Piotr Demkowski - Polski Serwis Naukowy

Piotr Demkowski (ur. 26 stycznia 1895 we wsi Gorbaczewo w pow. orszańskim, stracony 18 lipca 1931 w Warszawie) - major dyplomowany piechoty Wojska Polskiego.

W lutym 1916 zgłosił się ochotniczo do 116 Batalionu Zapasowego. Od maja do sierpnia tego roku był słuchaczem Szkoły Przygotowania Praporszczyków Piechoty w Tyflisie . W szeregach 22 Batalionu Marszowego skierowany został na front austriacki. Tam we wrześniu wcielony został do 47 Pułku Piechoty. W maju 1917 zawarł związek małżeński z Rosjanką, Antoniną Miedwiediew, z którą miał dwie córki. Od czerwca do października 1917 przebywał we Francji, gdzie ukończył kurs gazowy oraz odbył staż na froncie, w trakcie którego poznał taktykę użycia broni chemicznej. Po powrocie do Rosji przydzielony został do 8 Armii. W 1918 wstąpił do 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. mjr Lucjana Żeligowskiego i przydzielony został do 14 Pułku Strzelców Polskich, a następnie do 30 Pułku Strzelców Kaniowskich. W grudniu 1919, po powrocie z urlopu, objął stanowisko oficera gazowego w Dowództwie 4 Dywizji Piechoty. Wiosną 1920 przeniesiony został do Dowództwa 7 Armii również na stanowisko oficera gazowego, a w lipcu tego roku do Sztabu 4 Armii. Kolejnym przydziałem służbowym było stanowisko oficera operacyjnego w Dowództwie 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty. Od grudnia 1920 do kwietnia 1921 był słuchaczem kursu dowódców batalionów w Rembertowie. Po ukończeniu kursu i zakończeniu wojny z bolszewikami objął dowództwo II batalionu 60 Pułku Piechoty Wielkopolskiej detaszowanego w Pleszewie, a następnie pełnił służbę w 59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej w Inowrocławiu. 3 maja 1922 zweryfikowany został w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 1653 lokatą w korpusie oficerów piechoty. Następnie pełnił służbę w Dowództwie 15 Dywizji Piechoty w Bydgoszczy na stanowisku II oficera sztabu. Z dniem 20 lipca 1925, przed powołaniem do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, przeniesiony został z Dowództwa 15 Dywizji Piechoty do 4 Pułku Artylerii Polowej, w celu zapoznania się z organizacją, uzbrojeniem i regulaminami artylerii . 1 listopada 1925 rozpoczął naukę na Kursie Normalnym W.S.Woj. Z dniem 29 października 1927, po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, przydzielony został do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie na stanowisko referenta w Referacie Mobilizacyjnym . W następnym roku został kierownikiem tej komórki organiacyjnej, a później szefem Oddziału Ogólnego Sztabu. Z dniem 1 listopada 1930 przeniesiony został z DOK I do Wydziału Etapowego Oddziału IV Sztabu Głównego WP .

Rozstrzelanie – rodzaj kary śmierci polegający na spowodowaniu nagłej śmierci poprzez natychmiastowe zniszczenie organów wewnętrznych lub mózgu skazańca za pomocą pojedynczego lub wielokrotnego postrzału.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Wiosną 1931 nawiązał kontakt z mjr. Wasylem Bogowoj (Василий Григорьевич Боговой), pomocnikiem attaché wojskowego przy Poselstwie ZSRR w Polsce. W trakcie tego spotkania miał się zadeklarować jako komunista i wyrazić zgodę na współpracę z sowieckim wywiadem.

Major – stopień oficerski używany w armiach wielu krajów. W wojsku polskim jest to stopień niższy od podpułkownika, wyższy od kapitana. Major wchodzi w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych. Odpowiednikiem majora w marynarce wojennej jest komandor podporucznik a w policji podinspektor Policji.

Jeden ze środków karnych orzekany przez sądy wobec sprawców przestępstw. Pozbawienie praw publicznych może również zostać orzeczone jako kara przez Trybunał Stanu.

1 czerwca 1931, po spotkaniu z sowieckim dyplomatą Griebienszczykowem, został zidentyfikowany przez agenta polskiego kontrwywiadu o ps. "Grabczyk". Dwa dni później, gen. dyw. Tadeusz Piskor, ówczesny szef Sztabu Generalnego wyraził zgodę na jego inwigilację.

