Piotr I Okrutny - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy króla Kastylii. Zapoznaj się również z: Piotra I - króla Portugalii, który też nosił przydomki Sprawiedliwy i Okrutny.

Piotr I Okrutny

Piotr I Okrutny, hiszp. Pedro I el Cruel (ur. 30 sierpnia 1334 w Burgos w Kastylii, zm. 23 marca 1369 w Montiel we Francji) - król Kastylii i Leónu w latach 1350-1369. Zwany był także Sprawiedliwym lub Egzekutorem Prawa.

Wojna stuletnia – termin nadany przez XIX-wiecznych historyków serii konfliktów zbrojnych które z przerwami toczyły się przez 116 lat w XIV i XV wieku pomiędzy Anglią i Francją.

Wojna Dwóch Piotrów (hiszp.: La Guerra de los Dos Pedros, kataloński: Guerra dels dos Peres) to nazwa konfliktu toczonego w latach 1356- 1375 pomiędzy królestwem Kastylii a królestwem Aragonii. Nazwa pochodzi od imion władców obydwu państw: Piotra I Okrutnego i Piotra IV Aragońskiego. Historyk Donald J. Kagay pisał o tym konflikcie: "zdobywane przez wieki doświawdczenie w walkach granicznych zostało wykorzystane przez obydwie strony, co zaowocowało wojną podjazdową w której sporne tereny przechodziły z rąk do rąk"

Był synem króla Alfonsa XI i Marii Portugalskiej.

Jego ukochaną była Maria de Padilla, a ich związek ciągnął się od 1352. Owocem tego związku były 2 córki:

Konstancja, druga żona Jana z Gandawy - księcia Lancaster,

Izabela, żona Edmunda Langleya - księcia Yorku.

Jednak pod wpływem matki i możnowładców na czele z ministrem i faworytem królowej Janem Alfonsem Albuquerque zgodził się na poślubienie Blanki de Burbon. Nie kochał jednak żony i nakazał jej uwięzienie. Stopniowo uwolnił się od dominacji matki, ale tym większy wpływ zdobyła na niego kochanka. Pod jej wpływem zwrócił się przeciwko Albuquerque.

Burgos – miasto w północnej Hiszpanii, położone na skraju Mesety Iberyjskiej nad rzeką Arlanzón, w regionie Kastylia i León, ośrodek administracyjny prowincji Burgos. Z liczbą 178 966 mieszkańców jest 37. miastem Hiszpanii i drugim (po Valladolid) miastem regionu Kastylia i León pod względem ludności.

Eleonora de Guzman, hiszp. Leonor Núñez de Guzmán (ur. 1310 w Sewilli; zm. 1351 w Talavera de la Reina) - szlachcianka kastylijska, kochanka króla Kastylii i Leónu - Alfonsa XI (1311-1350).

Piotr I w pozycji modlitewnej, posąg w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Madrycie

Podczas jego panowania doszło do wybuchu wojny domowej. Na rozkaz królowej matki stracona została Eleonora de Guzman, kochanka zmarłego króla i ojca Piotra - Alfonsa XI. Synowie zamordowanej: Henryk i Fadryk Alfons Trastamera, przy poparciu Albuquerque, zbuntowali się przeciwko królowi Piotrowi, który jednak szybko pokonał buntowników. Schronili się oni do Aragonii, gdzie uzyskali poparcie króla Piotra IV Aragońskiego. Wybuchła tzw. wojna Dwóch Piotrów, która z niewielkim natężeniem toczyła się do 1365, kiedy to wewnętrzny konflikt hiszpański przez zaangażowanie sił francuskich i angielskich stał się częścią Wojny Stuletniej. Po stronie króla walczyły wojska angielskie Edwarda, słynnego Czarnego Księcia, syna Edwarda III, zaś po stronie przywódcy opozycji Henryka Trastamara walczyły oddziały francuskie pod dowództwem Bertranda du Guesclin. W wojnie tej król cieszył się poparciem kupców i mieszczan oraz mniejszości żydowskiej, jego przeciwnicy zyskali poparcie większości możnowładców i szlachty.

Edward Woodstock, KG (ur. 15 czerwca 1330 w Woodstock Palace, Oxfordshire, zm. 8 czerwca 1376 w Westminsterze), zwany Czarnym Księciem, książę Walii, Kawaler Orderu Podwiązki (Knight of Garter). Najstarszy syn Edwarda III Plantageneta, króla Anglii, i Filipy, córki Wilhelma I, hrabiego Hainaut. Jeden z najwybitniejszych angielskich dowódców okresu wojny stuletniej.

