Piotr Popow - Polski Serwis Naukowy

Piotr Popow (ur. 1916, zm. 1959) – pułkownik, wysoki oficer radzieckiego wywiadu wojskowego GRU, który zaoferował swoje usługi Centralnej Agencji Wywiadowczej, wrzucając kartkę do samochodu amerykańskiemu dyplomacie, podczas swej służby w Wiedniu 1 stycznia 1953 roku.

Kontakt z CIA i spotkanie

Piotr Popow wrzucił do samochodu z rejestracją dyplomatyczną amerykańskiej ambasady list, proponując spotkanie z CIA –

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

George Blake (ur. 11 listopada 1922) - wyższy oficer brytyjskiej Tajnej Służby Wywiadowczej MI6, który był szpiegiem KGB. Ze względu na skutki popełnionej zdrady (ujawnienie agentów i operacji wywiadu brytyjskiego i amerykańskiego oraz francuskiego), Blake (właściwie Behne) okazał się dla KGB jednym z najbardziej przydatnych brytyjskich szpiegów.

Jestem radzieckim oficerem GRU, przydzielonym do dowództwa radzieckiej grupy wojsk w Baden pod Wiedniem. Jeżeli jesteście zainteresowani kupnem nowego schematu organizacyjnego radzieckiej dywizji pancernej, spotkajmy się o 15:00 na rogu ulic Dorotheergasse i Stallburgasse w Wiedniu.

Na spotkanie z Popowem poszedł bardzo doświadczony oficer CIA George Kisvalter. Był oficerem CIA pracującym od 1952 roku w Wydziale Radzieckim. Z pochodzenia Rosjanin, mówił biegle po rosyjsku, a także po francusku, niemiecku i włosku. To jemu przekazano sprawę listu, który na początku 1953 roku Popow wrzucił przez okno do samochodu amerykańskiego dyplomaty w Wiedniu. Popow przekazywał amerykanom pierwsze po II wojnie światowej informacje o nowej strukturze GRU, i operacjach wywiadowczych w Austrii i Jugosławii. Za te dane zażądał tylko 100 dolarów, twierdząc że jego kochanka potrzebuje aborcji.

Samochód – pojazd mechaniczny z własnym napędem (silnik) i źródłem energii, którym jest paliwo (gaz, ropa, benzyna, wodór), jak również bateria. Dwu lub trzyśladowy, na trzech (np. cyklonetka), lub więcej kołach (najczęściej czterech), przeznaczony do przewozu osób, ładunków itp.

Federal Bureau of Investigation lub FBI (utarte spolszczenia: Federalne Biuro Śledcze lub Federalny Urząd Śledczy) – agencja państwowa Stanów Zjednoczonych zajmująca się przestępstwami wykraczającymi poza granice danego stanu. Stanowi też część systemu bezpieczeństwa kraju.

Powrót do kraju

W 1954 roku Popow powrócił do kraju. Za namową prowadzącego go oficera CIA George Kisvaltera miał tam nawiązać kontakt z wywiadem amerykańskim, lecz tego nie uczynił.

Berlin

Popow następnie został skierowany na placówkę do Berlina Wschodniego. Tam postanowił nawiązać ponownie kontakt z CIA. Miał z tym trudności i nie zważając na niebezpieczeństwo, zwrócił się do ambasady brytyjskiej, gdzie został przekazany rezydentowi brytyjskiej tajnej służby wywiadowczej, który skontaktował się z CIA. Popow, doświadczony oficer wywiadu wojskowego, w ogóle nie zwracał uwagi na bezpieczeństwo. Uważał, że KGB jest efektywne tylko w kraju, dlatego nie chciał się kontaktować z CIA w ZSRR, nawet za pomocą tzw. martwych skrzynek kontaktowych. Podczas pobytu w Berlinie Popow ostrzegł Amerykanów o zamiarze wysłania do Stanów Zjednoczonych nielegała GRU – kobiety. Agentka, obserwowana od chwili przyjazdu do USA przez pracowników kontrwywiadu Federalnego Biura Śledczego, wyczuła zagrożenie i wróciła do ZSRR.

Special Operations Executive, Kierownictwo Operacji Specjalnych - brytyjska tajna agencja rządowa, której zadaniem było m.in. prowadzenie dywersji, koordynacja działań politycznych i propagandowych, wspomaganie ruchu oporu w okupowanych państwach Europy.