W sobotę 11 lipca 1931 około godz. 20.00 na ulicy Polnej w Warszawie został zatrzymany przez wywiadowców Samodzielnego Referatu Informacyjnego DOK I, w trakcie przekazywania majorowi Bogowoj, trzynastu dokumentów zawierających informacje stanowiące tajemnicę państwową.

4 Dywizja Strzelców Polskich (4 DSP) – wielka jednostka piechoty Armii Polskiej we Francji, zorganizowana i działająca, od jesieni 1918 r. do lipca 1919 r., na obszarze południowej Rosji i Besarabii.

7 Armia - związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej rozkazem Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920.

W czwartek 16 lipca 1931 gen. dyw. Tadeusz Piskor zadecydował o rozpoznaniu sprawy przez sąd w trybie doraźnym.

W piątek 17 lipca 1931 Wojskowy Sąd Okręgowy Nr I w Warszawie pod przewodnictwem ppłk. KS Teofila Marescha, skazał za szpiegostwo przeciw Państwu majora Piotra Demkowskiego na karę śmierci przez rozstrzelanie oraz orzekł względem niego degradację i pozbawienie praw publicznych. Prezydent RP Ignacy Mościcki nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok wykonany został w sobotę 18 lipca 1931 o godz. 19.25 za murami Cytadeli.

4 Armia – związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony z dniem 1 kwietnia 1920, w trakcie wojny z bolszewikami na podstawie rozkazu Nr 1940/1 Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920, z oddziałów Frontu Litewsko-Białoruskiego.

Pleszew – miasto w województwie wielkopolskim, w Kaliskiem, na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Nerem, siedziba powiatu pleszewskiego i gminy Pleszew; muzeum (1983).

Wasyl Bogowoj, dosłużył się w Armii Czerwonej rangi kombriga. 26 października 1937 został rozstrzelany w ramach czystek stalinowskich.

Ordery i odznaczenia

Krzyż Walecznych - trzykrotnie

Medal Międzysojuszniczy "Mededaille Interalliee"

Przypisy

Andrzej Pepłoński, Kontrwywiad II Rzeczypospolitej s. 279 podał, że Szkoła Praporszczyków funkcjonowała przy Korpusie Kadetów Wielkiego Księcia Michała w Tibilisi (ros. Тифлисский Великого князя Михаила Николаевича кадетский корпус) natomiast w czasie I wojny światowej w Tyflisie zorganizowane zostały przy Zapasowej Brygadzie Piechoty trzy szkoły przygotowawcze praporszczyków piechoty (1-я, 2-я, 3-я ТИФЛИССКАЯ - ПОДГОТОВКИ ПРАПОРЩИКОВ ПЕХОТЫ ПРИ ЗАПАСНОЙ ПЕХОТНОЙ БРИГАДЕ) oraz 4 Szkoła Praporszczyków Piechoty (4-я ТИФЛИССКАЯ - ПРАПОРЩИКОВ ПЕХОТЫ) i Szkoła Przygotowania Praporszczyków Pospolitego Ruszenia (ТИФЛИССКАЯ - ПОДГОТОВКИ ПРАПОРЩИКОВ ОПОЛЧЕНИЯ).
Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 74 z 17.07.1925 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 25 z 31.10.1927 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 14 z 20.09.1930 r.
Wyrok wydany został na podstawie art. 1 § 1, 2 i 3 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 16 lutego 1928 r. o karach za szpiegostwo i niektóre inne przestępstwa przeciw Państwu (Dziennik Ustaw z 1928 Nr 18, poz. 160.)

Bibliografia

Roczniki Oficerskie 1923, 1924 i 1928

Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych

Andrzej Pepłoński, Kontrwywiad II Rzeczypospolitej, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2002, ISBN 83-11-09280-X

Sensacyjne aresztowanie oficera sztabu pod zarzutem uprawiania szpiegostwa, Dziennik Poznański Nr 162, Piątek 17 lipca 1931

Major Demkowski przed sądem doraźnym? Oskarżonemu grozi kara śmierci, Dziennik Poznański Nr 163, Sobota 18 lipca 1931

Major Demkowski już osądzony. Sąd orzekł podobno karę śmierci - wyrok ogłoszony będzie w poniedziałek, Dziennik Poznański Nr 164, Niedziela 19 lipca 1931

Jak stracono Piotra Demkowskiego? Wyrok śmierci wykonano w cytadeli, Dziennik Poznański Nr 165, Wtorek 21 lipca 1931