Fadryk Alfons Kastylijski (hiszp. Fadrique Alfonso de Castilla, ur. 13 stycznia 1333 w Sewilli, zm. 29 maja 1358 w rodzinnym mieście) wielki mistrz zakonu Santiago, pan na Haro.

Bitwa pod Najera

Wojska Piotra Okrutnego, przy wybitnej pomocy słynnych wówczas angielskich łuczników, pokonały wojska Henryka pod Nájera (1367), lecz nie był to koniec konfliktu. Wyczerpująca wojna zmusiła obie strony do poszukiwania radykalnego rozwiązania konfliktu – podczas układów odbywających się osobiście między adwersarzami zamkniętymi w jednym namiocie w pobliżu zamku Montiel Henryk zamordował Piotra i jako zwycięzca opuścił żywy miejsce spotkania, tym samym torując sobie drogę do objęcia tronu.

Szlachta (z niem. Geschlecht - ród) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Przydomek „Okrutny” nadali mu jego przeciwnicy, zwracając uwagę na fakt licznych zabójstw, jakich się dopuścił w celu utrzymania u władzy. Np kazał zamęczyć na śmierć swego poborcę podatkowego Samuela Halevi w 1361. Zarzucali mu również niemoralność i nadmierne uleganie złym wpływom, głównie matki i kochanki.

Po śmierci króla Leónu Alfonsa IX w 1230 roku, jego syn Ferdynand III, król Kastylii, zjednoczył ostatecznie oba królestwa. Unia ta okazała się trwała, a nowe państwo określano od tej pory jako królestwo Kastylii i Leónu. W połowie XIII wieku było to największe państwo na Półwyspie Iberyjskim, zajmujące 300 tys. km² i liczące 3 mln mieszkańców.

Możnowładztwo – to górna warstwa społeczna w feudalnym społeczeństwie średniowiecznym (najwyższa warstwa średniowiecznego rycerstwa zajmująca uprzywilejowaną pozycję w państwie). Obejmowała ona posiadaczy największych majątków ziemskich. Możnowładcy posiadali dostęp (często monopol) do najwyższych urzędów państwowych i kościelnych.

Jego apologeci nazywali go natomiast „Egzekutor Prawa” (El Justiciero), dla podkreślenia faktu, że na śmierć skazywał tylko tych, którzy łamali prawo i nie respektowali praw innych, a w obronę brał tych, którzy większych praw do tej pory nie mieli, jak mieszczan czy Żydów.

Bitwa pod Nájera znana także jako Bitwa pod Navarrete rozegrała się 3 kwietnia 1367 roku między pretendentami do tronu Kastylii- Piotrem I Okrutnym i jego przyrodnim bratem, Henrykiem II Trastámara. Bitwa była częścią I kastylijskiej wojny domowej. Po stronie Piotra I stanęła armia w przeważającej części angielska i gaskońska dowodzona przez Czarnego Księcia i Jana z Gandawy, choć w jej skład weszli także jego miejscowi stronnicy. Wojska Henryka II złożone były z oddziałów kastylijskich i francuskich.

Bitwa pod Nájera znana także jako Bitwa pod Navarrete rozegrała się 3 kwietnia 1367 roku między pretendentami do tronu Kastylii - Piotrem I Okrutnym i jego przyrodnim bratem, Henrykiem II Trastámara. Bitwa była częścią I kastylijskiej wojny domowej. Po stronie Piotra I stanęła armia w przeważającej części angielska i gaskońska dowodzona przez Edwarda zwanego Czarnym Księciem i Jana z Gandawy, choć w jej skład weszli także jego miejscowi stronnicy. Wojska Henryka II złożone były z oddziałów kastylijskich i francuskich.

Przypisy

Manuel Tuñón de Lara, Julio Valdeón Baruque, Antonio Domínguez Ortiz: Historia Hiszpanii. Szymon Jędrusiak (tłum.). Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych, 1997, s. 149. ISBN 83-7052-226-2.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Piotr I Okrutny

Piotr I Okrutny, port. Pedro I o Cruel, Piotr I Sprawiedliwy port. Pedro I o Justiceiro (8 kwietnia 1320 - 18 stycznia 1367) - ósmy król Portugalii od 1357 r.

Bertrand du Guesclin (ur. ok. 1320, zm. 13 lipca 1380) – rycerz bretoński i francuski, uważany za jednego z największych rycerzy średniowiecza[potrzebne źródło].