Piotr Stołypin - Polski Serwis Naukowy

Piotr Stołypin

Piotr Arkadiewicz Stołypin (ros. Пётр Аркадьевич Столыпин; 14 kwietnia 1862 r., zm. 18 września 1911 r.) – działacz państwowy i polityk rosyjski, 1906-1911 premier i minister spraw wewnętrznych w okresie rządów Mikołaja II.

Pochodził ze starej rodziny szlacheckiej. Urodził się 14 kwietnia 1862 r. (2 kwietnia wg kalendarza juliańskiego) w Dreźnie. Ukończył Uniwersytet Petersburski w 1884, po czym rozpoczął służbę państwową w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Od 1902 gubernator guberni grodzieńskiej, w latach 1903–1906 guberni saratowskiej.

Św. Mikołaj II Aleksandrowicz Romanow, ros. Николай II, Николай Александрович Романов, ur. 6 maja/18 maja 1868 w Petersburgu, zm. 16/17 lipca 1918 w Jekaterynburgu) – ostatni cesarz Rosji, panujący w latach 1894-1917. Koronowany w Moskwie 26 maja 1896; syn Aleksandra III z dynastii Romanowów i jego żony carycy Marii Fiodorowny. Święty prawosławny.

Dymitr Bogrow (ur. 29 stycznia 1887, zm. 12 września 1911 w Kijowie) – syn bogatego adwokata; studiował prawo na uniwersytecie monachijskim. Współpracownik carskiej Ochrany a zarazem członek organizacji rewolucyjnych; 1 września 1911 w Kijowie dokonał udanego zamachu na przewodniczącym Rady Ministrów Piotrze Stołypinie (1862-1911). Ujęty na gorącym uczynku stanął przed sądem wojskowym, który skazał go na śmierć. Wyrok wykonano przez powieszenie na terenie fortu Łysaja Gora w Kijowie.

Od 26 kwietnia 1906 minister spraw wewnętrznych, a od 8 lipca jednocześnie przewodniczący Rady Ministrów. Kierował tłumieniem rewolucji 1905–1907, stosował sądy wojskowe w stosunku do rewolucjonistów ze skazywaniem na karę śmierci. Stosował terror w walce z ruchem rewolucyjnym (od nazwiska Stołypina sznur do wieszania skazanych nazywano „krawatem Stołypina”). Okres jego władzy określany jest jako „reakcja stołypinowska”. W 1907 r. rozwiązał Dumę, zmienił ordynację wyborczą i znacznie ograniczył uprawnienia parlamentu sprowadzając go do instytucji fasadowej. Wydarzenie to nazywane jest trzecim czerwcowym przewrotem państwowym 1907.

Ordynacja wyborcza (lub system wyborczy) – zbiór przepisów wchodzących w skład tzw. prawa wyborczego regulujących sposób przeprowadzenia wyborów, a w szczególności zasady wyłaniania ich zwycięzców i podziału mandatów.

Eserowcy, eserzy (ros. эсеры) – skrót nazwy "Partia Socjalistów-Rewolucjonistów" (Партия социалистов-революционеров ПСР) – rosyjska partia polityczna założona w 1901 roku przez rewolucjonistów wywodzących się z tzw. narodników, początkowo nielegalna. Jej program przewidywał przekształcenie Rosji w republikę demokratyczną, w której dominowałaby klasa chłopska. Partia domagała się także socjalizacji ziemi (tzn. przekazania decyzji o sposobie jej użytkowania wspólnotom wiejskim) i konfiskaty ziemi obszarniczej. Ważnym składnikiem partii była Organizacja Bojowa, stosująca terror (gł. zamachy na wysokich urzędników carskich) oraz odgrywająca znaczącą rolę w Rewolucji 1905 roku. Umiarkowana, legalna gałąź była określana jako trudowicy. Przywódcy: Wiktor Czernow – główny ideolog socjalistów-rewolucjonistów; Grigorij Gerszuni; Jewno Azef – organizator wielu zamachów, zdemaskowany jako agent Ochrany, Boris Sawinkow – czołowy działacz Organizacji Bojowej.

Jednocześnie Stołypin dążył do modernizacji państwa. Wspólnie ze swoimi współpracownikami takimi jak Aleksandr Kriwoszein czy Andrzej Andrzejewicz Køfød, przeprowadził zakrojoną na szeroką skalę reformę rolną, w celu utworzenia socjalnego oparcia dla caratu na wsi. Zdania historyków na temat działań Stołypina są bardzo różne.

Gubernia grodzieńska (ros. Гродненская губерния; biał. Гарадзенская губэрня lub Гродзенская губерня; lit. Gardino gubernija) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego w latach 1796–1915, utworzona na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Stołypin został śmiertelnie raniony w zamachu 14 września 1911 (1 września wg kalendarza juliańskiego) przez eserowca mającego powiązania z Ochraną Dymitra Bogrowa w Kijowie i zmarł 18 września (5 września wg kalendarza juliańskiego).

W 2006 r. na podstawie dziejów Stołypina nakręcono 14-odcinkowy serial historyczny pt. Stolypin (Столыпин... Невыученные уроки) w reż. Jurija Kuzina.

Duma Państwowa Imperium Rosyjskiego, (ros. Государственная дума Российской империи) – izba niższa parlamentu Imperium Rosyjskiego w latach 1906-1917.

Kara śmierci (kara główna, kara ostateczna) – kara polegająca na pozbawieniu życia sprawcy przestępstwa stosowana od początków istnienia prawa, różnie w zależności od krajów, systemów prawnych i epok, najczęściej za czyny uniwersalnie pojmowane jako zbrodnie takie jak zabójstwo lub zdrada stanu, ale także za drobniejsze przestępstwa, w tym skierowane przeciw mieniu lub nawet występki obyczajowe, jak cudzołóstwo. Była bądź jest też zapisana w prawach religijnych różnych wyznań. W polskim systemie prawnym nie obowiązuje od 1998.