1898 pracował jako profesor języka polskiego w gimnazjum męskim J. Pankiewicza w Warszawie. Współpracował z wieloma czasopismami i wydawnictwami – "Przeglądem Tygodniowym" (1867-1872), "Biblioteką Warszawską" (1870-1874), "Opiekunem Domowym" (1872-1876), "Pamiętnikiem Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza", "Niwą", "Przeglądem Pedagogicznym", "Rodziną i Szkołą", "Poradnikiem dla Dorosłych", "Encyklopedią Wychowawczą", "Biblioteką Arcydzieł Literatury Polskiej i Obcej". W latach 1882-1897 był redaktorem "Ateneum"; zrezygnował na znak protestu przeciw wypowiedzi Włodzimierza Spasowicza (właściciela pisma) o "bezpowrotnym upadku dawnego państwa polskiego" i "konieczności przystosowania się do innego państwowego organizmu". Wielokrotnie wypowiadał się na tematy narodowe; był więziony przez władze carskie w warszawskiej Cytadeli. W 1882 nie przyjął Katedry Literatury Polskiej na UW, nie chcąc zgodzić się na obowiązkowe wykładanie w języku rosyjskim oraz pominięcie w programie nauczania okresów Odrodzenia i romantyzmu. Ze względu na chorobę płuc od 1898 mieszkał w Zakopanem. W 1903 został profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Lwowskiego i kierownikiem Katedry Historii Literatury Polskiej tamże.

Szczególną uwagę poświęcił polskiej literaturze romantycznej i pozytywistycznej; zajmował się również pedagogiką, historią wychowania, historią filozofii oraz krytyką literacką. Zgromadził bogatą literaturę poświęconą Mickiewiczowi i opracował obszerną biografię poety (Adam Mickiewicz. Zarys biograficzno-literacki (1886, 2 tomy). Jako pierwszy docenił znaczenie twórczości Żmichowskiej i Wyspiańskiego. Opierając się na teoriach Hipolita Taine stworzył naukowe podstawy metod badawczych historii literatury. Przedstawił także zasady krytyki literackiej – ocena krytyka powinna być zgodna z interesami społecznymi, rezultatami badań naukowych oraz ogólnie przyjętymi wymogami estetycznymi. Rozwinął system nauczania opartego na samokształceniu.

Ogłosił ponad 2100 prac i artykułów, m.in.:

Był członkiem-korespondentem AU od 1893 (od 1902 członek czynny). Przygotował przekłady na polski dzieł Goethego i Kanta oraz wypisy historyczno-literackie Złota przędza poetów i prozaików polskich w 4 tomach (1884-1887).

Spotykał się z zarzutami bezbarwności stylu, braku wrażliwości artystycznej, jednostajności opisu; dla odmiany wysoko jego dorobek oceniał Gabriel Korbut.

Przypisy

Źródła

Linki zewnętrzne