KGB ZSRR (ros. Комите́т Госуда́рственной Безопа́сности при Совете министров СССР (КГБ СССР), Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti pri Sowietie ministrow SSSR, Komitet Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów ZSRR) – radziecka struktura administracyjna łącząca funkcje instytucji czuwającej nad bezpieczeństwem państwa, dokonującej politycznej inwigilacji obywateli, zwalczającej rzeczywistą i potencjalną opozycję oraz niezależny obieg informacji, kontrolująca większą część służb specjalnych (z wyjątkiem wojskowych) ZSRR.

Wezwanie

Już od dłuższego czasu KGB otrzymywało raporty z różnych źródeł, że tajne informacje z placówki GRU w Berlinie dostają się w ręce przeciwnika. W 1958 roku Popowa wezwano do centrali GRU (tzw. Akwarium). Przed wyjazdem Amerykanie zaproponowali mu azyl w USA, lecz on odmówił. Po przyjeździe został zwolniony z wywiadu wojskowego, z powodu ukrywania wiedeńskiej kochanki, i poddany dokładnej obserwacji przez kontrwywiad KGB. Wiedząc, że jest podejrzewany, łamiąc wszelkie zasady bezpieczeństwa w takiej sytuacji, przyszedł na umówione spotkanie z oficerem CIA na jednej z ulic w Moskwie.
Były pracownik I Zarządu Głównego KGB, Oleg Kaługin stwierdził, że pod obserwacją KGB był nie tylko Popow, ale także amerykański oficer, który przyszedł na umówione spotkanie.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) jest jasne.

Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Aresztowanie

Po spotkaniu z oficerem CIA Popowa ponownie aresztowano. Tym razem KGB miało żelazne dowody szpiegostwa Popowa. Za cenę uratowania życia Piotr Popow zgodził się prowadzić grę z CIA przekazując im fałszywe meldunki. Podczas jednego ze spotkań w październiku 1958 roku Popow zdołał przekazać miniaturową karteczkę z napisem ostrzegającym, że pracuje pod dyktando KGB.

Central Intelligence Agency, CIA (pol. Centralna Agencja Wywiadowcza) – rządowa agencja służby wywiadowczej USA, zajmująca się pozyskiwaniem i analizą informacji o zagranicznych rządach, korporacjach i osobach indywidualnych oraz opracowywaniem, na podstawie tych informacji, raportów dla instytucji rządowych USA. Agencja organizowała także operacje, których celem była interwencja w wewnętrzne sprawy wybranych państw, od propagandy po wspieranie oddziałów paramilitarnych. Jednym z wielu przykładów takich interwencji jest udział w organizacji zamachu stanu w Iranie w 1951 (Operacja Ajax).

Korea – dawne zjednoczone państwo obydwu Korei: Północnej i Południowej, usytuowane na Półwyspie Koreańskim we wschodniej Azji. Graniczy od zachodu z Chinami i Rosją od północy. Obszar zamieszkuje jednolita grupa etniczna – Koreańczycy. Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 r., Korea została podzielona na dwa państwa: Republikę Korei (Korea Południowa) oraz Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną (Korea Północna). Od 1948 roku do 1950 (wybuch wojny koreańskiej) granica pomiędzy Koreą Północną a Koreą Południową przebiegała dokładnie przez 38° równoleżnik, jednak od 1953 roku granice uległy zmianie.

Ponowne aresztowanie i egzekucja

Po tym spotkaniu KGB aresztowało Popowa ponownie, a prowadzącego go oficera z placówki CIA w Moskwie Russella Langella wydalono z ZSRR. Piotra Popowa stracono (podobno paląc go żywcem w piecu w obecności kilku oficerów GRU).

Kret w MI6

Piotra Popowa wydał prawdopodobnie były pracownik Special Operations Executive, oficer wywiadu brytyjskiego MI6, George Blake, zwerbowany przez wywiad północnokoreański podczas wojny w Korei i przekazany KGB.

Jugosławia – nazwa państwa narodów południowosłowiańskich (słowo jug w większości języków owych narodów znaczy "południe"), używana do 1918 r. jako koncepcja polityczna, od 1918 dla Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, następnie od 1929 r. już oficjalne dla Królestwa Jugosławii, od 1943 r. Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, a po jej rozpadzie (w latach 1991-1992) dla Federalnej Republiki Jugosławii będącej federacją Serbii i Czarnogóry – do 2003.

Oleg (Daniłowicz) Kaługin (rus. Олег Данилович Кaлyгин) (ur. 6 września 1934) - były generał-major, przez długi czas szef operacji KGB w Stanach Zjednoczonych, później krytyk tej instytucji.

Źródła

Christopher Andrew and Oleg Gordievsky – KGB: The Inside Story of its Foreign Operations from Lenin to Gorbachev (1990)
Christopher Andrew and Vasili Mitrokhin – The Mitrokhin Archive. Vol. I: The KGB in Europe and the West (1999)